بازگشت هند و پاکستان به مسیر تعامل
شبهقاره هند به دلیل برخورداری از موقعیت استراتژیک و منابع اولیه، کانون توجهات خارجی بوده که نتیجه آن نیز بحرانها و تنشهای منطقهای میان همسایگان بوده است. ازجمله این مسائل را در روابط هند و پاکستان میتوان مشاهده کرد که تاکنون چندین بار به جنگ یا تقابل لفظی و دیپلماتیک میان طرفین منجر شده است.
روابط پرفراز و نشیب 2 کشور، بعضا شرایطی ناپایدار را برای 2 کشور و منطقه به همراه داشته بویژه این که بخش عمدهای از بودجههای آنها صرف خریداری تسلیحاتی و رقابتهای موشکی شده است.
نکته قابل توجه در تحولات 2 کشور، رویکرد آنها به آغاز مذاکره و بهبود روابط پس از 3 سال اختلاف و تنش میباشد. 2 کشور از حوادث بمبئی سال 2008 و اتهامات وارده از سوی هند مبنی بر دخالت پاکستان در این حملات، تاکنون در مسیر تشدید تنش قرار گرفتهاند که با رد و بدل کردن اتهامات و برخی صفبندیهای مرزی همراه بوده است.
هرچند که تقابل و تعامل میان هند و پاکستان سابقهای طولانی داشته و اما رویکردهای اخیر طرفین به توسعه مناسبات میتواند تا حدودی فضای تنش ایجادشده میان طرفین را کاهش دهند. برخی مذاکرات در سطوح پایینی میان نمایندگان طرفین برگزار شده است. اقدامات اعتمادساز نظیر آزادسازی برخی زندانیان، پایاندادن به تقابلهای لفظی و متهمسازی یکدیگر به اقدامات خصمانه، محدودسازی اقدامات نظامی در مرزها، تاکید محافل رسانهای و سیاسی بر لزوم گسترش روابط میان طرفین و... نیز از نشانههای این رویکرد است که برای بهبود مناسبات طرفین قابل تامل است.
دلایل رویکرد به همگرایی
هرچند که 2 کشور برای ورود به عرصه دیپلماسی و مذاکره دارای دلایل و اهداف خاصی هستند، اما سلسلهای از چالشها و دغدغههای مشترک این روند را تسریع کرده است ازجمله:
1 ـ شرایط داخلی:
2 کشور در حوزه داخلی با 2 اصل تلاش برای بازسازی کشور و حرکت در مسیر توسعه در کنار مقابله با گروههای تروریستی مواجه هستند. اولا پاکستان نیازمند بازسازی کشور پس از گذشت یک سال از سیل ویرانگر است که 20 میلیون آواره و 43 میلیارد دلار خسارت وارد کرد. در همین حال، فعالیتهای گروههای تروریستی بویژه پس از اقدام یکجانبه آمریکا در کشتن بنلادن، سرکرده گروهک تروریستی القاعده در خاک پاکستان تشدید شده که فضای ناامنی را برای این کشور به همراه داشته است. ثانیا هند نیز از یک سو برای ادامه روند توسعه و اهداف اقتصادی خود نیازمند برقراری ثبات و امنیت و تامین منابع مالی است و از سوی دیگر هند نیز مانند پاکستان گرفتار تحرکات گروههای تروریستی شده است.2 ـ مساله کشمیر:
از مسائل مورد مناقشه میان 2 کشور سرنوشت کشمیر میباشد. هرچند که جدال و ادعاها میان طرفین در این زمینه ادامه دارد، اما تحولات اخیر این منطقه از رویکرد به جداییطلبی حکایت دارد که تاثیرات منفی برای 2 کشور به همراه خواهد داشت. منطقه کشمیر از زمان استقلال پاکستان در سال 1947 از هند، منطقه مورد مناقشه طرفین بوده که به دلیل سیاستهای استعماری و انگلیسیها ایجاد شده است. در مقطع کنونی 2 کشور ادامه بیثباتی در کشمیر را برابر با چالشهای امنیتی و جغرافیایی برای خود دانسته؛ لذا برآنند تا با تعاملات دوجانبه از میزان حساسیتهای ایجادشده در این منطقه بکاهند.3 ـ مداخله خارجی:
تقابل میان هند و پاکستان نهتنها بر صحنه داخلی 2 کشور تاثیر گذاشته بلکه زمینهای برای مداخله خارجی در امور آنها را فراهم کرده است. در مقطع کنونی غربیها و ناتو به بهانه امنیت در منطقه و نیز جلوگیری از جنگ جدید، دخالتهای نظامی و سیاسی خود در منطقه را تشدید کردهاند چنان که آمریکاییها به بهانه مبارزه با تروریسم طرح تاسیس پایگاه نظامی در هند و پاکستان را در پیش گرفتهاند.تحرکات دیپلماتیک و اقتصادی برای اعمال فشار بر هند و پاکستان جهت پذیرش خواستههای غرب نیز به چالشهای این کشورها افزوده است. در چنین شرایطی هند و پاکستان با رویکرد به مصالحه و کاهش تنشها به دنبال مقابله با بهانهجوییهای خارجی برای دخالت در امور این کشورها و نیز رسیدن به راهکاری مشترک جهت مقابله با تهدیدات خارجی هستند.
4 ـ توازن قوا:
بررسی کارنامه هند و پاکستان نشان میدهد که طرفین به نوعی به توازن نظامی و دیپلماتیک دست یافتهاند. در حوزه نظامی 2 کشور با تقویت توان نظامی و موشکی هزینههای هرگونه جنگ برای یکدیگر را افزایش دادهاند بویژه این که آنها از قدرت بازدارندگی هستهای نیز برخوردار هستند. در حوزه دیپلماتیک نیز نوعی تعادل میان طرفین برقرار است چنان که هند تقریبا آمریکا، آلمان، انگلیس و فرانسه را به جبهه خود آورده و پاکستان نیز با چین و روسیه روابط گستردهای برقرار کرده چنان که این کشورها صراحتا اعلام کردهاند هر گونه تهدید نظامی علیه پاکستان برابر با تهدید نظامی و امنیتی آنهاست.5 ـ نیازهای بینالمللی:
هند و پاکستان به دلیل شرایط داخلی و نیز اهداف جهانی نیازمند رسیدن به یک ثبات منطقهای و حتی برخی تحرکات مثبت هرچند به صورت موقت میباشند. اولا پاکستان برای خروج از بحران اقتصادی و کسب کمکهای جهانی برای بازسازی ویرانههای برجایمانده از سیل سال گذشته، نیازمند برخی حرکتها در چارچوب جلب رضایت جهانی است که مصالحه با هند تا حدودی این امر را تامین میکند. ثانیا هند نیز اهداف سیاسی و اقتصادی قابل تاملی را در عرصه جهانی پیگیری میکند.نتیجهگیری
در جمعبندی کلی از آنچه در قبال روابط جدید هند و پاکستان ذکر شد میتوان گفت که نیازهای داخلی و خارجی طرفین را به مذاکرات سوق میدهد هرچند که برخی مسائل اساسی نظیر کشمیر، امور امنیتی و دخالتهای غرب در روابط 2 کشور موانعی برای تحقق اهداف این مذاکرات خواهد بود.
قاسم غفوری
جام جم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
