متن گزارش کمیسیون فرهنگی درباره وضعیت اعزام زائران به عتبات عالیات
گزارش کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی درمورد وضعیت اعزام زائران ایرانی به عتبات عالیات امروز در صحن علنی مجلس قرائت شد.
به گزارش خبرگزاری خانه ملت، متن گزارش کمیسیون فرهنگی درمورد گزارش سفر هیأت اعزامی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به عتبات عالیات جهت بررسی وضعیت اعزام زائران ایرانی که در اجرای بند ۶ ماده ۳۳ آییننامه داخلی تهیه و در جلسه علنی روز سهشنبه ـ ۱۰ خرداد ماه ـ از سوی "ستار هدایتخواه" سخنگوی کمیسیون در صحن علنی قرائت شد،به این شرح است:
باسمه تعالی
هیأت رئیسه محترم مجلس شورای اسلامی
سلام علیکم
احتراماً در اجرای بند(۶) ماده(۳۳) آییننامة داخلی مجلس شورای اسلامی درخصوص «بررسی وضعیت اعزام زائران ایرانی به عتبات عالیات» باتوجه به اعزام هیأتی متشکل از اعضاء کمیسیونهای فرهنگی و امنیت ملی و سیاست خارجی به کشور عراق و برگزاری جلسات با مسؤولین ایرانی و عراقی، اهم مسائل مربوطه مورد ارزیابی قرار گرفت.
اینک گزارش آن جهت قرائت در صحن علنی تقدیم مجلس محترم شورای اسلامی میگردد.
جواد آرینمنش
نایبرئیس کمیسیون فرهنگی
مقدمه
کل یوم عـاشورا و کل ارض کـربلا
آنچه روز به روز در دل شیعیان شعله ورتر و پر فروغتر میگردد عشق به سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است و شوق زیارت بارگاه ملکوتی آن امام همام آرزوی هر پیر و جوان بوده و هست که به حمدالله پس از سرنگونی صدام این راه هموار گردیده تا عاشقان زیارت مرقد مطهر معصومین (ع) به آرزوی دیرینه خود برسند.
شاید پس از قرنهای متمادی اولین فرصت برای شیعه فراهم شده است تا از مأذنه خود یعنی کربلا و نجف اذان بگوید، چرا که کربلا پایتخت معنوی شیعه است و این حقیقت در نظریة جهان وطنی امالقری مفهوم پیدا میکند. بنابراین شایسته است با محوریت و تدبیر حکومت اسلامی از فرصت بدست آمده استفاده شود.
در سال ۱۳۸۹ هیأتی متشکل از اعضاء کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، نمایندگان سازمان حج و زیارت و شرکت مرکزی دفاتر خدمات زیارتی سراسر کشور(شمسا) جهت بررسی وضعیت اعزام زائران ایرانی پس از ملاقات با مسؤولین استان ایلام و بازدید از منطقه مرزی، از مرز مهران وارد عراق شد و در طول سفر از شهرهای مقدس نجف اشرف، کربلای معلی، سامرا، کاظمین و همچنین بغداد دیدن نمود.
این هیأت با کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در کربلا، مدیران راهنما و بازرسان و روحانیون کاروانهای ایرانی و تعدادی از زائران، ملاقات و گفتوگو نمود و همچنین جلساتی را با استانداران نجف، کربلا، رئیس سازمان سیاحتی عراق، نماینده آیت الله سیستانی در کربلا، مشاور نخست وزیر و وزیر گردشگری عراق برگزار کرد و از هتلها و آشپزخانههای مرکزی زائران ایرانی بازدید بهعمل آورد. اعضاء هیأت باوجود فشردگی زمان سفر، به دقت تمام زوایای مربوط به خدمت رسانی به زائران را بررسی نمودند و به حمدالله نتایج قابل توجهی بدست آمد که گزارش آن بهشرح زیر به مجلس محترم شورای اسلامی تقدیم میگردد:
وضعیت موجود:
برخی ناهماهنگیهای داخل کشور عراق، موجب اذیت و آزار زائران شده و سبب سوء استفاده سودجویان و طرفهای عراقی میگردد. که ازجملة آنها نبود تدبیری واحد و متمرکز برای اداره امور زائران عتبات عالیات است. درحالیکه از طرف جمهوری اسلامی ایران با عنایت به دستورات مقام معظم رهبری در جهت محوریت سازمان حج و زیارت بزرگترین گام برای تعیین تکلیف دستگاهها برداشته شده و شاید برای اولین بار، تلقی یکسان برای مدیریت امور زائران بوجود آمده است.
