بهره وری و کاربرد آن در دنیای امروز

وقتی قرار است خودرویی بخرید، حتما علاوه بر قیمت و ظاهر آن ، معیارهای دیگری را هم بررسی می کنید ؛ مثلا این که میزان مصرف سوخت خودروی مورد نظر برحسب مسافت پیموده شده چقدر است.

کد خبر: ۴۱۵۰۳

با این محاسبه شما از بهره وری ماشین مطمئن خواهید شد. خیلی وقت در محیط کار هم برای بررسی کارکرد خود، با تقسیم میزان کاری بر زمان ، به نتایج قابل بحثی دست می یابید.
مثلا یک حروفچین می تواند با محاسبه تعداد صفحات تایپ شده بر ساعات خدمت دهی ، نتایج کارکرد خود را بررسی کند.
کلمه «بهره وری» بیشتر ما را به یاد صنعت و تولید می اندازد. اما در حقیقت هر کدام از ما در طول روز و در زندگی روزمره خود با مفهوم بهره وری روبه رو هستیم.
روز بهره وری ، بهانه ای است برای نگاهی دوباره به مفهوم این کلمه و کاربرد آن در دنیای امروزی. بهره وری مفهومی است کلی که افزایش آن برای بالا بردن سطح زندگی انسان ها و ساختن اجتماعی مرفه تر، ضرورتی انکار ناشدنی به شمار می آید و از این رو همواره مد نظر صاحب نظران سیاست و اقتصاد بوده است.
کوششهای اقتصادی انسان ، همیشه براساس به دست آوردن بیشترین نتیجه از کمترین تلاش و امکانات پایه گذاری می شود. این مفهوم ، همان رسیدن به بهره وری بیشتر است. شاید بتوان تمام اختراعات و اکتشافات بشر از آغاز تا امروز را ناشی از همین تمایل دانست.
در حقیقت هر انسان عاقل و خردمندی می خواهد با انجام دادن بهترین کار، بهترین نتیجه را از آن خود کند.

بهره وری هم تاریخچه دارد

ز زمانی که مردم مشغول به کار شده اند، بهره وری یکی از موضوعات مورد علاقه آنان بوده است.
مدارک به جا مانده از ویرانی های باستان نشان می دهد که بازده محصولات ، سال به سال ثبت می شدند. مقامات دولتی در زمانهای قدیم ، حتی به اندازه گیری بهره وری برزگران و زمینهای مورد کشت علاقه مند بودند.
حتی خود کشاورزان در اوایل قرن بیستم با مفهوم بهره وری کاملا آشنا بوده اند، گرچه در کلام از کلمه بهره وری استفاده نمی کرده اند.
به طور مثال ، با بزرگتر شدن زمینهای کشاورزی ، مزرعه داران به این نتیجه رسیدند که برای بهره گیری بیشتر از زمینهای بزرگتر، باید از نیروی کار بیشتری استفاده کنند و توسعه خانواده برای استفاده بیشتر از کارگران ، نتیجه منطقی اندیشیدن به افزایش بهره وری بود.
کشاورزان بوضوح دریافته بودند که بازده مزرعه آنان بستگی به مقدار کار انجام شده دارد. در عصر صنعت ، اولین گام برای بهبود بخشیدن به بازده کارگر در کارخانه ، اندازه گیری زمان یا زمان سنجی بود.
به این طریق ، میزان کارایی کارگرها در زمان مساوی با یکدیگر مقایسه می شد. متخصصان زمان سنجی ، شمار قطعات تولید شده در یک واحد زمانی را ثبت می کردند.
این متخصصان توانستند با ثابت نگه داشتن کار و کاهش مدت زمان مورد نیاز برای تولید همان تعداد قطعات ، مشاغلی را طراحی کنند که به فرآیند تولید، سرعت ببخشد.
این زمان سنجی و حرکت سنجی ، در حقیقت همان گرایش به تولید بیشتر از تعداد معین نیروی کار به معنای افزایش بهره وری به شمار می آمد.
شاید کلمه بهره وری به طور رسمی و جدی برای نخستین بار توسط فردی به نام کوئیزنی در سال 1766 در مقاله ای مطرح شد و پس از آن تقریبا یک قرن بعد، یعنی در سال 1883، بهره وری با این جمله تعریف شد: «قدرت و توانایی تولید کردن».
از اوایل قرن بیستم ، این واژه مفهوم ارتباط بین بازده و وسایل به کار رفته برای تولید بازده را به دست آورد و در سال 1950، سازمان همکاری اقتصادی اروپایی (OEEC) تعریف کاملتری از بهره وری ارائه کرد. در دهه های بعدی ، بهره وری با جملات و شیوه های متفاوتی تعریف شد ؛ اما در حال حاضر تعریف نهایی و دقیق واژه بهره وری به تعریف دو کلمه اثربخشی و کارایی باز می گردد.

