جایگزینی مواد طبیعی به جای سموم شیمیایی

چقدر راجع به سموم کشاورزی و اثرات زیانبار آنها روی محیط زیست و حتی روی سلامت انسان شنیده اید؛ واقعیت این است که هر ساله 5/2 میلیون تن آفت کش شیمیایی در کل جهان مصرف می شود و سهم کشور ما

کد خبر: ۴۰۶۷۲

یک درصد از این مقدار است ، اما در شهرهایی که رطوبت و حاصلخیزی خاک بیشتر است میزان مصرف سم به همان نسبت هم افزایش می یابد.
از طرفی کشاورزان به صرفه ترین راه برای افزایش محصول دهی را رها کردن مقادیر بسیار زیادی از این سموم در مزارع خود می دانند.
غافل از این که بسیاری از این سموم برای تجزیه و بی اثر شدن به گذشت سالها نیاز دارند و همراه رودخانه ها به دریا می روند یا آبهای زیرزمینی را آلوده می کنند و تاثیرات زیست محیطی مخربی از خود به جای می گذارند.
هر روز خبر جدیدی می رسد که در شهرهای شمالی کشور میزان سرطان ها روبه افزایش است و چنین مساله ای به مصرف بی رویه سموم بر می گردد.
در این میان بعضی متخصصان در کشور به فکر راه حل هایی برای جلوگیری از اثرات منفی ناشی از مصرف سموم افتاده اند. گزارش حاضر این تلاشها را به تصویر می کشد. با وجود این که کمتر از یک قرن از کشف سموم دفع آفات نباتی می گذرد همه ما روزانه شاهد آسیبهای جدی ای هستیم که از طریق همین مواد شیمیایی بر جمعیت های زیستی وارد می شود.
گفته می شود در جنگ ویتنام امریکایی ها برای از میان بردن دیوار حفاظتی طبیعی جنگل در مقابل مبارزان ویتنامی مقادیر زیادی علف کش بر این سرزمین سرازیر کردند که تبعات منفی آن هنوز هم به عنوان یک عامل مهم در بیماری های انسانی این منطقه مطرح است.
هزاران کودک عقب افتاده جسمی ، قربانیان ساکت این خیابان هستند. خبرهای جدید حاکی از آن است که مصرف بی رویه سموم در استان گلستان علت اصلی وجود بیماری هایی از جمله سرطان مری و ریه در مردم آن سرزمین است.
تولید مواد شیمیایی سنتتیک با فرمول های پیچیده از یک طرف و استقبال بیش از حد کشاورزان از این مواد از طرف دیگر، دانشمندان را متقاعد کرد که اگر از محصولات غذایی همراه با آفت استفاده شود خسارات به مراتب کمتری به بدن موجودات زنده وارد خواهد شد.
آنها حتی اعلام کردند کرم خوراکی میوه و سبزیها نشانگر سالمتر بودن آن هاست. محققان وجود باقیمانده سموم روی شیر گاو و تخم مرغ را از حد تصور فراتر دیدند و مشکلاتی نظیر آسم ، سرطان ، ازدیاد فشار خون ، نابینایی ، دیابت و نازایی را منصوب به این مواد شیمیایی دانستند.
آنها همچنین هشدار دادند که استفاده از مواد شیمیایی برای زود رس شدن میوه ها، تغییر رنگ آنها، یا ماندگاری بیشتر آنها هم از این دسته مستثنی نیستند.
امروزه دیگر بیشتر مواد غذایی مطمئن را با شکل و ظاهری متوسط به مواد غذایی با ظاهری خوب ، اما سمی ترجیح می دهد.
محققان ضمن جلوگیری از مصرف بی رویه سموم ، تاکید دارند که با روشهای مهندسی ژنتیک مقاومت گیاهان به آفات و بیماری ها یا میزان عملکرد در واحد سطح را افزایش بدهند تا نیازی به مصرف این گونه مواد شیمیایی نباشد.
بعضی پژوهشگران کشاورزی سعی دارند با استفاده از نوعی زنبورهای مفید به نام تریکوگراما مصرف سموم را در شالیزارهای برنج به حداقل برسانند، گو این که در بسیاری از شهرهای شمالی کشورمان هر ساله میلیون ها عدد از این زنبورها تولید و رهاسازی می شوند تا به جنگ آفتهای گیاهی بروند.
از سوی دیگر توسعه صنایع کود و آفت کش های شیمیایی هم به عنوان راهی برای کنترل مصرف سموم و استفاده عاقلانه و درست از سوی سازمان ها و شرکت های داخلی تهیه کود و سم است.
در حال حاضر در ایران تعداد محدودی از چند نوع کود شیمیایی بدون فرآوری ثانویه ، مستقیما از کارخانجات پتروشیمی تولیدکننده به موسسات و شرکتهای کشاورزی مصرف کننده تحویل می شود، ولی در بیشتر کشورهای پیشرفته صنعتی ماده اولیه کود شیمیایی پس از تولید در مجتمع های بزرگ پتروشیمی به وسیله شرکت های دیگری مطابق نیازهای کشاورزان به صورتهای متنوع فرموله و بسته بندی می شود.
براساس آخرین خبرها چند نفر از پژوهشگران دانشگاه صنعتی امیرکبیر هم در پی مشکل اتلاف شدید سموم به علت رها شدن آنها در مزرعه به فکر فرموله کردن آن با روش میکروکپسولاسیون افتاده اند.