متأسفانه پس از گذشت قریب به یک دهه از باز شدن راه کربلا، هنوز پایانههای عراقی مرزی مهران و شلمچه از حداقل امکانات برخوردارند و سایر پایانهها از همین حداقل نیز محروم میباشند.
با وجود مشکلات عدیده و بحرانهای کشور عراق، بهویژه در ایام خاص و مناسبتها، متأسفانه ارادهای جدی برای حل اساسی مشکلات کمتر بهچشم میخورد و کوتاهیها، چهره خدمتگزاری و ارزش زیارتی را در ذهن زائر مخدوش میکند و رسیدگی به این امر باتوجه به اولویت امور دیگر و مشغلههای دولت، حل مشکلات اعزام زائران به عتبات که بسیار سهل و ارزان هم میباشد مشمول مرور زمان ساخته و بهدست فراموشی سپرده است.
نکته قابل توجه این که وجود زائران ایرانی در عراق سهم بهسزایی در اشتغال و اقتصاد دولت و مردم این کشور دارد و مسؤولین عراقی، بهویژه نخست وزیر محترم آن کشور، سعی و تلاش وافری برای حل مشکلات زائران مبذول داشتهاند با این وجود تا رسیدن به وضعیت مطلوب راه بسیاری باید طی شود.
براساس آمار، فقط در ایران اسلامی که حدود یک چهارم جمعیت شیعه جهان را داراست، تعداد متقاضیان تشرف به عتبات عالیات و سفر به کشور عراق بهطور متوسط ماهانه ۵۰۰.۰۰۰ نفر است، این در حالی است که حداکثر ظرفیت اسکان قابل قبول در شهرهای مقدس عراق ۱۵۰.۰۰۰ نفر در ماه میباشد. بهاین معنی که روزانه حدود ۵۰۰۰ نفر وارد عراق میشوند که ۴۱۶۰ نفر آن در قالب ۱۰۴ کاروان به صورت زمینی از مرزهای خسروی، شلمچه، مهران و چزابه و بقیه از طریق هوایی از شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، بندرعباس و زاهدان به فرودگاههای نجف و بغداد اعزام میشوند.
بنابراین بدون محاسبه نرخ رشد جمعیت ازطرفی، تعدد سفر و تشرف شیعیان دیگر کشورها ازطرفی دیگر و با فرض اینکه تنها پنجاه درصد(۵۰%) مردم ایران فقط یک بار متقاضی زیارت عتبات عالیات باشند و طرف عراقی نیز با حداکثر ظرفیت سالانه یک میلیون و پانصد هزار نفر را پذیرش نماید، عملاً، هر سی سال یکبار این توفیق میسر میگردد. در حال حاضر اعزام متقاضیان منوط به ثبت نام حضوری و غیرحضوری در دورههای دوماهه است که بعد از قرعه کشی و تعیین اولویت در شش گروه قیمتی برای سفرهای زمینی از ۳.۹۱۶.۰۰۰ ریال تا ۴.۹۶۶.۰۰۰ ریال و برای سفرهای هوایی از ۵.۲۰۰.۰۰۰ ریال تا ۶.۸۰۶.۵۰۰ ریال امکان پذیر میباشد.
و اما امکانات و خدمات
- خدمات نقل و اسکان در کشور عراق با وصف اینکه نسبت به گذشته بهبود یافته، اما هنوز از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست و تنها نظارت مستمر میتواند روند اصلاح آن را سرعت بخشد.
- خدمات در مرزهای دو کشور بسیار ضعیف است که این وضعیت در خاک عراق به مراتب وخیمتر بهنظر میرسد.
- طبخ غذا در عراق از طریق آشپزخانههای مرکزی صورت گرفته و توزیع میشود که باید نسبت به بهبود کیفیت آن اقدامات مستمر صورت پذیرد.
با توجه به سطح پایین خدمات بهداشتی و درمانی در کشور عراق، این خدمات از طریق مرکز پزشکی حج و زیارت در شهرهای مقدس ارائه میگردد که قابل ارتقاء است.