تاملی در مفهوم

برای درک بهتر مفهوم بهره وری ، ابتدا باید دو کلمه اثربخشی و کارایی را تعریف کنیم. برای این که بتوانیم در کار خود اثربخش باشیم ، باید کارهای درست را برای انجام دادن انتخاب کنیم.
یعنی برای رسیدن به هدف ، درست ترین و شایسته ترین کارها را انتخاب و به آن عمل کنیم. بعد از انتخاب درست ترین کار، باید کارایی خود را بالا ببریم و داشتن کارایی یعنی انجام دادن کار به نحو شایسته.
آخرین تعریف و دقیق ترین تعریفی که از بهره وری ارائه می شود، مجموع اثربخشی و کارایی است.
بهره وری = اثربخشی + کارایی
بهره وری = اجرای کارهای درست + اجرای درست کارها

بهره وری و رفاه

با آشنایی با مفهوم بهره وری پی بردن به حضور همیشگی و ریشه ای این مفهوم در ذهن انسان ها، اهمیت توجه به آن در دنیای امروز که دنیای رقابت و سرعت است ، بیشتر مشخص می شود.
با توجه به محدودیت های موجود در عوامل مختلف تولید، بهره وری بیشتر، چه در کشورهای پیشرفته و چه در کشورهای در حال پیشرفت ، در جهان امروز، بسیار نیاز است و کارشناسان و صاحبنظران اقتصادی در نظامهای مختلف عملا به نحوی یکسان ، اهمیت موضوع افزایش بهره وری را مورد تاکید قرار می دهند؛ تا جایی که در خیلی از جوامع ، رسیدن به سطح بالای زندگی را با بهره وری بیشتر یکی می دانند.
«ژان فوراسیته» نویسنده فرانسوی و کارشناس بهره وری ، بر اهمیت انسانی و اجتماعی بهره وری بالاتر تاکید می کند و می نویسد که انگیزه نهایی دستیابی به بهره وری بیشتر، تنها بهبود اقتصادی و فنی بنگاه های تجارتی ، وسعت بخشیدن به فاصله بین قیمت فروش و هزینه تمام شده و رسیدن به منافع بیشتر نیست ؛ بلکه هدف اصلی ، کم کردن قیمتهای فروش ، افزایش قدرت خرید کارمندان ، بالا بردن سطح زندگی و پیشرفت بیشتر و سریع تر اجتماعی است.

سازمان بهره وری آسیایی و ایران

در سال 1961، سازمان بهره وری آسیایی (APO) با اهداف بالا بردن بهره وری در کشورهای عضو تاسیس شد و ایران در حال حاضر یکی از 16کشور عضو این سازمان است.
در سال 1370 نیز سازمان ملی بهره وری ایران تشکیل شد و شروع به کار کرد.
در ایران نیز افزایش بهره وری به عنوان یک ضرورت برای بالابردن سطح زندگی و پی ریزی جامعه ای مرفه تر مد نظر دولتمردان و محققان علوم اجتماعی بوده و هست.
اما نه تنها در سازمان ها و بنگاه های تولیدی می توان ارزش این کلمه را دریافت ، بلکه هر فرد با نگاهی کوتاه به کارهای روزانه و روزمره خود، می تواند مفهوم بهره وری را بیابد و با تلاش در بالابردن آن راه رسیدن به هدفها و سطح بالاتر زندگی خود را هموار شده و قابل دسترس ببیند.