همفکری و همکاری ایران و اعراب ؛ ضرورت امروز منطقه
در اجلاس پنججانبه وزرای خارجه ایران، ترکمنستان، ازبکستان،عمان و قطر در عشقآباد کشورهای حاضر با امضای یک سند همکاری بر عزم خویش برای یک تعامل سازنده با یکدیگر در حوزه انرژی تاکید ورزیدند.
این سند در حالی امضا میشود که دوسه ماه گذشته شاهد بیشترین تنش در روابط برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس با ایران بودیم. منشا این تنش در این برهه موج اعتراضات مردمی علیه حاکمیت برخی کشورهای عربی بویژه بحرین و یمن و مواضع و رویکردهای متفاوت و متناقض این کشورها با ایران است.
عربستان، بحرین و کویت، شدیدترین تبلیغات رسانهای و فشار سیاسی و بینالمللی را علیه ایران اعمال کردند که بعد از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران سابقه نداشته است، رهبری این هجوم سیاسی ـ تبلیغاتی را عربستان به عهده دارد که بیش از 2 ماه است خاک بحرین را اشغال کرده و اعتراضات مردمی این کشور را به شدیدترین وجهی سرکوب نموده است و صدها شهروند بحرینی را کشته و مجروح کرده و به مساجد و خانههای آنها هجوم آورده و آنها را تخریب کرده است.
عربستان علاوه بر این تلاش دارد تمایلات مصر بعد از مبارک برای از سرگیری روابط با ایران را به چالش کشانده و مانع از شکلگیری دور جدید روابط سیاسی بین 2 قدرت بزرگ اسلامی ـ عربی در منطقه خاورمیانه گردد. دولت ریاض که هماکنون شدیدا از بحران حاکمیت رنج میبرد، در سیر یک رقابت تاریخی منطقهای و جهانی با ایران که در برخی مواقع به تخاصم و جنگ سرد کشیده شده است؛ تلاش دارد با نادیده انگاشتن و تغافل نسبت به نقش موثر و سازنده جمهوری اسلامی ایران در حوزههای مختلف جغرافیایی و سیاسی،موقعیت و نفوذ خود را در حوزهها حفظ نماید که در بسیاری از موارد همچون لبنان و فلسطین و عراق با شکست مواجه شده است.
هماکنون بحران دور تا دور مرزهای زمینی عربستان را فرا گرفته است و ریاض از آنچه که در اردن و بحرین میگذرد، ناخوشنود است و آن را به زیان خویش ارزیابی میکند و لذا همه توان سیاسی، نظامی و اقتصادی خود را برای سرکوب، کنترل، مهار یا مدیریت آن بهکار گرفته است. بدون تردید این ناخوشنودی از آنجا ناشی میشود که تاثیر این تحولات در حوزه پیرامونی عربستان در اوضاع داخلی این کشور اجتنابناپذیر است.
مردم عربستان اعم از شیعه و سنی از ابتداییترین حقوق اجتماعی و آزادیهای فردی برخوردار نیستند و به جرات میتوان گفت شهروندان عربستان در میان شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس از بدترین و ضعیفترین موقعیت برخوردارند؛ به نحوی که هنوز نیمی از آحاد جامعه عربستان یعنی زنان حتی اجازه رانندگی اتومبیل را ندارند.
اما ایران به حکم وظیفه انسانی و اسلامی و بینالمللی خود از حقوق شهروندان عربی در برابر موج سرکوب و قتل و خشونت دفاع کرده است و ضمن تاکید بر رعایت اصل حسن همجواری و عدم دخالت در امور داخلی این کشورها خواستار رعایت حقوق مردم این کشورها توسط حکومتها شده و بدرستی میتوان گفت به همین امر بسنده کرده است؛ در حالی که عربستان تمام توان خود را علیه مردم این کشورها و جمهوری اسلامی ایران به کار برده و به مرزهای تخاصم با ایران نزدیک شده است.
در همین راستا دکتر علیاکبر صالحی وزیر امور خارجه در سخنرانی افتتاحیه سمینار سفرای ایران در کشورهای حوزه خلیج فارس، خاورمیانه و شمال آفریقا که هفته گذشته در تهران برگزار شد، یک بار دیگر بر مواضع اصولی ایران مبنی بر اصل رعایت حسن همجواری و عدمدخالت در امور داخلی کشورها تاکید ورزید.
با توجه به چنین شرایطی است که به نظر میرسد کشورهای عربی منطقه باید در درجه اول به خود بیندیشند و روش مسالمتجویانه و تعامل سازنده با مردم خویش در پیش گیرند و از سرکوب و قتل و خشونت بپرهیزند و به روندی که به نادرستی آغاز کردهاند، پایان دهند و راهحل مشکلات را در داخل سرزمین و کشور خویش جستجو کنند.
بدون تردید فرافکنی و متهم کردن دیگران به دخالت در امور داخلی، آنها راه به جایی نخواهد برد در این حرف که چرا جمهوری اسلامی ایران از مردم بحرین یا یمن و... دفاع میکند؛ نمیتواند راهگشای بنبستی باشد که آنها دچار آن شدهاند.
در سوی دیگر، ایران نیز نباید تنها به حمایت سیاسی و رسانهای از حقوق مردم بسنده کند و تعامل و گفتمان با دولتهای عربی را به فراموشی بسپارد یا خود را از آن بینیاز بداند. رایزنی با بسیاری از کشورهای عربی منطقه بهطورمسلم میتواند به مردم منطقه کمک نماید و از ادامه کشتار و خونریزی جلوگیری کند و قدرت نرمافزاری ایران در منطقه در راستای تامین و تقویت ثبات و امنیت منطقه به کار آید.
باآنکه ملک عبدالله پادشاه عربستان از دیدار قریبالوقوع خویش از بحرین خبر داده است ولی به نظر میرسد این کشور باید پیش از انجام چنین دیداری به عقبنشینی نیروهای نظامی خود از بحرین بیندیشد و بداند که راهحل نظامی و اشغالگری در بحرین، راه بهجایی نمیبرد و وضعیت را پیچیدهتر میکند. باید حل بحران و نزاع بحرین را به بحرینیها سپرد و مردم یمن را به حل بومی مشکلات دعوت کرد.
ایران نباید به همه کشورهای عربی منطقه از یک دریچه نگاه کند و آنها را در یک صف واحد بداند؛ هر چند ممکن است امضای همه آنها پای یک نامه و اعلامیه دیده شود. عربستان تلاش دارد خواست خود را به آنها تحمیل کند و ایران نباید با ترک صحنه چنین فرصتی را به ریاض ببخشد. بدون تردید رایزنی ایران با کشورهایی همچون عمان، قطر، عراق و حتی کویت میتواند مفید واقع شود؛ هر چند که با دشواریهایی روبهروست ولی به عنوان یک ضرورت نباید از آن غفلت شود.
ایران و کشورهای عربی منطقه باید از فرصتسوزی جلوگیری کنند و در مسیر گفتوگو گام بردارند و به همکاری با یکدیگر بیندیشند، همانگونه که هفته گذشته در عشقآباد اتفاق افتاد و دیروز در قطر، روز دیگر در عمان و دیگر کشورها...
مرتضی رحیمی
جامجم
