معماری موزه ، جذب ‌گردشگر

یکی از این عناصر که از دیر باز مورد توجه و علاقه گردشگران بوده است، معماری بناهای قدیمی و همچنین مدرن و معاصر است. شاید در این میان موزه‌ها به عنوان نماد شاخص معماری‌ بیش از سایر بناها مورد توجه قرار گیرند.

این موضوع تا آنجا پیش رفته که در حال حاضر معماری موزه‌ها به عنوان نماد و شاخصه هزاره سوم مطرح شده است. چرا که فارغ از دیگر نقش‌های موزه، معماری این بناها خود گویا و نماد تفکر و اندیشه‌ای خاص است و حتی گاه کارکرد یک نماد را در القای مفاهیم خاص دارد.

از سوی دیگر، معماری یک موزه باید مرتبط و متناسب با محتوا و کارکرد آن باشد. به همین علت، در دنیای معاصر کارشناسان به نیکی پی به ارزش هنر معماری در بنای موزه‌ها برده اند و همواره تلاش می‌کنند تا بیشترین استفاده را از این هنر برای پیشبرد اهداف خود ببرند. از سوی دیگر این که معماری و گردشگری پیوندی دیرینه و ناگسستنی با هم دارند، امری غیر قابل انکار است. تا جایی که امروزه از اصطلاح Architourism نام برده می‌شود.

از این اصطلاح به مفهوم‌ معماری گردشگری یا معماری برای گردشگری‌ تعبیر می شود.در میان موزه‌های به نام و مشهور جهان که با استفاده از هنر معماری توانسته‌اند گردشگران زیادی را به سوی خود جذب کنند می‌توان به‌‌ موزه گوگنهایم فرانک گری در بیلبائو اسپانیا اشاره کرد‌ که در سال ۱۹۹۷ ساخته شد. به اذعان بسیاری، تا کنون ساختمانی که به عنوان یک سمبل و حتی یک جریان فرهنگی در یک منطقه کوچک مرکزیت یابد، مشاهده نشده است؛ از این رو این مورد در نوع خود بی‌نظیر و یک شاهکار هنری معاصر محسوب می‌شود.

همین عنصر معماری‌ انگیزه‌ای شد تا مسوولان شهری در دیگر کشورهای توسعه یافته به فکر استفاده از این هنر برای جذب گردشگر بیفتند. شهرداران شهرهای غیر مشهور آمریکا همچون میلواکی و اوکلند در ایالت کالیفرنیا‌ با افزودن بخش‌های الحاقی تندیس وار به موزه هنر میلواکی و کلیسای مسیح اوکلند (که هر دو توسط سانتیاگو کالاتراوا، معمار اسپانیایی طراحی شده‌اند) البته با سرمایه‌گذاری‌های کلان، به تجربه‌های موفقی در زمینه جذب گردشگر دست یافتند.

مسلما برای افراد بسیاری موزه لوور نام آشنایی است. این مجموعه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین موزه‌های جهان‌ در اصل یک کاخ سلطنتی بوده که به مرور زمان تبدیل به موزه شده است و در حال حاضر موزه ملی کشور فرانسه می‌باشد. موزه لوور در نوع خود‌ به لحاظ جذب گردشگر از نمونه‌های بسیار موفق و کم‌نظیر در جهان است. نخستین چیزی که در مرحله اول ، بازدیدکنندگان را مجذوب خود می‌کند، معماری موزه است. شکل کلی موزه حالت u یا همان نعل اسب را دارد. اگر روبه‌روی این نعل بایستید دروازه ورودی را مشاهده خواهید کرد که به نام دروازه «فتح» خوانده می‌شود و به مناسبت پیروزی‌های ناپلئون بناپارت بنا شده است. در وسط این نعل اسب یک هرم شیشه‌ای قرار دارد که بعد‌ها توسط یک معمار چینی ـ آمریکایی ساخته شده است.

نمونه‌هایی از این دست، در جهان به وفور یافت می‌شوند که هر کدام با توجه به اهمیت هنری و معماری موزه‌ موفق شده‌اند مورد توجه گردشگران و بازدیدکنندگان قرار گیرند. نمونه‌های ایرانی این نوع موزه‌ها نیز هر چند اندک هستند، ولی در نوع خود با ارزش و مهم تلقی می‌شوند که از میان آنها می‌توان به معماری شاخص 2 موزه ملی و موزه هنرهای معاصر تهران اشاره کرد. ساختمان موزه هنرهای معاصر تهران، تلفیقی ازمعماری مدرن و سنتی است که با الهام از طبیعت ایران بویژه بادگیرهای مناطق حاشیه کویر بنا شده است‌.

در حقیقت ساختمان موزه هنرهای معاصر تهران، یک اثر هنری است که گویای بخشی از هنر معاصر ایران است و همچنین نمایندگی جزئی از تاریخ هنر مدرن جهان را بر عهده دارد. در این معماری از طاق‌های مرسوم روستایی و نورگیرهای برگرفته از بادگیرهای کویری‌ الهام گرفته شده است که نشان‌دهنده استفاده از هنر سنتی این مرز و بوم است. همچنین طرح مارپیچ داخلی آن از الگویی کاملاً مدرن پیروی می‌کند.

البته محیط پیرامونی موزه هنرهای معاصر به جذابیت و زیبایی این موزه کمک بسیاری کرده است. قرار گرفتن آن در پارک لاله و در یک فضای سرسبز، استفاده از تندیس‌هایی که توسط هنرمندان به نام جهان ساخته شده‌اند و به نوعی یک «باغ مجسمه» را شکل داده‌اند و همچنین ارتباط معنادار فضای داخلی موزه با محیط خارجی، همگی بنای مزبور را در ردیف آثار ارزشمند کشور قرار داده است.

به باور برخی، اکنون سال‌های طلایی معماری موزه در دنیا است، معماران در جهان با استفاده از این هنر به نوعی رقابت اندیشه‌ای با هم دارند و کسی در این راه پیروز میدان است که بتواند با یک طراحی زیبا و بدیع، بازدیدکنندگان بیشتری را جذب کند. امروزه معماری موزه‌ها تا جایی حائز اهمیت شده است که همه معماران علاقه دارند که حتی برای یک بار نیرو و تفکر خلاقه خود را در معماری یک موزه به کار گیرند، چرا که در طراحی موزه‌ها، امکان نوآوری و خلاقیت هنری بیشتری نسبت به سایر بناهای دیگر وجود دارد.

با این وجود در ایران زیبای ما، متاسفانه به غیر از تعداد اندکی از موزه‌ها، بیشتر ساختمان‌های دیگر که حالا نام و عنوان موزه را به دنبال خود یدک می‌کشند، قبلا دارای کاربری‌های دیگری بوده‌اند و تغییرات لازم در آنها اعمال نشده و با همان شکل قدیمی که به هیچ وجه مناسب این عنوان بزرگ نیست باقی مانده‌اند. بیشتر آنها هم اندک بهره‌ای از هنر معماری دیروز و امروز نبرده‌اند.