ارومیه به روایت تاریخ

یاقوت حموی : من شهر ارومیه را به سال 417 هـ . ق دیده‌ام و آن شهری است نیکو، پرخیر و برکت با میوه‌های فراوان و بوستان‌ها و هوای سالم و آب کثیر، ولی سلطان آنجا ازبک‌ابن پهلوان‌بن ایلدگز شخصی ضعیف است و توجهی بدان شهر ندارد.

حمدالله مستوفی: دریاچه ارومیه را در قدیم تلاء می‌نامیدند. از شهر ارومیه تا تبریز 22 فرسخ است. قدیم این شهر را طبارما می‌خواندند.

مارکوپولوی ونیزی: این سیاح و جهانگرد ایتالیایی هم ضمن یک سفر زمینی به ارومیه از زیارت کلیسای مریم مقدس ارومیه و این توفیق، چندین صفحه نوشته است و در نامه‌های خود به عظمت و رونق این شهر اشاره کرده است.

ابن‌حوقل:ارومیه شهری خرم، آباد و به اندازه مراغه است، از رزستان‌های بسیار و تجارتی پررونق برخوردار است و مسجدجامعی بزرگ در بازار بزازان دارد و قلعه‌ای با بارویی محکم در آن ساخته شده است.

ابواسحاق ابراهیم اصطخری: این دانشمند و جهانگرد معروف اسلامی در قرن چهارم پس از سیر و سیاحت در بلاد مختلف کتاب مسالک‌الممالک را می‌نویسد و در رابطه با ارومیه آورده است: «ارمیه شهریست پر نعمت، با نرخ ارزان، بر کنار دریا و نزهتگاه فراوان دارد.»

ولادیمیر مینورسکی: این ایرانشناس برجسته روسی در دایره‌المعارف اسلامی خود، روبه‌روی کلمه ارومیه این چنین می‌نویسد: شهر ارومیه 60 ناحیه و محله بوده که 6 هزار خانه داشته با 8 مسجد که یکی از آنها مسجد اوزون حسن بوده که ساختمان آن را پسرش سلطان یعقوب به اتمام رسانید. در دشت ارومیه 150 قریه وجود دارد با 300 هزار نفر سکنه... .