تئاتر شهرستان در مهاجرت به تهران

به لحاظ برخورد مخاطب و درک و فهمش از کار هیچ تفاوتی وجود ندارد. من با همان واکنشی در تهران روبه‌رو شدم که در شیراز دیده بودم. اتفاقا هم در شیراز و هم در تهران گفت‌وگوهای زیادی با مردم عادی که به دیدن نمایش می‌آمدند، داشتم و وقتی میزان برقراری ارتباط مخاطبان را مقایسه می‌کردم با عکس‌العمل‌هایی مشابه روبه‌رو شدم.

خب از این لحاظ تفاوت‌ها زیاد هست، مثلا برای جلب نظر ممیزان در شیراز من بارها متن را بازنویسی کردم، سختگیری‌ها و تنگناها در شهرستان بر اساس تجربه‌ای که خودم داشتم، کاملا متفاوت بوده است.

در تهران با وجود این که نظارت‌های زیادی اعمال می‌شود، اما شرایط شهرستان قطعا سخت‌تر است و شاید یک دلیل مهاجرت تئاتری‌های شهرستانی به تهران، همین فضای بازتر کار در پایتخت است.

انتخاب نبود، اجبار بود. من ابتدا می‌خواستم کار را در تالار مولوی اجرا کنم که نشد و سرانجام تالار انتظامی خانه هنرمندان به ما رسید.

همان‌طور که گفتم، کار در شیراز یا هر شهرستان دیگر سخت‌تر از تهران است. برای مثال شیراز تنها 2 سالن دارد که چندان چنگی به دل نمی‌زنند. حمایت‌ها از نمایش‌ها هم به طور محدودتری صورت می‌گیرد و فضا چندان مطلوب نیست.

من ترجیح می‌دهم در همان فضا و گروه خودمان کار کنم، چرا که درک مشترک بهتری در رابطه با کار تئاتر بین ما وجود دارد. آدم‌ها در چنین حالتی وقتی با هم رشد می‌کنند و در نهایت زبان یکدیگر را بهتر می‌فهمند. کار با بازیگران مشهور هم اگرچه راهی برای پیشرفت و رشد حرفه‌ای کارگردان محسوب می‌شود، اما در مقابل از توانایی‌های خلاقانه اجرایی می‌کاهد. در این شرایط دیگر آن خلاقیت جمعی با آن تعاریف و اثر‌گذاری خاصش روی نخواهد داد.

نه در این مورد کمبودهای مالی باعث انتخاب من نشد، بلکه به نظرم رسید که باید دکور محدود باشد تا مخاطب، بیشتر روی شخصیت‌ها متمرکز شود. در واقع بازی‌ها تمرکز اصلی من بود. ضمن این که احساس می‌کردم اگر خلاصگی را رعایت کنم، تماشاگر می‌تواند به شرط اجرای خوب بازیگران و درگیر شدن با متن، تخیلش را به کار بیندازد و خودش جاهای خالی را با تصوراتش پر کند. این تمهید باعث می‌شود که مخاطب، مشارکتی فعال در کار داشته باشد.

به اعتقاد من زلزله اصلی، درون این شخصیت‌ها رخ داده، یعنی در واقع علاوه بر زلزله بیرونی که باعث به هم‌ریختگی زندگی اینها شده، در درون آدم‌ها هم اتفاقی مشابه روی داده است. اتفاقا این تعلیق درونی که باعث جابه‌جایی‌ها و اغتشاش رابطه‌ها شده است. من درواقع اصل تاکیدم روی این بوده که روند زلزله بیرونی را به سمت زلزله درون شخصیت‌ها نشان دهم.

انتخاب من فقط به دلیل ایده اولیه‌ام بود. از اول در ذهن من زلزله به عنوان عامل انقطاع شکل گرفت، چرا که من این داستان را از یک خبر واقعی درباره بم گرفتم. آن خبر درباره مشکلات زلزله‌زدگان بم بود که در آن میان زنان به دلیل مشکلات سرپرستی، مجبور به ازدواج‌های شتاب‌زده می‌شدند.

راستش من در طول کار با این مساله خیلی درگیر بودم. ابتدا روایت کار را خطی در نظر گرفتم، اما در ادامه حس کردم با توجه به اطلاعاتی که در صحنه اول داده می‌شود، ظرفیت‌های حسی کار آنقدر پر می‌شود که پیگیری و ادامه داستان برای مخاطب بسیار دشوار است. به همین دلیل بود که تصمیم گرفتم در صحنه‌ها جابه‌جایی ایجاد کنم و این مساله باعث شد اطلاعات گردش درست‌تر و منطقی‌تری پیدا کنند.

درست است، اما راستش را بخواهید شکل نمایش و گره داستان ما به گونه‌ای بود که من دیگر نمی‌توانستم آن را ادامه‌ دهم و همین‌طور نمی‌دانستم چگونه می‌توان چنین معضلی را نقطه گذاشت. برای همین پایان باز از ماهیت این درگیری برخاست و به آن تحمیل نشد.

علیرضا نراقی‌/‌ جام‌جم