رادیو نفس تازه می‌کند

معاون صدای رسانه ملی وظیفه سنگینی دارد. او باید بر تولید و انتشار برنامه‌های شبکه‌های متعدد رادیویی نظارت کند.

با محمدحسین صوفی در آستانه سالگرد هفتاد و دومین سال فعالیت رادیو در ایران همصحبت شدیم.

شما در صحبت‌هایتان چند بار بر ضرورت شادترشدن برنامه‌های رادیو تاکید کرده‌اید. بهتر است در ابتدا در این باره و افزایش برنامه‌های سرگرم‌کننده در رادیو بیشتر توضیح بدهید و این که این خواسته چگونه محقق می‌شود؟ یعنی چه سیاست‌هایی برای افزایش کیفی و کمی بخش‌های سرگرم‌کننده رادیو دارید؟

یکی از مقوله‌های بسیار مهم در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها شادی و لبخند است. شادی نتیجه امید به آینده است و منجر به بالندگی و پویایی فرد و جامعه می‌شود. یکی از تکالیف رسانه‌ها در کنار اطلاع‌رسانی، آگاهی‌بخشی تنویر افکار عمومی و امید‌آفرینی است. انسان‌ها با لبخند و امید پیشرفت می‌کنند. تکرار مباحث غم و اندوه برای مخاطب باور غلط ایجاد می‌کند. با این رویکرد برنامه‌های نوینی برای سال 90 در رادیو تعریف شده است.

ادامه افزایش برنامه شادمحور، امیدآفرین و بویژه برنامه‌های طنز و افزایش مسابقات از جمله محورهای کاری ما در سال 90 است. در سال 90 به سمت افزایش برنامه‌هایی می‌رویم که با حضور شنونده تولید و پخش می‌شوند. این برنامه‌ها ممکن است در قالب سخنرانی، جنگ، میزگرد و مشاعره باشد.

خروج برنامه‌سازان از استودیوها و ورودشان به اماکن تجمع مردم مثل پارک‌ها، ورزشگاه‌ها و مساجد از جمله رویکردهای جدید است که امیدواریم منجر به افزایش تعامل برنامه‌ساز با مخاطب شود. رویکرد دیگر برنامه‌سازی امسال این است که در غیر از مناسبت‌های غم و سوگواری جنس برنامه‌های رادیو برنامه‌های شادی‌آفرین باشد. یعنی هم متن‌ها شادی‌آفرین باشد و هم لحن گوینده و مجری.

خوشبختانه ما به طرق مختلف با مخاطبمان در ارتباط هستیم. در این تعامل نیازها و توقعات، نظرها و مطالباتش را می‌شنویم و در عین حال از ذائقه‌اش خبردار می‌شویم.

مردم از طریق تماس‌های مردمی به طور مستقیم به ما و برنامه‌سازان نظراتشان را اطلاع می‌دهند.

بخشی دیگر از طریق نظرسنجی مرکز تحقیقات سازمان انجام می‌شود. معمولا نظرسنجی‌هایی که انجام می‌شود بیانگر چند توقع است؛ اولین خواسته مردم افزایش برنامه‌های طنز است. در مرحله بعد از ما افزایش موسیقی و افزایش برنامه‌های نمایشی را می‌خواهند. بنابراین با توجه به علاقه و نیاز مردم، تولید و پخش هدفمند این نوع برنامه‌ها در دستور کار ماست. در کنار تولید و پخش برنامه‌های طنز، برگزاری یک مجموعه سمینارها را در دستورکار قرار داده‌ایم. سال گذشته ما 2 همایش طنز برگزار کردیم؛ جشنواره طنز و تبسم که به معرفی و تجلیل از برنامه‌سازان برنامه جمعه ایرانی و برنامه‌سازان طنز می‌پرداخت. جشنواره دیگری با محوریت رادیو فرهنگ و با عنوان نخستین هم‌اندیشی طنز برگزار شد. هدف این جشنواره تبیین و ابلاغ سیاست‌های برنامه‌های طنز در شبکه‌های رادیویی بود که در کنارش از دست‌اندرکاران برنامه طنز هم تقدیر شد.

عمده‌‌ترین مشکلی که ما در حوزه رسانه و فرهنگ و هنر داریم بحث نویسنده است. کمبود نویسنده در همه عرصه‌ها خودنمایی می‌کند. در تولید فیلمنامه، نمایشنامه و دیگر تولیداتی که نیاز به متن دارد با مساله کمبود نویسنده مواجهیم.

خوشبختانه وضعیت رادیو، نسبت به رسانه‌های دیگر بهتر است. تمام متونی که در حال حاضر در رادیو نوشته و اجرا می‌شود، توسط نویسندگان خودمان تولید شده است. رادیو در 2 بخش با کمبود متن مواجهیم. یکی از آنها بخش نمایش است. ما در طول سال برای شبکه‌های فعلی سالانه بیش از 1000 ساعت نمایش نیاز داریم.