الف) مشکلات ترانزیتی(عبوری)- حمل و نقلی موجود در ایران
۱- نبود جایگاه اختصاصی برای سوار شدن زائران در پایانههای حمل و نقل کشور و بعضاً معطلی بیش از دوساعته در اعزام کاروانها
۲- عدم احداث مجتمعهای پذیرایی مناسب با امکاناتلازم مثلنمازخانه، سرویس بهداشتی و رستوران در طول مسیر شهرها تا مرزهای زمینی کشور
۳- مناسب و کافی نبودن محل اسکان زائران در شهرهای مرزی و نداشتن تجهیزات و امکانات لازم
۴- ضعف در ارائه محصولات فرهنگی
ب) مشکلات ترانزیتی(عبوری)- حمل و نقلی موجود در عراق
۱- تأخیر در تردد زوار به جهت کنترل شدید توسط اشغالگران در مرزها و همچنین تزلزل امنیت مردم بدلیل نبود حاکمیت مستقل
۲- عدم رعایت شؤون زائران از سوی عراقیها
۳- عدم پایبندی بعضی از مأموران دولتی نسبت به اجرای تعهدات
۴- فرسودگی ناوگان حمل و نقل
۵- خدمات رسانی نامناسب در مسیرهای تردد داخل کشور عراق
۶- شبانه روزی نبودن مرزهای زمینی
۷- معطلی بیش از حد و آزار دهنده و بعضاً غیرقابل تحمل در ورود به عراق و خروج از آن
۸- بازرسی غیرمتعارف مأموران عراقی از وسایل زائران و بعضاً جهت أخذ رشوه
۹- رفتار سلیقهای عوامل مرزی عراق با زائران، مدیران و روحانیون کاروانها
۱۰- تعطیلی خودسرانه مرزها، توسط نیروهای عراقی به بهانههای مختلف
۱۱- نبود امکانات اولیه و ضروری برای زائران در فصول گرما و سرما و همچنین نبود امکاناتی چون نمازخانه و سرویسهای بهداشتی مناسب.
۱۲- حضور نیروهای اشغالگر، منافقین و بعثیها در مرزها و اعمال نظرهای خصمانه
۱۳- حق تقدم بخشیدن در هردو مرز به زائران عراقی و غیرایرانی
۱۴- سهل انگاری امور امنیتی زائران
۱۵- عدم رعایت بهداشت در اکثریت هتلها و بهداشت فردی
۱۶- آشنا نبودن عواملعراقی به روشهایهتلداری و ارائه خدمات به زائران
۱۷- ایراد گرفتن مأموران مرزی عراق از تشابه اسمی زائران ایرانی و بعضاً ممانعت از ورود ایشان
۱۸- عدم ارائه مجوز تردد آمبولانس از سوی مقامات عراقی برای بیماران اورژانسی
۱۹- فاصله زیاد هتلها با حرمهای مطهر معصومین (ع)
۲۰- عدم استانداردسازی محیط پخت غذا و همچنین نحوه پخت آن
راهکارهای موجود جهت سامانبخشی و بهبود وضعیت این سفر معنوی
۱- تمرکز بخشی در مدیریت اعزام زائران به عراق
۲- در نظر گرفتن تناسب حجم زائر با خدمات مرز، اسکان، نقل و انتقال تغذیه در عراق
۳- ممانعت از اعزام زائر به صورت انفرادی که عمدتاً از طریق بخشهای غیررسمی ایرانی و عراقی مدیریت میشود.
۴- ساماندهی پروازهای هوایی زائران و رفع مشکلات جدی دیرینه آن
۵- ضمانت بخشی بیشتر به اجرای تصمیمات و مصوبات جلسات ستاد عالی هماهنگی امور زیارتی و برخورد سریع با دستگاههایی که در اجرای مصوبات کوتاهی میکنند.
