بهار عربی در راه دموکراسی؟

به گزارش ایسنا، نشریه اکونومیست در گزارشی تحلیلی در رابطه با اوضاع کنونی کشورهای انقلابی جهان عرب نوشت: «تونس و مصر به عنوان نخستین کشورهایی که جرقه انقلاب در آن‌ها زده شد، در حال پیشرفت و حرکت به سوی دموکراسی هستند و به نظر می‌رسد در این حرکت تونس گوی سبقت را از مصر ربوده است.

پادشاهان مغرب و اردن نیز به دنبال ایجاد نظام قانونی عدالت‌محورتر هستند. همچنین کویت اخیراً شاهد نمایش قدرت پارلمان در عرصه سیاسی این کشور بوده است. از سوی دیگر عراق به عنوان کشوری جنگ‌زده دست به گریبان با مشکلاتی از جمله فقدان اصلاحات و سازشگری‌های لازم برای پیشبرد یک نظام دموکراتیک است. در لبنان نیز به رغم این که اوضاع مطلوب‌تر از سایر کشورهای جهان عرب به نظر می‌رسد، اما اختلاف‌های فرقه‌ای همچنان وجود دارد. این در حالی است که کشورهای ثروتمند عربی حوزه خلیج فارس به استثنای بحرین برای ساکت کردن مردم اقدام به رشوه دادن به شهروندان خود کرده‌اند. در یمن پس از آنکه علی عبدالله صالح، رئیس‌جمهوری این کشور برای مداوا به عربستان رفت، روز به روز به هرج‌ومرج‌ها دامن زده می‌شود. در عین حال عربستان که در حال مواجهه با بحران جانشینی است، به عنوان کشوری که در آن دموکراسی نادیده گرفته می‌شود، مطرح است.

با این همه سرنوشت "بهار عربی" به کشورهایی همانند لیبی وابسته است که در آن موج انقلاب همچنان به چشم می‌خورد. در صورتی که جنبش انقلابی لیبی بتواند معمر قذافی، حاکم مستبد این کشور را از سمتش برکنار کند، این اقدام پیشرفت چشمگیری در حرکت به سوی دموکراسی در جهان عرب به شمار خواهد آمد. سرکوب رژیم قذافی بی شک امری دشوار خواهد بود چرا که وی در حال حاضر منابع مالی و نظامی بسیاری در اختیار دارد و در عین حال عزم خود را برای ادامه حضور در عرصه سیاسی لیبی جزم و اعلام کرده که تا آخرین قطره خون خود به مبارزه خواهد پرداخت. اما با این حال شمارش معکوس برای رژیم وی آغاز شده است زیرا منابعی که در اختیار حاکم مستبد لیبی قرار دارد رو به اتمام است و انقلابیون لیبی در حال پیشروی در مناطق جنوبی و شرقی این کشور هستند.

دلیل اصلی که برای حمایت از انقلابیون در جنگ لیبی مطرح شد، مسائل مربوط به حقوق بشر بود. سازمان ملل اعلام کرد، مداخله نظامی نیروهای خارجی در لیبی با هدف جلوگیری از خشونت‌هایی است که علیه مردم بنغازی و مناطق دیگر این کشور انجام می‌گیرد.رهبر لیبی سوگند یاد کرده بود که نیروهای انقلابی را همچون "موش و سوسک" از بین ببرد. از سوی دیگر مصر و تونس به عنوان کشورهای همسایه لیبی نیز از انقلابیون حمایت می‌کنند. حمایت مصر و تونس از انقلابیون لیبی به رغم اوضاع نه چندان مطلوب این دو کشور حاکی از تمایلی است که نسبت به برقراری دموکراسی در شمال آفریقا، از مغرب گرفته تا مصر، وجود دارد.

مصر و تونس هر دو در صورتی که لیبی بتواند به حیات سیاسی جدیدی دست یابد، از منابع سرشاری بهره‌مند خواهند شد که از آن جمله می‌توان به معاملات نفتی با طرابلس و از سرگیری روابط تجاری اشاره کرد.

سقوط حکومت قذافی موجب بهبود دموکراسی و نیز نمودی از حرکت و جنبش نیروهای جوان در کشورهای جهان عرب خواهد بود و بهار عرب را به سمت تابستان خواهد کشاند. به نظر می‌رسد تحقق دموکراسی در تمامی ابعاد در آینده‌ای نزدیک برای جهان عرب امری نامحتمل باشد اما روشن است که حرکت بسیاری از کشورهای عربی به سمت دموکراسی در حال حاضر آغاز شده است. باید توجه داشت که این حرکت دارای سیری منقطع است. در برخی موارد نظیر لیبی نیروها و عوامل خارجی می توانند به برقراری ثبات و دموکراسی کمک کنند اما در مجموع اعراب خود باید برای بهبود اوضاع سیاسی در کشورهایشان دست به کار شوند. بی هیچ تردیدی باید اظهار داشت که شرایط جهان عرب تغییر یافته است و مشخص است که مردم این کشورها همانند هر ملت دیگری می‌خواهند خود تصمیم بگیرند که چه کسی بر کشورشان حکومت کند.»