مناظره سینمایی در «هفت»

در برنامه هفته گذشته «هفت» به بهانه نقد فیلم «جرم» از فرد دیگری دعوت شد تا در کنار فراستی به‌بحث درباره آخرین ساخته مسعود کیمیایی بپردازند. غیبت کیمیایی در این برنامه، بهانه خوبی بود برای این تغییر روش. طرفداران فیلم کیمیایی خوشحال بودند از این که می‌دیدند یک روزنامه‌نگار باسابقه به عنوان هوادار فیلم جلوی فراستی ایستاده است و کسانی که «جرم» را دوست نداشتند، چشم به دهان فراستی دوخته بودند که ببینند سوای سخنانش در زمان جشنواره، چه حرف تازه‌ای برای گفتن دارد. در این جدل، حضور فریدون جیرانی هم تعیین‌کننده بود. او برای جذابیت بخشیدن به برنامه‌اش در کنار فراستی از فردی صریح‌اللهجه دعوت کرده بود تا برنامه‌اش به واسطه سخنان بی‌پرده آنها رونق بیشتری بگیرد؛ حتی در معرفی مهمانان، در زیرنویس در کنار نام‌شان، عنوان‌های «منتقد موافق جرم» و «منتقد مخالف جرم» درج شد تا این دو مهمان در کنار دیدگاه‌ها و عقایدی که دارند، اتیکت هم داشته باشند. اینها تقریباً ضرورت یک برنامه ژورنالیستی است و به نظر می‌رسد جیرانی تدارک خوبی برای این ضیافت دیده بود. اما اوضاع از جایی خراب شد که دیدیم تنها موضوعی که این دو مهمان درباره‌اش حرف نمی‌زنند، نقد فیلم «جرم» است. در این نشست یا به گذشته کیمیایی پرداخته شد و یا منتقد مهمان که تهیه‌کننده سینما هم هست (این که یک نفر هم تهیه‌کننده سینما باشد و هم منتقد فیلم، تحقق یک امر غیرممکن است و ترکیبی بسیار جالب) با توپی پر، دائما وسط حرف منتقد و مجری می‌پرید و به جای نقد، جواب این و آن را می‌داد. در لابه‌لای سخنان منتقد مهمان، گفته شد که بسیاری از اشکالات ساختاری فیلم «جرم» دلیلی بر ضعف یا بدبودن این فیلم نیست! این منطق عجیب، نه اعتراض جیرانی را به دنبال داشت و نه پاسخ مناسبی از فراستی دریافت کرد. با این حال صرف‌نظر از این که در چنین مجادلاتی چه کسی برنده است و قرار است چه بحث‌هایی مطرح شود، نفس برگزاری یک جلسه نقد با حضور 2 منتقد بسیار مفیدتر از اظهارنظرهای یک کارشناس یا منتقد سینماست. حتی می‌توان از این هم فراتر رفت و گفت که اگر 2 منتقد معمولی درباره یک فیلم با همدیگر حرف بزنند، خیلی بهتر است تا یک منتقد فاضل درباره همان فیلم سخنرانی کند.

جلسه نقد فیلم «جرم» هم به دلیل اهمیت و محبوبیت سازنده‌اش و هم به خاطر فضا و شرایط ایجاد شده پیرامون این فیلم، می‌تواند درباره فیلم‌های دیگر هم تکرار شود. روال برنامه «هفت» قرار دادن منتقد در برابر فیلمساز است که عموما هم منجر به اتفاق‌های خوشایندی نمی‌شود. در صورتی که در کمتر برنامه‌ای در دنیا مشاهده می‌شود منتقدی بخواهد در برابر فیلمساز قرار بگیرد و با او به بحث بپردازد. پس در تأثیرگذاری و درست بودن این روش که منتقدان در کنار هم به ارزیابی یک فیلم مشغول شوند، جای تردیدی نیست. می‌توان در بخشی مستقل، گفت‌وگویی با کارگردان یک فیلم ترتیب داد و سپس در بخشی دیگر نظر منتقدان را درباره آن اثر شنید.

اما سومین بخش از گفت‌وگوی فریدون جیرانی با فریبرز عرب‌نیا هم نکات جالبی داشت. عرب‌نیا ظاهراً برای پاسخگویی به انتقادهایی که به حرف‌هایش در 2 برنامه شده بود، در این برنامه حضور یافته بود اما در عمل بار دیگر به بحث درباره سیاست‌های کلان فرهنگی پرداخت؛ این که برای بهتر شدن اوضاع فرهنگی چه باید کرد و چه راه‌هایی برای مقابله با گسترش فساد در سینما وجود دارد. با این حال خبر تقاضای عرب‌نیا برای دریافت پروانه ساخت، مهم‌ترین خبری بود که برای نخستین‌بار در این برنامه اعلام شد و به این ترتیب با روندی که این بازیگر در پیش گرفته، عملاً یک بازیگر دیگر به جرگه کارگردانان اضافه خواهد شد.