بی‌آبی اصلی‌ترین مشکل سازه‌های آبی شوشتر

 به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، به اعتقاد مسئولان و کارشناسان این دو مسئله اصلی‌ترین مشکلات پیش روی این اثر جهانی است.

دو سال از جهانی شدن شوشتر و سازه‌های آبی‌اش می گذرد، در این مدت اگر چه نه تنها آن طور که باید از این مجموعه بی‌مانند باستانی به صورت مناسب محافظت نشد بلکه آسیب‌هایی نیز وارد شد؛ اما این سایت به پرجاذبه‌ترین نقطه خوزستان برای گردشگران داخلی و خارجی بدل شده است.
 
بر اساس آمارهای موجود از تعداد بلیت‌های به فروش رفته‌ی سایت‌های تاریخی سازه‌های آبی در سال 1388 بیش از 230 هزار نفر گردشگر از شوشتر بازدید کرده‌اند که از این میان 935 نفر را گردشگران خارجی تشکیل می‌دادند.

روند استقبال گردشگران از شوشتر و سازه‌ها را اگر بررسی کنیم نشانه‌هایی از افزایش اشتیاق برای دیدن این مجموعه را می‌توان پیدا کرد ، فقط در فروردین ماه سال گذشته 72 هزار و 400 بلیت به بازدیدکنندگان آبشارهای شوشتر فروخته شده ، این روند در اولین ماه بهار امسال جهش چشمگیری داشت ، به شکلی که آمار بازدیدکنندگان سازه‌های آبی در فروردین 180 هزار بود. علاوه بر این در همین ماه 134 هزار نفر نیز برای دیدن آبشارهای این مجموعه بلیت تهیه کرده بودند که در مقایسه با آمارهای سال قبل رشد 2 برابری را نشان می‌دهد.
 
سازه‌های آبی شوشتر مجموعه‌ای شامل ده‌ها آسیاب که بزرگترین مجموعه صنعتی تا پیش از انقلاب صنعتی به شمار می‌رود و با استفاده از آب در ساخت محیطی برای زندگی براساس شرایط اقلیمی، با ایجاد شبکه‌های زیرزمینی در زیر شهر، یکی از هوشمندانه‌ترین اَشکال معماری شهری آبی را ساخته است.

وجود همین ویژه‌گی‌ها موجب ثبت سازه‌های آبی شوشتر در فهرست جهانی آثار تاریخی یونسکو شد تا «شهر موزه»ی تاریخی شوشتر برای جهانیان نیز شناخته شده‌تر شود.
 
بر اساس همین آمارها مجموعه سازه‌های آبی پربیننده‌ترین سایت تاریخی استان پر اثر خوزستان شد، اما با این وجود هنوز هم این شهر آن گونه که باید برای میزبانی ازعلاقه‌مندان یک اثر جهانی آماده نیست، نبود هتل و مراکز اقامتی مناسب و بروز معارض‌های شهری از عمده‌ترین مشکلات موجود بر سر راه این مسئله هستند، اگر چه با ثبت سازه‌های آبی در فهرست آثار جهانی یونسکو موقعیت و جایگاه شهر به لحاظ پارامترهای گردشگری ارتقا فراوانی یافته است، اما هنوز آن گونه که باید شوشتر و جذابیت‌های آن به اندازه‌ کافی به مردم دنیا و حتی کشور خودمان ایران معرفی نشده است.

ثبت جهانی محدودیت‌هایی را ایجاد می‌کند که خوشایند برخی نیست

کمبود امکانات اقامتی تنها مشکل مجموعه باستانی سازه‌ها و آبشارهای تاریخی شوشتر نیست، چه آن که هنوز هم بسیاری از مسئولان و شهروندان این شهر شناخت دقیق و درستی از جهانی شدن شهرشان ندارند، این را امین محمودزاده رئیس پایگاه سازه‌های آبی شوشتر به ما می‌گوید و می‌افزاید:‌ ثبت شدن در فهرست جهانی یونسکو یک تیغ دو لبه است، علاوه بر این که می‌تواند یک اثر یا یک منطقه را معرفی کند محدودیت‌ها و مشکلاتی را نیز با خود به همراه می‌آورد که شاید برای برخی ناخوشایند باشد.
 
