از قانون علمی تا خرافه

نظریه راز که از آن به عنوان قانون جذب هم یاد می‌شود، موضوعی است که امروزه در جای جای دنیا از آن سخن گفته می‌شود. سخنرانان، روان‌شناسان، فیلمسازان، نویسندگان همه و همه این موضوع را به بحث گذاشته و آن را تبلیغ و به عنوان یک قانون مسلم از آن دفاع می‌کنند.

قانون جذب یا نظریه راز، همان قانون جاذبه عمومی در حیطه افکار است. این قانون می‌گوید تمام چیزهایی را که ما تصور می‌کنیم، به سوی ما جذب می‌شوند. انسان همه امکانات مادی و معنوی از قبیل مردم، شغل، شرایط زندگی، ثروت، سلامتی و غیره را با قدرت فکر خود جذب می‌کند و می‌توان زندگی را به طور کلی، تجلی افکار انسان دانست که به وقوع می‌پیوندد و در این صورت این انسان است که اراده می‌کند به آرزوهایش برسد و به هر چیزی فکر کند، به آن می‌رسد.

بنابراین طبق این نظریه، شما می‌توانید در سه گام خواستن، باور و تجسم به آرزوهای خود دست پیدا کنید.

درباره پیشینه این قانون، نظریه‌پردازان آن می‌گویند حکمرانان و بزرگان نه تنها این راز را می‌دانستند، بلکه مورد استفاده نیز قرار می‌دادند، اما از آنجا که می‌دانستند در صورت کشف این راز، همه از آن استفاده می‌کنند، سعی در مخفی کردن آن داشتند.

نکته‌ای که ابتدا باید به آن اشاره کنم، این است که صرف‌نظر از ادعای قانون راز، خداوند قدرت تسخیر و تصرف در کائنات را در اختیار انسان قرار داده است. البته این قدرت برای انسان‌ها تام و همه‌ جانبه نیست.

آنچه مسلم است این که چنین فرضیه‌ای، محاسن و نکات مثبتی نیز دارد. از جمله مزیت‌های قانون جذب، توجه به مفهوم کلیدی امید است که به صورت پررنگی در این نظریه برجسته شده است. توجه به این مفهوم از آنجا که به نشاط، طراوت و بالندگی روحی ختم می‌شود ارزشمند و مهم است.

از دیگر محاسن این نظریه، پذیرش شعور‌مندی کائنات است. در این نظریه بدرستی بر شعورمندی کائنات صحه گذاشته شده و این حقیقت پذیرفته شده که غیرانسان نیز صاحب شعور است. چنانچه در متون اسلامی قرآن و روایات و متون فلسفی اسلامی نه تنها شعورمندی کائنات تایید شده است، بلکه ۴ مرتبه بالاتر یعنی عبادت و تسبیح و تهلیل، علم و معرفت به مبدأ آفرینش، رشد و تکامل و هدفمندی مجموع کائنات هستی مورد اشاره قرار گرفته است.

سومین نقطه قوت تئوری راز، تکیه بر ظرفیت‌ها و استعدادهای شگرف وجود آدمی است که باعث به وجود آمدن گرایش‌های معنوی فراوانی در دنیای امروز شده است؛ بنابراین نفس پرداختن به گرایش‌های معنوی انسان، امری پسندیده و منطبق با فطرت انسانی است.

با تحقیق در متون و مکاتب روانشناختی مشخص می‌شود برای این فرضیه، نظیر‌هایی ذکر شده است، اما هیچ کدام به صورت افسار گسیخته و بدون ضابطه نقش‌آفرینی ذهن را نپذیرفته‌اند و به طور مطلق نظریه راز را تایید نمی‌کنند. یکی از نظریات، روش شناخت درمانی است. در روان‌شناسی برای درمان افسردگی عده‌ای معتقدند به جای حوادث بیرونی، افکار و طرز تلقی انسان‌هاست که روحیه انسان‌ها را شکل می‌دهد، بنابراین باید فشارهای عصبی را کم و امید آینده در فرد تقویت شود.

این در حالی است که برخلاف مدعیان قانون جذب، در این روش تفکر و تصور صرفا یک مقدمه برای درمان است و به تنهایی کافی نیست. همچنین تئوری جذب با مفهوم خودتلقینی که در روان‌شناسی مطرح است، متفاوت است که می‌گوید مجموعه احساسات و اطلاعات و افکار در نیمه هوشیاری ما رسوخ می‌کند و بر اجزای مبهم و آشنای شخصیتمان اثر می‌گذارد؛ چرا که در این روش صرفا به مرتبه‌ای ضعیف از نقش ذهن در درمان اشاره می‌شود و ادعای آفرینندگی ذهن مطرح نیست، بلکه مدعی تاثیر افکار بر تقویت انگیزه است.

بر این فرضیه، اشکالات گوناگونی وارد است. اولین اشکال، عدم عمومیت و شمول این فرضیه است. مدعیان این نظریه آن را به عنوان قانون مسلم و تخلف ناپذیر می‌پندارند، در حالی که بسیاری از افراد اهدافی داشته­ اند اما به مراد خویش دست نیافته‌­اند.

اشکال دیگر، نگاه غیرارزشی نظریه‌پردازان جذب به امر خوب و بد است. در این نظریه حرفی از خوبی و بدی زده نمی‌شود و صرفا خواست و میل انسان ملاک است.

اشکال سوم، تاکید این فرضیه مطلوب‌های حسی و مادی و زودگذر و نادیده گرفتن گرایشات معنوی انسان است. اشکال دیگر که بصراحت در فیلم راز عنوان می‌شود، عدم ابطا‌ل‌پذیری آن است. از نکات عجیب این است که هیچ‌‌گاه نمی‌توان این فرضیه را ابطال کرد، زیرا تا آخرین لحظه عمر، فرد باید منتظر باشد تا شاید آن لحظه، لحظه رسیدن به آرزویش باشد. اشکال دیگر، توجه به آمال و انگیزه‌های انسان است و عدم توجه به اقدام عملی، برنامه‌ریزی و مشورت است. نکته دیگر این‌که اگر این گفته مدعیان جذب را بپذیریم که بزرگان بشریت این نظریه را فهمیده بودند، ولی آن را فاش نکردند، چگونه ناکامی‌ها و شکست‌های آنها را توجیه می‌کنند.

لازم است اشاره کنم یک ابهام در مورد فیلم راز در مجامع علمی مطرح شده است که چرا این افراد همگی در یک مرکز فرهنگی مشغول به کارند و یک تیم هماهنگ به حساب می‌آیند، اما در فیلم راز اسمی از مرکز فوق به میان نیامده است، در حالی که تلاش کارگردان و تهیه‌کننده راز بر این است که به بیننده بفهماند این ایده در جای جای جهان و در تک‌تک رشته‌های علمی طرفدار دارد. ماموریت گروهی که در Evolutionary Leaders همکار محسوب می‌شوند، همین ایده است.