قامت سرو هزار ساله ابرکوه خم می‌شود

این درخت کهنسال با بلندی 25 متر و دورادور 5/11 متر که دانشمندان ژاپنی و روسی عمر آن را تا 8000 سال برآورد کردند و الکساندر روف دانشمند روسی عمر آن را میان000 4 تا 4500 سال برآورد کرده است، این روزها حال خوشی ندارد، بعضی می‌گویند این درخت عمرش را کرده است برخی دیگر می‌گویند ساخت و ساز در اطراف این درخت کهنسال بویژه عبور جاده از بیخ گوشش آن را به این حال و روز انداخته است، عده‌ای هم معتقدند نداشتن متولی مشخصی برای حفظ و نگهداری تا همین چند سال پیش علت اصلی عدم‌رسیدگی و وارد آمدن آسیب‌های متعدد به آن بوده است هر چند مدتی است که متولی آن تعیین شده اما این درخت کهنسال همچنان شرایط مناسبی ندارد و در گیرودار جذب بودجه و اعتبار به انتظار به بار نشستن طرح‌هایی است که می‌خواهند تضمین‌کننده ادامه عمر هزاران ساله‌اش باشند.

به گفته رئیس اداره منابع طبیعی ابرکوه، وجود خیابان اطراف درخت و تردد ماشین‌ها، نه تنها باعث پراکنده شدن گرد و خاک بلکه موجب بازتابش نور‌آفتاب به سمت سرو به دلیل آسفالت خیابان می‌شود و احداث ساختمان‌های مسکونی و دولتی در اطراف این سرو نیز روی روند حیات آن بی‌تاثیر نیست. لذا باید هر چه سریع‌تر نسبت به وضعیت سرو اقدامات لازم صورت گیرد وگرنه سرو به طور حتم دچار آسیب جدی می‌شود.محمدمهدی صادقی در مورد متولیان رسیدگی به امور این سروکهنسال نیز می‌گوید: مسوولیت نگهداری و مراقبت از این درخت تا مدتی برعهده شهرداری بود، سپس محیط زیست مسوولیت آن را پذیرفت، بعد به پیشنهاد اداره منابع طبیعی، کمیته‌ای متشکل از نهادهای مرتبط جهت نگهداری و حفاظت بهتر از این اثر منحصر به فرد تشکیل شد.

مسوول یک تشکل غیردولتی به نام سازمان مردم نهاد حمایت از سرو ابرکوه هم در این باره به «جام‌جم»‌می‌گوید: شورای سرپرستی و مدیریت سرو ابرکوه که برای بررسی و رفع مشکلات سرو 4500 ساله ابرکوه براساس طرح جامع مطالعاتی حفظ و نگهداری سرو، تشکیل شده تاکنون وارد کار اجرایی نشده است. عبدالرحمن میرزا ابوالقاسمی می‌افزاید: ریاست این شورا با فرماندار ابرکوه است اما هنوز هیچ کار عملی از این شورا مشاهده نشده است. وی تصریح می‌کند:‌ سرو کهنسال ابرکوه به عنوان دیرزیست‌ترین موجود زنده دنیا مشکلات عدیده‌ای دارد و خطراتی آن را تهدید می‌کند که ظرف سال‌های گذشته پیگیری‌های بسیاری برای آنها انجام شده اما این پیگیری‌ها چندان مثمرثمر نبوده است.

وی با اشاره به برخی مشکلاتی که هم‌اکنون سرو کهنسال ابرکوه را تهدید می‌کند، اظهار می‌دارد: جاده موجود در مجاورت این درخت و تردد خودروها از مهم‌ترین مشکلات این درخت کهنسال است. علاوه برآن حفاظت فیزیکی از این درخت نیز به هیچ‌وجه مطلوب نیست و هر فردی براحتی به این درخت دسترسی دارد که این دسترسی طی سال‌های گذشته آسیب‌های زیادی به سرو کهنسال ابرکوه وارد کرده است؛ شکستن شاخه‌های درخت‌، یادگاری نوشتن روی‌ آن و نخ و پارچه بستن به شاخه‌ها و حتی ایجاد سوراخ روی آن به بهانه کار کارشناسی از آسیب‌هایی است که به دلیل در دسترس بودن، به درخت وارد شده است. ساخت و سازهایی نیز از طرف بخش خصوصی و دولتی در اطراف درخت انجام شده که به جهات مختلف به آن آسیب می‌رساند. فاضلاب منازل نیز اکنون در قنات خشک شده‌ای که سابق بر این درخت را آبیاری می‌کرد، جریان داردکه تهدیدی جدی برای ریشه‌های درخت و به تبع آن خود درخت است.