۶- ایجاد اقامتگاههای مناسب در مرزهای زمینی جهت استراحت زائران
اقداماتی که دستگاههای ذیربط باید انجام دهند:
وزارت کشور
۱- تجدید نظر در مفاد تفاهم نامههای مابین دو کشور براساس نیازهای فعلی زائرین و اجرائی شدن مفاد با برگزاری جلسات جدید
۲- اصلاح ساختار مدیریت مرزها و تعیین مسؤول تصمیمگیر برای مرزهای زمینی
۳- اختصاص گیتهای ویژه ایرانیان در مرزهای زمینی عراق و افزایش گیتها جهت کاهش زمان کنترل گذرنامه و سایر تشریفات مرزی
۴- أخذ موافقت در اعزام اتوبوسهای ایرانی به عراق و یا امکان اجاره مستقیم اتوبوسهای مدل بالا در عراق بدون واسطهی شرکتهای عراقی و ایجاد یک شرکت نقل مستقل دو جانبه
۵- شبانه روزی کردن حداقل یک مرز زمینی در راستای کاهش زمان توقف
سازمان حج و زیارت
۱- داشتن چشم انداز فرهنگی برای زیارت عتبات عالیات، فرصت مغتنمی برای احیاء ارزشهای فرهنگ غنی عاشورائی در میان مردم است که حمایت تمام ظرفیت دستگاههای فرهنگی کشور را میطلبد تا بتواند بهنحو شایسته از فرصتهای به دست آمده در ابعاد داخلی و خارجی استفاده نمود.
۲- سازمان حج و زیارت بهعنوان سازمان مجری عملیات اعزام زائر باید از اختیارات بیشتری برخوردار باشد تابتواند در شرایط بحرانی عکس العمل مناسب نشان دهد.
۳- سازمان حج و زیارت باید تشکیلاتی منعطف و چابک ایجاد نماید تا بتواند به موقع تغییر سیاستها و رویهها را مدیریت نماید.
۴- برای مکلف نمودن طرف عراقی جهت تأمین امنیت و آسایش زائران به سازمان حج و زیارت اختیار داده شود تا در صورت نیاز با کاهش آمار اعزام در مقابل کمبودهای ناشی از طرف عراقی، اعمال سیاست نماید.
۵- اطلاع رسانی به زائران به صورت مستمر و گسترده انجام پذیرد.
۶- دفتر فعال سازمان حج و زیارت با اطلاعات و اختیارات جامع و بروز در نقطه صفر مرزی مستقر گردد.
۷- راه اندازی پخت صنعتی غذا جهت رعایت بیشتر بهداشت
۸- تأمین بودجه جهت اجرای دو پروژه بیمارستانی در شهرهای نجف و کربلا آغاز و برای بهرهبرداری زائران ایرانی و همچنین شیعیان محروم این دو شهر که این مهم از خواستههای مؤکّد مراجع معظم شیعه در عراق نیز بوده است.
وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
۱- وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی باید در مورد امداد جادهای در مسیر اعزام کاروانها اقدامات مؤثرتری انجام دهد.
۲- با اعزام نیروهای توانمند در خدمات رسانی به زائران ایرانی سازمانهای مجری را یاری نماید.
۳- نظارت مستمری بر وضعیت بهداشت هتلها و رستورانها داشته باشد.
وزارت راه و ترابری
۱- به وضع راههای منتهی به مرزها را به نحو مطلوب ساماندهی نماید.
۲- حمل و نقل ریلی را حتیالامکان توسعه بخشد.
۳- عقد قرارداد با مقامات عراقی جهت اصلاح وضعیت جادههای منتهی به شهرهای مقدس در عراق را در دستور کارخود قراردهد.
۴- وضعیت حمل و نقل هوایی را سامان بخشیده و طرف عراقی را به رعایت استانداردهای لازم ملزم نماید.
وزارت امور خارجه
وزارت امور خارجه باید با جدیت و پیگیری بیشتر، نسبت به امور زائران اهتمام ورزد و در بیشتر مذاکرات مسؤولین ایرانی و عراقی برای طرح و دفاع از حقوق زائران از سازمان حج و زیارت دعوت به عمل آورد.
شرکتهای خصوصی
۱- طرح منطقه بندی سازمان حج و زیارت در عراق باید در راستای کارآمد سازی بخش خصوصی با هدف ایجاد رقابت مثبت با جدیت و سرعت پیگیری شود.
۲- بستر لازم برای سرمایه گذاری بخش خصوصی در عراق بیشتر و بهتر فراهم گردد.
جواد آرینمنش
نایبرئیس کمیسیون فرهنگی
