یک روز با کارگاه تخصصی لرزه شناسی درتهران
هنوز اسم زلزله ،یاد بم را به خاطرها می آورد که یک بار دیگر زمین لرزید. و این بار خیلی ها زلزله را تجربه کردند، تجربه ای نه به دردناکی بم ، اما به همان دلهره آوری...
سمینارها و بحث و بررسی های زیادی در این راستا به وقوع پیوست و بسیاری هنوز هم ادامه دارد ؛ اما شما حتما دیگر از شنیدن هیاهوی زلزله خسته شده اید و دلتان کمی آرامش می خواهد.
در چنین مواردی علم همیشه آرامش بخش است چرا که راه حل ارائه می دهد و راه حلهای علمی هم معمولا مبنا و اساس محکمی دارند.
یعنی تقریبا همان چیزی که اسمش را آرامش می گذاریم علم برای ما به ارمغان می آورد. خبربرگزاری کارگاه تخصصی لرزه شناسی پیش از این که خبر دومین زلزله از راه برسد، به ما رسید.
در این کارگاه که با هدف بهسازی و تقویت ایمنی ساختمان ها در پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی در تهران با همکاری و شرکت متخصصان تشکیل شده بود، متخصصان ، اعضای هیات علمی دانشگاه ها و محققان پیشنهادها و انتقادات علمی و عملی خود را بیان کردند. گزارشی که در پیش می آید حاصل گفتگویی چند ساعته با این محققان است.
وارد پژوهشگاه که می شوم ، سروصدای کارگران ساختمانی نشان از عدم تکمیل ساختمان دارد.
برعکس زلزله که تقریبا به عنوان یک پدیده خانگی و گریزناپذیر همه آن را پذیرفته ایم و درواقع پدیده ای کهنه و قدیمی است.
پژوهشگاه زلزله ساختمانی نوساز دارد. پروفسور غفوری آشتیانی رئیس پژوهشگاه بین المللی زلزله و مسوول هدایت تیم تهیه کننده دستورالعمل بهسازی لرزه ای به عنوان رئیس جلسه در صدر نشسته اند و یکی از استادان همراه با اسلایدهای علمی که تهیه کرده اند طرح خود را ارائه می دهند و باقی متخصصان هم در یک جمع گرم و صمیمی می شنوند و پیشنهاد و انتقاد ارائه می کنند.
از پروفسور آشتیانی می پرسم ، این دستورالعمل کی تدوین شد و هدفش چه بود؛
هدف این دستورالعمل که تدوین آن حدود 3 4سال پیش با گروهی 30نفره شروع شد، ایجاد یک چارچوب برای مقاوم سازی ساختمان های موجود بوده است.
از نظر کاربردی تا چه حد از آن استفاده شده؛
بعد از تدوین ، دستورالعمل را برای نظرخواهی به تمام استادان در دانشگاه های کشور ارائه کردیم ، نظرها جمع آوری شد و به یک طرح نهایی رسیدیم و طی 2سال گذشته این دستورالعمل توسط دستگاه های اجرایی به دولت ابلاغ شد که درواقع به عنوان معیاری برای مقاوم سازی ساختمان های عمومی و دولتی و تاسیسات زیربنایی و محوری قرار گرفت.
این دستورالعمل در میان استادانی که در این مکان جمع هستند چه جایگاهی دارد؛
امروز ما شاهد هستیم که جمعی از استادان برجسته کشور که در این زمینه کار کرده اند دور هم جمع شده اند و یک سری صحبتها حول این محور است که چه نکاتی در این دستورالعمل باید اصلاح و بازنگری شود و چه نکاتی باید مدنظر قرار بگیرد.
با توجه به این مسائل نشست امروز قرار است چه پیامدهایی داشته باشد؛
نشست امروز نشان دهنده این بود که جامعه برجسته علمی کشور این دستورالعمل را به عنوان یک سند علمی قبول دارد و امروز اینجا جمع شده اند تا به عنوان برجستگان و صاحب نظران علمی در بحث مقاوم سازی و ایمن سازی طی یک سری بحثهای بین علمایی آن را بررسی کنند.
فکر می کنید دستورالعمل مذکور چقدر توانسته در کار ساخت و سازهای شهری در کشور دخیل باشد؛
نقش مهمی که این دستورالعمل ایفا کرده تغییر نگرش قشر مهندسی کشور است. بر فرض ما یک روش کلاسیک در طراحی و مهندسی داریم که طراحی براساس مقاومت است ، اما طراحی در این دستورالعمل براساس عملکردهاست و این که ما از یک سازه چه عملکردی را انتظار داریم.
براساس همین عملکرد شروع به طراحی می کنیم ؛ این که منزل مسکونی ، مدرسه ، بیمارستان یا سازمان امنیتی باشد، کارکرد متفاوت است.
این دستورالعمل به عنوان یک برنامه مطالعاتی برای ما یک جهش علمی ایجاد کرده است . محققان ما امروز در سطح پیشرفته تری بحث می کنند و عده خاصی در این زمینه کار می کنند.
همچنین چون نیاز روز کشور در آن بررسی می شود، دانش مهندسی کشور را هم چندین پله ارتقا می دهد.
استقبال دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی چطور بوده است؛
استادان برجسته کشور در دانشگاه های مختلف از این دستورالعمل خیلی خوب استقبال کردند و این نشان می دهد که تا چه حد اهمیت دارد.
آنچه ما روی آن بحث می کنیم ، بحث ساختمان های آینده است. مقاوم سازی ساختمان در واقع نوعی جراحی آن است و بحث مهمتر پیشگیری است.
یعنی طوری بسازیم که نیازی به جراحی نباشد. در صورتی که ما طبق اصول طراحی اقدام به ساختمان سازی کنیم در واقع ساختمان هایی مقاوم و ایمن هم خواهیم داشت.
تا به حال به بازآموزی مهندسان قدیمی هم فکر کرده اید؛
بله ، آیین نامه 2800 مقررات ملی ساختمان مواردی دارد که طبق آن از سال 1370 شروع کردیم به بازآموزی و تربیت مهندسان و قوانین و مقررات مدون را هم به آنها ارائه کرده ایم و آنها طبق یک فرایند می توانند مراجعه و با یک نظارت دقیق اقدام به ساخت و ساز کنند.
اگر چنین نظام مدونی طراحی شده پس چرا در عمل این همه تاخیر داریم؛
خب اینجا بحث مدیریت ها مطرح می شود و درست است که همه این موارد پیش بینی شده ، اما مدیریتی که بتواند همه اینها را در کنار هم قرار بدهد متاسفانه وجود ندارد.
تا زمانی که ساختمان مقاوم و نامقاوم یک ارزش را داشته باشند و تا زمانی که فرآیند بساز و بفروش در جامعه حاکم باشد، می بینیم که این نیاز برآورده نمی شود. از طرفی هم این مساله نیاز به یک مدیریت کلان دولتی و مدیریت شهرداری دارد.
ما باید شهرمان را براساس یک مدیریت علمی و فنی بسازیم نه براساس مدل سلیقه ای و مقطعی.
مولفه های یک طرح باید با شرایط زلزله و زمین طراحی شوند و کاربری آنها تعیین و مدیریت بشود، وگرنه کل فرآیند به اشتباه می رود.
آقای دکتر شکیب عضو شورای شهر شهرداری تهران است. او که در این کارگاه حضور فعالی دارد،مهمترین مساله را درمورد ایمن سازی ساختمان ها نداشتن یک ارزیابی صریح می داند.
او می گوید:
ما ارزیابی صریحی از ساختمان ها نداریم. به فرض وقتی یک نفر به پزشک مراجعه می کند، در مرحله اول پزشک یک ارزیابی سریع از وضعیت می کند که متاسفانه در سیستم ساختمان سازی ما چنین دیدی نداریم.
