موتورسواری جوانان در دخمه زرتشتیان یزد

دخمه زرتشتیان در واقع همان گورستان زرتشتیان است که علاوه بر قبرستان معمولی دارای فضاهایی است که آداب و رسوم دفن مردگان این کیش و آیین را در سینه خود جای داده است. زرتشتیان از دیرباز تا حدود 40 سال پیش، اموات خود را طبق اصول، فرهنگ و آداب و سنن مذهبی خود و طی انجام مراسم ویژه در این دخمه‌ها قرار می‌دادند تا طعمه کرکس‌های کوه‌های اطراف شوند.

این دخمه‌ها بخش‌های مختلفی داشتند که نوار دایره انتهایی متصل به دیوار پیرامون دخمه، مخصوص مردها، نوار دایره‌ میانی بعد از قسمت مردها مخصوص زن‌ها و نوار دایره داخلی بعد از زن‌ها مخصوص کودکان بوده است.

در مرکز دایره نیز چاه استودان یعنی استخوان‌دان است که که سنگ متحرکی به نام ارویس در ته آن چاه وجود دارد و وقتی اجساد به وسیله مرغان لاشه‌‌خور از گوشت و پوست تهی شده و تحت تاثیر آفتاب کاملا خشک می‌شدند، استخوان‌ها را در آن چاه می‌ریختند تا تبدیل به خاک شود.

دخمه‌ها درواقع گورستان‌هایی بودند که چندین بار از آنها استفاده می‌شد، چراکه پس از مدتی و طی مراسمی خاص، محوطه داخل دخمه جارو و ضدعفونی می‌‌شد و بار دیگر دخمه مذکور مورد استفاده قرار می‌‌گرفت.

2 دخمه در بالای تپه صفاییه به شکل 2 عمارت سنگی مدور برج مانند با فضای میان تهی وجود دارد که دخمه قدیمی‌تر با قطر 15 متر هانجکی هاتریا (زرتشتی هندی‌الاصل) نام دارد و دخمه جدیدتر هم که مربوط به دوره قاجاریه است با قطر 25 متر و ارتفاع 6 متر به گلستان معروف است.

پس از این‌که «مانکجی لیمجی هاتریا» معروف به «مانکجی صاحب» به عنوان نماینده انجمن بهبودسازی وضعیت زرتشتیان در ایران در حدود 140 سال قبل و از طرف پارسیان بمبئی برای بهبود وضع اجتماعی و دینی زرتشتیان به ایران آمد، بعضی از این دخمه‌‌ها تعمیر و نوسازی و دخمه‌های جدیدتری هم ساخته شدند که مدتی مورد استفاده قرار داشتند.

دخمه زرتشتیان یزد از آنجا که حکایت جالب و البته پررمز و رازی از آیین دفن مردگان در گذشته‌های دور را با خود به همراه دارد، برای بسیاری از گردشگرانی که به استان یزد سفر می‌کنند جذاب و جالب است، اما این دخمه می‌رود تا به تدریج و با تخریب کامل از فهرست آثار دیدنی یزد خارج شود.

امروزه این دخمه‌ها که یادآور آداب و رسوم فرهنگ و تمدن گذشته ماست، علاوه بر تخریب در معرض مشکلاتی همچون احاطه شدن به وسیله ساخت و سازهایی در حریم آن و تبدیل شدن به پیست موتورسواری جوانان قرار دارد.

یک فعال میراث فرهنگی در این زمینه معتقد است که میراث فرهنگی شهر یزد اقتدار لازم برای مقابله با ساخت و سازها و توقف آن را ندارد و بصراحت می‌توان گفت که متولی این ساخت و سازها هیچ علاقه‌ای به آثار تاریخی ندارد و این افراد نمی‌دانند که مجموعه‌های تاریخی حریمی دارد و باید این محدوده‌ها حفظ شود.

محسن حاج‌سعید می‌افزاید: برای نمونه آب منطقه‌ای شهر یزد اخیرا اقدام به ساخت و ساز در حریم قانونی دخمه کرده و باید در این زمینه پاسخگو باشد.

اما رضا زارعی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد ضمن تکذیب این خبر به« جام‌جم» می‌گوید: این شرکت تاکنون ساخت و سازی در حریم دخمه‌های یزد نداشته است و ساخت منبعی که در دخمه‌های یزد قرار دارد مربوط به شرکت آب و فاضلاب شهری یزد است و ربطی به آب منطقه‌ای ندارد.

در همین حال، معاون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد درباره ساخت منبع بتنی و همچنین ساخت و سازهای غیرقانونی که در حریم دخمه‌های یزد در حال انجام است، می‌گوید: اخیرا شرکت آب و فاضلاب شهری یزد طرح ساخت منبع آب در این محدوده را به میراث فرهنگی فرستاده که برای بررسی و نظارت کارشناسی به قسمت فنی سازمان این بحث ارجاع شد.

علی‌اکبر کاظمی می‌افزاید: فعلا در محدوده دخمه یزد نه تخریبی صورت گرفته و نه این‌که منبعی در آن وجود دارد. شاید قبل از این‌که دخمه یزد به ثبت ملی برسد در محدوده آن اقداماتی صورت گرفته باشد، اما بعد از ثبت با نظارتی که این سازمان داشته اتفاق خاصی در آن صورت نگرفته است.

کاظمی البته تایید می‌کند که دخمه یزد قبل از ثبت ملی، توسط دانشگاه یزد و به دلیل همجواری مورد تهدید قرار گرفته است، اما این مقام مسوول به تهدیدها و تخریب‌هایی که در این زمینه صورت گرفته اشاره‌ای نمی‌کند.

با این حال، معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد از مرمت و بازسازی دخمه زرتشتیان یزد خبر می‌دهد و می‌گوید: کار مرمت این بنا از اسفند 89 با اختصاص 110 میلیون ریال آغاز و تا خرداد امسال بخش مهمی از آن مرمت و سازماندهی شد.

ذات‌الله نیکزاد، عملیات بهسازی را شامل تراشیدن اندوده فرسوده بدنه‌‌های خیله‌‌ها، اندود کاهگل ته‌کش و روکش داخل بنا، حیاط و پشت‌بام، اجرای سقف فیل پوش خیله، کندن کانال آب و برق‌کشی و نصب در و پنجره اعلام کرد.

امیر ترقی‌نژاد ‌/ ‌جام‌جم