آنها معتقدند یکی از فناوری های به روز معرفی شده در جهان دانش ، برای بهبود خواص سموم فرموله شده میکروکپسولاسیون آن به وسیله یک غشائ پلیمری است. میکروکپسولاسیون فرآیندی است که توسط آن سموم به وسیله یک دیوار از جنس پلیمر محافظت و روکش می شود.
آنها توانسته اند با این روش سم فنیرتریتیون را که برای مبارزه با سنهای زیان آور غلات و غیره به کار می رود و از جمله حشره کش های قوی در کشاورزی است به حالت کپسوله عرضه کنند و از مهمترین مزایای این روش رهایش ماده موثر در فواصل زمانی طولانی ، صرفه جویی در مصرف سم ، تبدیل ماده سمی به ماده ای غیرسمی ، کاهش آلودگی محیط زیست و افزایش پایداری فعالیت آفت کش در محیط آزاد است.
البته روشهای دیگری هم برای کم کردن تاثیرات مخرب سموم وجود دارد. یک عده از پژوهشگران ایرانی روی انواع خاصی از مواد شیمیایی کار می کنند که با عنوان کلی سموم طبیعی (بیوساید) نامیده می شود.
پروکسی استیک اسید به عنوان ماده ای سالم و مورد تایید آژانس حفاظت از محیطزیست امریکا برای از میان بردن انواع قارچها، باکتری ها ویروس ها و میکروارگانیزم های دیگر خواص اکسیدکنندگی قوی دارد. گفته می شود که این ماده پس از ازن ، اکسیدکننده بسیار خوبی است.
این مواد روی زنجیره های پروتئینی اثر و آنها را از هم جدا می کنند. در واقع به عنوان پروتئین زدای قوی مطرح هستند. باقی مانده این عمل آب و دی اکسیدکربن است.
این ماده قوی ترین ماده ضدعفونی کننده و میکرب کش در دنیاست که به شستشو نیاز ندارد، حتی سبب افزایش عمر انبارداری در میوه ها و سبزیها می شود و در ضدعفونی قلمه ها و نشاها هم موثرند از دیگر کاربردهای غیرکشاورزی این مواد می توان به اثر آنها در جلوگیری از جلبک زدن لوله ها و خطوط انتقال آب اشاره کرد. آنها همچنین از رسوبگذاری هم جلوگیری می کنند.
محققان ایرانی معتقدند در فعالیت های خود روی این مواد به محافظهای جدیدی برای نگهداری میوه و سبزیها هم دست پیدا کرده اند که با عنوان واکسهای میوه برای افزایش طول عمر انبارداری استفاده می شود.
واکسها یا مومهای طبیعی به طور کلی روی همه میوه ها وجود دارند که با شستشو و بر اثر گذر زمان از میان می روند. برای میوه های مختلف مثل مرکبات ، سیب و لیمو براساس خواص فیزیولوژیک آنها یک نوع واکس طبیعی در نظر گرفته می شود.
این واکسها که از مشتقاتی از موم زنبور عسل و یک سری مواد طبیعی دیگر تهیه می شوند، نه تنها بر طول عمر میوه ؛ بلکه بر بازارپسندی و کیفیت آن هم می افزاید، کاری که بهترین سردخانه ها در شرایط ایده آل از پس آن برنمی آیند.
ایران از نظر تولید لیمو چهارمین و تولید مرکبات هشتمین ، تولیدکننده در جهان به شمار می رود؛ اما به دلیل مشکلات و پس از برداشت و ناآگاهی از روشهای درست بسته بندی در صادرات چندان جایگاهی ندارد.
استفاده از فناوری های جدید در این زمینه نه تنها به صادرات محصولات کشاورزی رونق می بخشد؛ بلکه کشاورزان را به ادامه تلاش برای تولید بیشتر امیدوارتر می کند. حدود 200 سال پیش همزمان با عصر درخشان شیمی آفت کش ها، یکی پس از دیگری به منظور نجات محصولات کشاورزی از دست آفتها و بیماری های گیاهی به بازارهای جهانی راه پیدا کردند.
پدیده انقلاب سبز امیدی تازه برای تولید مواد غذایی در جانها دمید. آن زمان هنوز کسی از اثرات مخرب این نوع مواد روی محیطزیست مطلع نبود و این مساله به عنوان نوعی پیروزی و تسلط انسان بر طبیعت ، میزان تولید محصولات غذایی را افزایش داد.
دانشمندان هر روز به تعداد فرمول های پیچیده شیمیایی که بیشتر از مشتقات نفتی بودند، می افزودند. دیری نگذشت که با پژوهش های زیست محیطی و مشاهده اثرات گسترده این مواد شیمیایی بر محیطزیست و سلامت انسان ، حیوان و گیاه بنیادهای حفظ محیط زیست به فکر جلوگیری از این روند افتادند و تولید و مصرف این گونه سموم با محدودیت هایی همراه شد.
از حدود 30 سال پیش با وضع قوانین زیست محیطی همه تولیدکنندگان محصولات شیمیایی ملزم به رعایت نکات زیست محیطی شدند و محققان هم بیشتر به سمت و سویی حرکت کردند که یا مبارزه بیولوژیک را به طور کلی جایگزین استفاده از سموم کنند یا این که سمومی با خاصیت برگشت پذیری به طبیعت بسازند.