وی عنوان می‌کند: اکنون وضعیت رسیدگی به این درخت بین متولیان مختلف سرگردان است و هیچ یک از ارگان‌ها به طور جدی وارد بحث ساماندهی و رفع مشکلات این درخت نمی‌شود و هر کدام به نوعی کار را به دیگری محول کرده و خارج از حیطه وظایف خود می‌داند . وی با اشاره به این‌که سال گذشته به دستور معاونت ریاست جمهوری جلسه‌ای با حضور مسوولان استانی و شهرستانی برای رسیدگی به وضعیت سرو تشکیل شد، می‌افزاید: در آن جلسه مقرر شد هر دستگاهی وظیفه‌ای را به عهده بگیرد و در پایان هر ماه کارهایی را که انجام داده است به سمع و نظر دیگران برساند که البته این امر هیچ‌گاه محقق نشده است.

مدیر منابع طبیعی اداره محیط زیست استان یزد نیز در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: پس از ورود محیط زیست به عنوان متولی به این حیطه، اولین و مهم‌ترین موضوع برای ما حفظ سلامتی درخت و جلوگیری از به مخاطره افتادن بقای آن بود، چرا که عوامل متعددی از جمله ساخت و سازهای بی‌رویه، رسیدن فاضلاب منازل به ریشه‌های درخت، احداث جاده، روشن شدن چراغ‌ها در شب که عمل فتوسنتز در برگ‌های درخت را تحت تاثیر قرار می‌‌دهد و... سلامتی آن را بشدت تهدید می‌کند.لذا اواخر سال 88 طرح جامع مطالعاتی درخصوص نحوه نگهداری از این اثر طبیعی با هدف حفظ سلامت آن و ایجاد منطقه گردشگری در اطراف درخت، به تصویب رسید و براساس آن کمیته‌ای با عنوان کمیته راهبری و سامان‌دهی سرو ابرکوه تشکیل شد.

حسن اکبری می‌افزاید: سعی شده است این طرح به‌گونه‌ای تدوین شود تا ضمن کنترل تهدیدها و چالش‌های فراروی حفاظت، زمینه گردشگری پایدار از این اثر ارزشمند فراهم آید. اما این طرح تاکنون عملیاتی نشده است؛ چرا که اجرای آن منوط به تخصیص اعتبار است.

وی تصریح می‌کند: ‌البته چندماه پیش و در پی سفر سوم رئیس جمهور، توانستیم اعتباری به مبلغ 800 میلیون تومان از محل اعتبارات استانداری و محیط‌زیست به دست آوریم.به گفته اکبری ایام نوروز، تعطیلات تابستان و اوایل پاییز از جمله زمان هایی است که به علت ورود بیش از اندازه مسافر و گردشگر به منطقه، فشارهای ناگهانی زیادی به درخت وارد می‌شود.

وی می‌افزاید: طرح محصورسازی تنها کاری است که در حال حاضر برای حفاظت از درخت پیش‌بینی شده و تا مرحله اجرا نیز پیش رفته است، اما کمیته ساماندهی از اجرای آن جلوگیری می کند . در صورتی که با حصول این اتفاق می‌توانیم پس از نصب در، ماموری هم مسوول مراقبت از درخت کنیم اما فعلا استفاده از نیروی دائم برای ما امکان‌پذیر نیست.

اکبری درخصوص کارهایی که تاکنون برای حفظ سلامت درخت انجام شده است به آبیاری آن اشاره می‌کند و می‌گوید: آبیاری این درخت تا پیش از این به روش غرقابی بود که روش غلط و مضر به حال درخت است، لذا به تغییر سیستم آبیاری پرداختیم به این صورت که با کاشت یونجه در اطراف آن و آبیاری آنها، از طریق غیرمستقیم مبادرت به آبیاری درخت کردیم.

یونجه علاوه بر آن که در تثبیت نیتروژن در خاک موثر است خودش نیز نوعی کود برای درخت به‌شمار می‌رود.هم‌اکنون در سطح کشور بیش از 50 درخت کهنسال وجود دارد که بیش از 35 درخت آن در استان یزد زیست می‌کنند.سرو ابرکوه از کهنسال ترین درختان این استان و البته جهان است که به عنوان میراث جهانی در یونسکو به ثبت رسیده است.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران