انجمن صنف روزنامه‌نگاران درهزار توی مشکلات

روزنامه‌نگاران همواره در معرض خطر بوده‌اند. سرشاخ شدن با سیاستمداران از یک سو و نداشتن امنیت شغلی و پایین بودن درآمد ماهانه از سوی دیگر ازجمله چالش‌های این حرفه است. براساس آمارهای رسمی، در بیشتر کشورهای دنیا بخصوص خاورمیانه روزنامه‌نگاران بیشتری در حبس هستند و در سال 2011 تعداد روزنامه نگاران زندانی در خاورمیانه از مرز 150 نفر گذشته است.

به همین دلیل روزنامه‌نگاران به خلق سندیکاها و تشکل‌های صنفی و حقوقی رو آورده‌اند تا به این وسیله از حجم فشارهای صنفی و حقوقی بر خود بکاهند. در ایران نیز تشکیل سندیکاها و انجمن‌های صنفی سابقه طولانی دارد با این تفاوت که این تشکل‌ها معمولا از قدرت حمایتی بالایی برخوردار نیست.

نبود ثبات شغلی اهالی مطبوعات در بیشتر موارد به بی‌توجهی دولت‌ها در حمایت مالی و تقویت انجمن‌ها و سازمان‌های مردم نهاد نسبت داده می‌شود، دولت‌ها معمولا به رسانه‌های دیداری و شنیداری بیش از رسانه‌های مکتوب توجه دارند و بخشی از این توجه ناشی از جذابیت‌های ذاتی رادیو و تلویزیون است، اما در کشورهایی که بر محور توسعه قرار دارند و در این محور رشد کرده‌اند و عنوان توسعه‌یافته گرفته‌اند، رویکرد حمایتی به سوی نشریات و مطبوعات کاغذی و خبرگزاری‌هاست، چراکه سرانه مطالعه روزنامه و مجله در این کشور از استقبال عمومی از اخبار و تحلیل‌های مکتوب حکایت می‌کند.

براساس اخبار رسیده، در لایحه بودجه 90 دو ردیف برنامه‌ای برای مطبوعات و روزنامه‌نگاران در نظر گرفته شده و دولت حدود 5/93 میلیارد تومان بودجه برای حمایت از روزنامه‌نگاران و مطبوعات اختصاص داده است. این رقم در مقایسه با رقم 5/11 میلیارد تومان در قانون بودجه سال 89 معادل 104 درصد افزایش یافته است. این افزایش را می‌توان به فال نیک گرفت، اما نحوه تخصیص و هزینه کرد این اعتبار مهم‌تر از میزان آن است. در حال حاضر روزنامه‌نگاران کشور از نبود انجمن صنفی مشخص و فعال در کشور سخن می‌گویند و عملکرد انجمن‌های موجود از ابعاد مختلف قابل نقد است.

براساس گزارش‌های رسانه‌ای موجود، اولین تشکل‌های صنفی روزنامه‌نگاران در کشور در جریان انقلاب مشروطه متولد شدند. در آن دوره تاریخی، آزادی بی‌سابقه‌ای در فضای استبدادزده آن دوران ایجاد شد که یکی از نتایج این آزادی، تولد اولین سازمان‌های مردمی و انجمن‌های صنفی برای اقشاری مانند روزنامه‌نگاران بود. در سال 1300 شمسی اولین اتحادیه مطبوعاتی کشور جان گرفت، اما صف‌آرایی جمعی از مدیران مسوول عضو این اتحادیه مقابل حاکمیت به ازهم‌پاشیدگی آن انجامید.

در دوره پس از رضاخان تلاش‌ها برای ایجاد انجمن‌های صنفی، جان تازه‌ای گرفت و اولین سندیکای روزنامه‌نگاران در سال 1341 آغاز به کار کرد، اما این گونه سندیکاها نیز به ادعای روزنامه‌نگاران پیشکسوتی که این روزها دوران بازنشستگی را سپری می‌کنند، از انسجام لازم برخوردار نبود و در اوج تاثیرگذاری و زمانی نیز در گوشه عزلت و بی‌مهری قرار می‌گرفت.

پس از پیروزی انقلاب نیز روزنامه‌نگاران تا 20 سال از وجود یک تشکل صنفی و حمایتی بی‌نصیب بودند تا این که در سال 1377 انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران تاسیس شد. این انجمن به حکم قانون حفظ حقوق و منافع مشروع و بهبود وضعیت اقتصادی روزنامه‌نگاران، خبرنگاران، عکاسان، طراحان، مترجمان و ویراستاران مطبوعات را در سرلوحه اهداف خود قرار داد. عضویت نزدیک به 2500 نفر در این انجمن از عطش جامعه مطبوعاتی در تهران و شهرستان‌ها برای بهره‌مندی از حقوق و مزایای صنفی حکایت می‌کند.

در این انجمن هرچند قدم‌هایی برای مسکن و ساماندهی قرارداد برخی روزنامه‌نگاران و بیمه بیکاری آنان برداشته شد، اما به دلیل مشکلات درونی ناشی از اساسنامه و عدم انتخاب هیات مدیره در موعد قانونی منحل و عملا تعطیل گردید.

با تعطیلی انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایر ان، نگاه‌ها در خلأ نبود نهادهای حمایتی به انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان چرخید، اما این انجمن، هم خود را بر فعالیت‌های سیاسی گذاشت و از همان ابتدا اعلام کرد که بیش از یک نهاد صنفی یک تشکل سیاسی است. بیژن مقدم سخنگوی سابق این انجمن در گفت‌وگو با مهر، از نبود روزنامه‌نگاری حرفه‌ای در بعد فردی و سازمانی انتقاد می‌کند و از نیاز قوی جامعه مطبوعاتی به یک تشکل صنفی می‌گوید. به گفته وی؛ انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان مراحل مختلفی را گذرانده و نوساناتی را در میزان موفقیت و عدم موفقیت داشته است و نمی تواند کارکردهای یک انجمن صنفی را داشته باشد.

شاید به همین دلیل انجمن دیگری با نام مشابه انجمن روزنامه‌نگاران و خبرنگاران ایران در آخرین روزهای سال 87 اعلام موجودیت کرد تا بلکه به پیگیری حقوق فراموش شده قشری بپردازد که همواره از نبود مزایا و حقوق حرفه‌ای گله‌مند بوده‌اند، اما از این انجمن نیز جز جلسه‌ای برای تشکیل هیات مدیره و بازرس و نیز چند اظهارنظر انتقادی درباره بی‌توجهی به بازنشستگی زودهنگام خبرنگاران، خبری به گوش نمی‌رسد، این در حالی است که مدیران بخش مطبوعات در وزارت ارشاد از 3 سال قبل تاکنون همواره به حمایت از این انجمن قول مساعد داده‌اند.

این انجمن که بیشتر اقدامات آن بر کاغذ باقی‌مانده، از حداقل امکانات برای پیگیری مطالبات روزنامه‌نگاران برخوردار نیست و حتی مکان مشخصی ندارد، در حالی که وزارت ارشاد از راه‌اندازی سرای روزنامه‌نگاران خبر می‌دهد.

براساس گزارشی در یک ماهنامه خبری و تحلیلی که به مقایسه دستمزد خبرنگاران داخلی و خارجی پرداخته است، در ایران میانگین دستمزد برای خبرنگاران تازه کار 250 دلار در ماه و برای خبرنگاران حرفه‌ای بیش از400 دلار است؛ به عبارت دیگر خبرنگاری که با یک سال سابقه کاری وارد حرفه روزنامه‌نگاری شده است، سالانه 2640 دلار حقوق و خبرنگاری که بیش از 5 سال سابقه کاری دارد 4800 دلار دریافت می‌کند.

براساس آخرین آمارهای جهانی، متوسط حقوق روزنامه‌نگاران در جهان 35 هزار دلار در سال برآورد می‌شود. آمارهای دیگری نشان می‌دهد، کمترین میزان دستمزد برای روزنامه‌نگاران آماتور و افرادی که کمتر از یک سال سابقه کار دارند و دوره‌های کارآموزی را سپری می‌کنند یا تازه به اتمام رساندند، هزار دلار در ماه است. این در حالی است که نتایج یک تحقیق که 4 سال پیش توسط انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران انجام شده بود، نشان می‌داد میانگین حقوق روزنامه‌نگاری آماتور یا تازه کار در ایران برای مردان 260 و برای زنان ‌170 هزار تومان است.

خبرنگاران و روزنامه‌نگاران ایران از مشکل مسکن و نبود بیمه رنج می‌برند. با تعطیلی و ورشکستگی رسانه‌ها دریافت حقوق معوقه و بیمه بیکاری با دشواری صورت می‌گیرد و قطع همکاری با یک خبرنگار در مطبوعات ایران چه با علت یا بی‌علت هیچ قبحی ندارد. تمام اینها نشان می‌دهد که روزنامه‌نگاری در این کشور، نیازمند تشکل‌های صنفی برای بازتولید حقوق اهالی مطبوعات است.

سرای روزنامه نگاران در حالی از سوی وزارت ارشاد تشکیل شده که تنها انجمن صنفی قانونی روزنامه‌نگاران و خبرنگاران ایران هنوز اتاقی مستقل ندارد و از 3 سال قبل این انجمن در انتظار کمک‌های وزارت ارشاد برای حمایت از اهالی مطبوعات است.

براساس تجربه کشورهایی که در اعمال حقوق مدنی سابقه طولانی‌تری دارند، تعداد انجمن های صنفی و سندیکاهای حرفه ای بیشتری دارند منظور از راه‌اندازی انجمن‌های صنفی، تشکیل نهادهای مردمی با سرمایه‌های اندک ولی با حمایت و نظارت دولت برای انتقال مطالبات بخش‌های مردمی به دستگاه‌های سیاستگذار است. وزارت ارشاد در اردیبهشت امسال به راه‌اندازی سرای روزنامه‌نگاران پرداخته است و آنچه از اهداف این کار منتشر شده نشان می‌دهد که دولت با این کار درصدد ایجاد یک پاتوق برای روزنامه نگاران است حال آن که مدت هاست وضعیت انجمن های صنفی و حمایتی بلاتکلیف مانده است.

این مرکز از بخش‌های مختلفی تشکیل شده که از آن جمله می‌توان به سالن برگزاری همایش‌های مرتبط با علوم رسانه و نمایشگاه عکس‌های خبری اشاره کرد. کتابفروشی تخصصی رسانه با هدف تجمیع کتاب‌های مرتبط با علوم رسانه، دفتر مشاوره مطبوعاتی و دفتر مشاوره صنعت تبلیغات نیز از دیگر بخش‌های این مرکز به شمار می‌آیند.

محمدجعفر محمدزاده، معاون مطبوعاتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این باره توضیح می‌دهد: دفتر حقوقی رسانه، بخشی از این سرا را تشکیل می‌دهد که روزنامه‌نگاران با حضور در آن می‌توانند مشکلات حقوقی خود را با کارشناسان خبره این مرکز در میان بگذارند. در این دفتر، کارشناسان خبره حقوقی و قضایی، میزبان خبرنگاران و روزنامه‌نگارانی می‌شوند که به هر دلیل مشکلات صنفی و حقوقی در زمینه شغل و حرفه خود دارند.

مسوولان برای این مرکز، امکانات سخت‌افزاری جدیدی را تدارک دیده‌اند که از آن جمله می‌توان به اتاق مصاحبه‌ای با مدرن‌ترین ابزار‌های ضبط اشاره کرد که در اختیار روزنامه‌نگاران متقاضی قرار می‌گیرد.

محمدزاده حضور هفتگی استادان رشته مطبوعات در سرای روزنامه‌نگاران و برگزاری کلاس‌های آموزشی در زمینه ارتباطات و رسانه را از دیگر برنامه‌های این مرکز عنوان کرد.

به عقیده او، بحث آسیب‌شناسی مطبوعات ایران و بررسی راهکارهای پیشرفت ازجمله مسائلی است که باید در این مرکز به عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی به‌آن توجه شود. سرای روزنامه نگاران می تواند به مکانی برای طرح مشکلات این قشر تبدیل شود به شرط این که از اهرم های حمایتی مانند انجمن ها و سندیکاهای صنفی برخوردار شود.

در گزارش آینده پای سخن خبرنگاران و روزنامه نگارانی می نشینیم که تشنه کانونی حمایتی برای طرح خواسته هایشان هستند.