با راه‌اندازی رادیو نمایش این نیاز حداقل 2 برابر خواهد شد. بنابراین ما نیاز به نویسنده و نمایشنامه‌نویس داریم.

بخش دیگر کمبود ما در حوزه طنز است. ما هر چقدر که نویسنده در حوزه طنز داشته باشیم باز هم کم است. با توجه به تنوع‌پسندی و ذائقه‌های متفاوت مخاطب، ما باید مرتب نوشته‌های جدید در قالب برنامه طنز به آنها ارائه کنیم. بنابراین ما در این دو عرصه کمبود داریم. من از تمام نویسندگان خلاق سطح کشور می‌خواهم به شبکه‌ها و مراکز مختلف رادیو مراجعه کنند. حتما از آنها استقبال خواهد شد.

رادیو هم در این رابطه اقداماتی را انجام داده است. ما به دنبال پرورش نویسنده چه در رادیو و چه در باشگاه‌های رادیو هستیم. اکثر شبکه‌های رادیویی باشگاه‌هایی دارند. انواع مشاغل رادیو را در این باشگاه‌ها آموزش می‌دهند که یکی از آنها آموزش نویسندگی است.

کارگاه‌های آموزشی در این باشگاه‌ها تشکیل می‌شود. یکی از وظایفی که برای مرکز هنرهای نمایشی رادیو تعریف کردیم این است که کارگاه‌های آموزشی را تشکیل بدهد.

زمانی که ما چند سال پیش مقوله ارتقای کیفیت را مطرح کردیم به برخی از مشاغل بیش از مشاغل دیگر توجه کردیم. مثل صنف سردبیری که یک عنصر مولف در رادیو است. در سال 90 نیز بیشترین توجه ما در رادیو به مقوله نویسندگی است.

اگر نویسنده‌ای هم‌اکنون در عرصه نمایشنامه‌نویسی فعالیت دارد، نمونه کارهایش را می‌‌تواند به مرکز هنرهای نمایش در ساختمان ارگ ارسال کند.

اگر در دیگر قالب‌های رادیویی استعداد نویسندگی دارد، می‌تواند نمونه کارش را به شبکه‌های مختلف بفرستد.

من در یکی، دو سال گذشته اساسا به فکر توسعه کمی شبکه‌های رادیویی نبودم، بیشتر به دنبال ارتقاء و توسعه کیفیت بودم.

هدف اصلی‌ام تولید و پخش برنامه‌هایی برای ایجاد رضایتمندی بیشتر در مخاطب بود. خوشبختانه این سیاست موفقیت‌آمیز بود و ما در شبکه‌های مختلف در مسیر توسعه کیفی، ارتقای کیفیت پیدا کردیم.

در مسیر ارتقای کیفیت به رضایتمندی مخاطب رسیدیم و در کنار این امر افزایش مخاطب را هم داشتیم. البته هنوز هم ارتقای کیفی و رضایتمندی مخاطب در دستور کار ماست. در کنار این، افزایش کمی شبکه‌ها را هم در دستور کار قرار دادیم و افزایش شبکه‌های عمومی، تخصصی و اختصاصی را هم مدنظر قرار دادیم.

می‌خواستیم افزایش قدرت انتخاب در مخاطب ایجاد شود. یعنی اگر مخاطبی صرفا به دنبال شنیدن یک پدیده تخصصی و اختصاصی از رادیو است، دنبال رادیوی ویژه آن موضوع باشد.

از سویی دیگر نظرسنجی‌های ما بیانگر آن بود که یک اقبال زیاد به طرف شبکه‌های تخصصی و اختصاصی وجود دارد.

بنابراین توسعه شبکه‌های اختصاصی و تخصصی را در دستور کار خود قرار دادیم. تا آخر سال 90 شبکه‌های اختصاصی و تخصصی افزایش پیدا خواهند کرد. امیدواریم از این طریق بتوانیم نقش جدی‌تری را در اطلاع‌رسانی، ‌آگاهی‌بخشی و تنویر افکار عمومی داشته باشیم.

الان خوشبختانه وقتی مخاطبان شبکه‌های مختلف را جمع می‌کنیم، می‌بینیم که رقم خیلی قابل توجهی است.

اگر ما می‌خواهیم درباره مخاطب رادیو اظهارنظر کنیم باید کلان رادیو را در نظر بگیریم. رادیو به عنوان یک رسانه پویا و مورد اعتماد در ذهن آحاد جامعه مطرح است. از سویی دیگر ما با تکثر رسانه‌ای قدرت انتخاب بیشتری را به مخاطب می‌دهیم. مثلا شنونده‌ای علاقه‌مند است در طول روز فقط برنامه‌های قرآنی بشنود، بنابراین می‌تواند به رادیو قرآن گوش کند. یا مخاطبی علاقه‌مند است فقط برنامه‌های چالشی و مناظره‌ای و گفت‌وگومحور بشنود.