محمودزاده با اشاره به تفاوت‌های آثار ثبت شده جهانی خارج از محیط‌های شهری و سازه‌های آبی که در مرکز شوشتر واقع شده، تاکید می کند: ‌آثار ثبت شده جهانی در محیط‌های شهری خواه ناخواه محدودیت‌ها و سختگیری ‌هایی را برای حفاظت و مرمت آنها لازم می‌کند که شاید برای عده‌ای از شهروندان قابل پذیرش نباشد. اما در شرایط ثبت جهانی باید با شدت هر چه تمام‌تر قوانین حفاظتی و حریم رعایت شود.
 
رئیس پایگاه سازه‌های آبی شوشتر می‌گوید: برای مدیریت و محافظت از مجموعه سازه‌ها در شوشتر ادارات و نهادهای مختلفی مانند شهرداری، فرمانداری و اداره آب و فاضلاب و... دخیل هستند، هیمن مسئله ممکن است اصطکاک‌هایی را میان ما و برخی مسئولان و یا برخی از شهروندان به‌وجود بیاورد.

با این همه اما خوشبختانه نگاه مردم بعد از ثبت جهانی سازه‌ها بسیار تغییر کرده و آنها بسیار حساس‌تر شده‌اند، ما از شهروندان تماس‌های زیادی داریم که نسبت به مراقبت و محافظت از مجموعه تاکید می‌کنند یا خبری می‌دهند.
 
محمودزاده همچنین به تغییر نگاه برخی مسئولان و ادرات نسبت به این مسئله اشاره می‌کند و می‌گوید: توقعات برخی از مسئولان البته عجیب است، آنها انتظار دارند یونسکو برای سازه‌ها به شهر پول بدهد و سرمایه‌گذاری کند که همین انتظارات نابه‌جا  آنها را به اشتباه می‌اندازد.

بروز خشکسالی و سدسازی‌ها، منبع آب سازه‌های آبی را محدود کرده است

محمدعلی شرف‌الدین پژوهشگر و تاریخ‌شناس شوشتری با انتقاد از وضعیت آبشارهای شوشتر و کاهش منابع آبی تامین‌کننده آب مورد نیاز آبشارها می‌گوید: کمبود آب در سازه‌ها از اصلی‌ترین مشکلات سازه‌ها است، این روزها بوی تعفن سراسر این سازه‌ها و آبشارهای تاریخی را فراگرفته است.
 
وی می‌افزاید: ‌احداث سدهای فراوانی بر روی رودخانه‌های خوزستان و بروز خشکسالی و کاهش بارش‌ها منابع آبی تغذیه کننده آبشا‌رها و سازه‌های تاریخی شوشتر را به شدت کاهش داده است، در حالی که میزان آبی که در گذشته در این مجاری روان بود بیش از 45 آسیاب را می‌چرخاند.

همچنین تا چند سال پیش رودخانه‌های موجود در شوشتر محل مناسب و زیبایی برای شنا و ماهیگیری بود و آبی سالم و بهداشتی نیز داشت.
 
این پژوهشگر که اولین اداره کننده میراث فرهنگی شوشتر بود با اشاره به وضعیت سابق آبشار‌های سازه‌های آبی می‌گوید: من عکسی از حدود 100 سال پیش این سازه‌ها دارم که یک خانم فرانسوی آن را گرفته است به قدری آب این آبشارها زیاد است که وضعیت کنونی هر بیننده‌ای را به گریه می‌اندازد، الان اما سازه‌ها نمای قابل ملاحظه ای ندارد، بعد از ثبت جهانی هم اقدام خاصی برای تامین منابع آب آن نشده است. در حالی که اصلی‌ترین چیزی که به سازه‌ها و آبشارهای شوشتر جلوه و نما می‌دهد آب مورد نیاز آن است.
 
همان گونه که این پژوهشگر شوشتری نیز گفته است آب اصلی‌ترین نیاز سازه‌هاست، با این همه اما هر ساله از میزان آب در جریان در این مجموعه کاسته می‌شود علاوه بر این ورود فاضلاب شهری، فاضلاب برخی منازل نیز به صورت پراکنده به آب رودخانه باعث آلودگی بیش از پیش آب موجود در آن نیز شده است