هیجان در اتاق جراحی با ربات‌های جراح

ربات‌ها اطمینان خاطر قابل توجهی برای انسان‌ها در امور مختلف ایجاد کرده‌اند. از صنایع خودروسازی گرفته تا استفاده در زیردریایی‌ها و فراتر از آن یعنی در خارج از مرزهای فضایی زمین استفاده از ربات‌ها بتدریج به یک رویه عادی تبدیل می‌شود. دلیل شکل‌گیری این وضعیت نیز به پیشرفت‌هایی مربوط می‌شود که در علم رباتیک صورت گرفته است. طی یک دهه گذشته طیف گسترده‌ای از فناوری‌های نوین ارائه شده‌اند که شاید تا چند دهه پیش بشر تنها آرزوی دستیابی به آنها را در سر می‌پروراند. اما اکنون اوضاع تغییر کرده است. ربات‌ها سیستم‌های هوشمند و دقیقی هستند و ما نیز به این ضریب دقت بالا نیاز داریم. زمانی که صحبت از قلب می‌شود حساسیت امور بالاتر می‌رود. در اینجاست که می‌توان از ربات‌ها برای تشخیص و درمان ناراحتی‌های پیچیده پزشکی استفاده کرد.

باید اعتراف کرد که سرعت پیشرفت می‌توانست بیشتر از این باشد. برخی کارشناسان نسبت به این نکته انتقاداتی مطرح می‌کنند اما برای این مشکل دلایلی نیز وجود دارد. به عنوان مثال ربات‌هایی که با هدف استفاده در امور تشخیصی، درمانی و از همه مهم‌تر جراحی بیماران به کار گرفته می‌شوند معمولا با هزینه‌ای قابل توجه تمام و آماده بهره‌برداری می‌شوند. گذشته از آن هنوز هیچ‌گونه خط تولیدی برای این دسته از فناوری‌ها دیده نمی‌شود چون در واقع هنوز هر ربات خاصی که با هدف به‌کارگیری در امور پزشکی طراحی و ساخته می‌شود در حد یک مدل ابتدای یا در نهایت کلینیکی باقی می‌ماند. توسعه این فناوری به بودجه کلانی نیاز دارد. اما هر چه باشد ربات‌ها برای ما اهمیت زیادی دارند و به همین دلیل است که هم‌اکنون در بسیاری از دانشگاه‌ها مراکز آموزش عالی سراسر جهان سازمان‌های مخصوصی برای توسعه آموزش علم رباتیک راه‌اندازی شده است.

این یک پیشنهاد هیجان‌انگیز است که بتدریج به یک رویه یا به عبارتی به یک باید تبدیل می‌شود. پیش از پاسخ دادن به این پرسش باید به چند نکته اساسی توجه کرد. استفاده از ربات‌ها تنها در زمانی قابل توجیه و مؤثر به نظر می‌رسد که جراحان با موارد بسیار پیچیده و حساسی روبه‌رو باشند. در چنین مواردی که معمولا به اعمال جراحی پیچیده قلب و مغز مربوط می‌شود ربات‌ها می‌توانند با استفاده از ضریب دقت بالایی که دارند کمک زیادی به جراحان کنند. نکته مهم دیگر این است که استفاده از ربات‌ها در چنین اعمالی به‌گونه‌ای نخواهد بود که سیستم‌های رباتیکی به تنهایی وارد عمل شوند. ربات‌ها ساخته دست انسان‌ها هستند و سازندگان چنین سیستم‌هایی هیچ‌گاه آنها را به‌تنهایی روانه اتاق جراحی نخواهند کرد. گذشته از تمامی موارد یک نکته درخصوص این نوع ربات‌ها روشن است و آن این‌که ربات‌ها اگر نه در یک دهه آینده اما تا 2 دهه دیگر پای ثابت بسیاری از بیمارستان‌های سراسر جهان خواهند بود. اندازه این نوع ربات‌ها و نوع کاربردی که دارند نیز از تنوع بالایی برخوردار است. از نفوذ به درون رگ‌ها گرفته تا کمک به جراحان در ترمیم بافتهای از کار افتاده قلبی و برداشتن تومورهای مغزی، ربات‌هایی که برای امور پزشکی طراحی و ساخته می‌شوند کارکردهای گسترده‌ای دارند.

