«نارین ‌قلعه» میبد نخستین قلعه خشتی جهان

قدمت این بناى خشتى طبق کاوش‌هاى اخیر باستان‌شناسى، هزاره سوم پیش از میلاد تخمین زده شده است و تاریخ ساخت آن به دوران مادها برمی‌گردد.

روایت دیگری که از ساکنان قدیمی این شهر می‌شود ساخت آن را به زمان حضرت سلیمان (ع) نسبت می‌دهد.

مساحت این قلعه 7 ‌‌طبقه، 3 هکتار است و با برج و بارو و دربندهاى متعدد، بالاى تپه‌اى مسلط بر شهر میبد قرار گرفته است. قطر پایین‌ترین حصار قلعه که قسمت بزرگى از آبادى میبد را در بر می‌گرفت، 5 و در بعضى قسمت‌ها به 20 متر مى‌رسیده است.

نارین‌‌قلعه 4 برج گرد بلند دارد و آنچه امروز از آن مانده قسمت مرکزی آن است؛ نشانه‌هایی از این برج‌ها و باروها هنوز در روستای کوچک (کوشک) باقی است.

کوشک یا کوچک، نزدیک‌ترین روستا به دژ بوده و بیشتر آن را باغ‌ها، قنات‌ها و آسیاب در بر می‌گرفته است و تا همین چند وقت پیش زیباترین بادگیرها، خانه‌ها و کوچه‌های سابات‌دار بسیار قدیمی در این محل قابل مشاهده بود.

نارین‌قلعه همچنین داراى اتاق‌هاى متعددى بوده که در حال حاضر قسمت‌هایى از این اتاقک‌هاى کوچک تودرتو، موجود است و بسیارى از آنها نیز به علت قرار گرفتن در طبقات پایین و ریختن راهروها هنوز کشف نشده است. مصالح به کار رفته در این مجموعه متراکم نیز، خشت و گل بوده و خشت‌هاى مشاهده شده در آن منتسب به معمارى هخامنشى است. این بنا در اغلب دوره‌ها به صورت ارگ حکومتى بوده و در بعضى از دوره‌ها به عنوان پناهگاه از آن استفاده مى‌شده است.

یکى از پررونق‌ترین دوران عمر این بنا مربوط به دوره آل مظفر است، اما پس از پایان عهد آل مظفر، این بناى سترگ به حال خود رها شد و از گزند طبیعت و بخصوص انسان‌ها در امان نماند به طوری‌که بخش‌هاى زیادى از آن شامل دروازه، خندق و محوطه‌هاى مسکونى در سال ۱۳۴۳ به خاطر احداث خیابان از بین رفت.

نارین‌قلعه میبد در سال 1354 به شماره ۱۰۸۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.