فکر می کنید چنین کارگاهی تاچه اندازه در حل مشکلات ساختمان سازی موثر خواهد بود؛
در اینجا ما چند روش ارائه دادیم و روی یک روش خاص هم البته بیشتر متمرکز شدیم و به یک سری موارد در دستورالعمل اشاره کردیم که به هرحال هدف ما سازگار کردن زلزله ها با طیف هدفمان بود که در حال حاضر ابهام دارد.
البته یکی از اهداف ، تولید رکوردهای مصنوعی است. به هر حال ما زلزله را در مناطق مختلف کشور می بینیم و اگر بتوانیم باتوجه به ویژگی های ژئوتکنیکی و ژئوساختاری زلزله های مصنوعی ایجاد کنیم و اثرات آنها را روی سیستم های سازه ای اعمال کنیم و پاسخ بگیریم قاعدتا نیاز به کار بیشتر دارد.
فکر می کنید بهترین راه برای آگاه کردن مهندسان و مسوولان ساخت و ساز کشور چیست؛
متاسفانه این افراد آشنایی کامل با مبانی اساسی مقاوم سازی ندارند.
ما باید گام به گام با مهندسان حرکت کنیم و روشهای پیشگیرانه را در قالب یک سری نرم افزارها دربیاوریم تا استفاده کنند و ورودی های خاصی به آنها بدهند.
هرچند آیین نامه ما از نظر علمی جزو آیین نامه های بسیار خوب است و دستورالعمل آن بر مبنای دستورالعمل FEMA ترجمه شده و از این نظر مشکلی نداریم ؛ تنها مساله به کارگیری این روشها مساله عمده ماست که امیدواریم هرچه زودتر مرتفع شود.
برای آگاهی بیشتر از هدف اصلی کارگاه به سراغ دکتر سروقد مقدم می روم. آقای دکتر سروقد مقدم از اعضای هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و مدیر گروه آسیب پذیری سازه ها است.
او درمورد دلاایل متمرکز شدن برروی ایمن سازی ساختمان های موجود می گوید:
کاری که تا به حال انجام شده بیشتر روی ساختمان های موجود بوده ، اما باتوجه به نیازهای کشور در بررسی وضعیت ساختمان های موجود، بیشترین اهمیت به این بخش داده می شود و مشخص می شود که آیا توانایی تحمل نیروهای زلزله را دارند یا نه.
با همت سازمان مدیریت و برنامه ریزی و باتوجه به بودجه ای که در این بخش پیش بینی شد حدود یکسالی است که دستورالعملی برای ساختمان های مهم دولتی ارائه شده است.
الان تقریبا در دوره جمع بندی قرار داریم که نظرات مشاوران هیات علمی و افراد خبره در این چند سال در این کار مدنظر گرفته شده و ویرایش جدید آن تا آخر امسال تهیه خواهد شد.
اگر منظور از بهسازی و ایمن سازی فقط روی ساختمان های دولتی است ، پس تکلیف ساختمان هایی که به طور خصوصی ساخته می شوند چیست؛
طبق دستورالعمل الان برای ساختمان های مهم دولتی که منتخبی از بیمارستان ها، مدارس ، ساختمان های مخابرات و... است کار شروع شده و فاز یک را اکثر مشاورها تمام کرده اند و الان به مرحله پیدا کردن آسیب ها و مشکلات ساختمان ها رسیده.
بعد فاز 2شروع می شود تا آسیب ها را با ارائه طرح بهسازی رفع کنند که احتمالا تا آخر سال هم این فاز تمام می شود؛ ولی بسط آن در ساختمان های مسکونی مردم که خصوصی هستند طولانی تر خواهد بود و در کنار این طرحها حتی صحبت شد که یک سری دستورالعمل های راحت تر با هزینه کمتر تدوین شود تا برای ساختمان های معمولی تر قابل استفاده باشد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