ما نیز همپای بسیاری از محققان در کشورهای مختلف جهان تحقیقاتی در زمینه طراحی سیستم‌ها و نرم‌افزارهای رایانه‌ای و به‌کارگیری آنها در ربات‌های خاص انجام داده‌ایم و با توجه به این‌که تمرکز اصلی من بر روی سلول‌های بنیادین و درمان سلولی است بر آن شده‌ایم تا از سیستم‌های رباتیکی در جهت انتقال این سلول‌ها به نقاط مورد نظر در بدن بیماران استفاده کنیم. این تکنیک درمانی نوعی تکنیک تلفیقی از 2 فناوری مجزا اما کاربردی است یعنی فناوری رباتیکی و سلول‌های بنیادین. در حال حاضر انتقال این نوع سلول‌ها به بافت‌هایی که دچار آسیب‌های جدی شده‌اند با استفاده از ابزارهای مختلفی صورت می‌گیرند که متأسفانه ضریب دقت چندان بالایی ندارند. به همین دلیل نمی‌توان امیدواری زیادی به نتیجه بخش بودن آنها داشت. اما زمانی که از ربات‌های بسیار کوچک و حساس استفاده می‌شود ضریب دقت تا حد قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند. ما این کار را بر روی چند نمونه حیوان آزمایشگاهی انجام داده و به نتایج امیدوارکننده‌ای نیز دست یافته‌ایم.

نمی‌توان گفت یک عمل جراحی کاملا تهاجمی است بلکه بهتر است عنوان حداقل ضریب تهاجمی را برای آن به کار برد. ما در این تکنیک کاربردی سلولهای بنیادین را درون بافت قلبی آسیب‌دیده وارد می‌کنیم. از این جای کار به بعد این فیزیولوژی بیمار و قابلیت‌های بافت مورد نظر آن است که نقش قابل توجهی در بهبود هر چه سریع‌تر بافت از کار افتاده ایفا می‌کنند. البته ما برای مشاهده دقیق این‌فرآیند ابزار خاص خود را داریم. این ابزار چیزی نیست جز ذرات بسیار ریز آهن که به ما در زیر نظر قرار دادن روند بهبود وضعیت بافت آسیب دیده کمک زیادی می‌کنند. البته این‌که این تکنیک جراحی تهاجمی است یا نه نکته چندان مهمی نیست بلکه موضوع اصلی ضریب دقتی است که در این روش دیده می‌شود. ما این تکنیک را در چندین مورد مورد بررسی قرار داده و متوجه شده‌ایم سلول‌های بنیادین که به عنوان سلول‌های سازنده کار خود را آغاز می‌کنند به درستی در نقطه مورد نظر قرار می‌گیرند.

این دقیقا همان چیزی است که دانشمندان به دنبال آن هستند. ربات‌ها به تازگی به عنوان یک سیستم واقعا کاربردی وارد امور پزشکی شده‌اند و هر چه زمان بیشتری می‌گذرد اعتماد به آنها بیشتر می‌شود. از هم‌اکنون می‌توان دورانی را متصور شد که انبوهی از این دسته سیستم‌های رباتیکی در بیمارستان‌های سراسر جهان در اتاق‌های عمل جراحی آماده به خدمت هستند. هر چه این ربات‌ها کارنامه درخشان‌تری داشته باشند اقبال بیماران به آنها بیشتر خواهد شد. در نتیجه می‌بینیم که یک رقابت هیجان‌انگیز ناخواسته میان ربات‌های جراح آغاز می‌شود.