مخاطبی دوست دارد انواع این برنامه‌ها را بشنود. او به سراغ رادیو ایران و تهران می‌رود. بنابراین تکثر رسانه‌ای هم باعث افزایش مخاطب می‌شود و هم باعث می‌شود برنامه‌‌ساز متناسب با جامعه مخاطبش برنامه بسازد.

بنابراین راه‌اندازی شبکه‌های متنوع به شنونده‌ کمک می‌کند که سریع‌تر برنامه‌های مورد دلخواه خود را پیدا کند.

این‌طور نیست. هر کدام از رادیوها یک جامعه مخاطب خاص خودشان را دارند. مخاطب حرفه‌ای رادیو که در منزل و محل کارش مشغول فعالیت است، نمی‌تواند به سراغ رادیو اینترنتی برود. یک گروه دیگر از شنوندگان مخاطب‌ رادیو اینترنتی هستند.

ضمن این که رادیو اینترنتی کارکرد خاصی دارد. این رادیو روزانه 10 ساعت برنامه تولید و پخش می‌کند. همچنین 300 ساعت از برنامه‌های خوب شبکه‌های دیگر هم در اختیار این شبکه است و امکان دسترسی به آن وجود دارد. حداقل 6 ماه این برنامه‌ها در آرشیو رادیو اینترنتی می‌مانند. اگر به سایت ایران‌صدا مراجعه کنید، حداقل بخشی از برنامه‌های امروز تا 6 ماه گذشته شبکه‌ها در آن قابل دسترسی است.

ا تفاقات اقتصادی زیادی در سال‌های اخیر به وقوع پیوسته که نقطه عطفش نامگذاری سال‌جاری به نام سال جهاد اقتصادی است. باید در رادیو اقداماتی انجام بدهیم که برای سیاست‌های اقتصادی دولت مفید باشد. یکی از آنها بحث اشتغالزایی جوانان است. باید مشاغل متنوع را معرفی کنیم.

برای معرفی بیشتر صنایع‌دستی، مشاغل خانگی،‌ ایجاد خودکفایی در خانواده‌ها و توسعه مشاغل کوچک اقدام به راه‌اندازی شبکه‌ای به نام شبکه مهارت کردیم. علت انتخاب استان البرز این است که از دیرباز استان کرج به عنوان محور فعالیت‌های فنی و حرفه‌ای کشور مطرح بوده است. اگر به تاریخچه سازمان فنی و حرفه‌ای کشور مراجعه کنید، می‌بینید اولین مرکز فنی و حرفه‌ای کشور در کرج راه‌اندازی شده است. بنابراین می‌خواهیم از طریق رادیو مهارت یکسری مشاغل را معرفی کنیم.

نه. آنها نه رقیب ما هستند و نه تبدیل به رادیو شده‌اند. به هر حال برنامه‌ساز همیشه به دنبال نوآوری و خلاقیت است. چون می‌خواهد مخاطب بیشتری را جذب کند. دوستان من در تلویزیون احساس کردند که یکی از راه‌های جذب مخاطب این‌گونه برنامه‌سازی است.

دستمزدهای رادیو به صورت کلان کم است. اما تعریفی که من از کم‌بودن دارم با تعریف دوستان متفاوت است. در 2 سال گذشته بنا به اعترافات و اظهارات خود برنامه‌سازان رادیو رشد خوبی داشته‌ایم. البته هنوز با وضع مطلوب فاصله داریم. سازمان صداوسیما براساس دستور مهندس ضرغامی در حد بضاعت خودش برای بهبود وضعیت درآمدی برنامه‌سازان رادیو اقداماتی را انجام داده است. وضعیت درآمدی سال 90 رادیو نسبت به سال‌های قبل خیلی بهتر شده است.

این افزایش دستمزد شامل حال هنرمندان نمایشی هم شده است. راه‌اندازی رادیو نمایش چند دلیل داشت. یکی از دلایلش این بود که خود هنرمندانشان علاقه‌مند بودند کارشان در کنار پخش آثار نمایشی در شبکه‌های مختلف به صورت مجموعه‌ای در یک شبکه دیگر پخش بشود. اگر شنونده علاقه‌مند است صرفا نمایش بشنود، می‌تواند در زمان‌های خاصی با مراجعه به این شبکه شنونده این آثار باشد.

از این طریق آثار نمایشی بیشتر معرفی خواهد شد. استعدادهای بیشتری جذب خواهند شد. در کنار جذب استعدادها آموزش‌های لازم هم صورت می‌گیرد تا نیروی مورد نیاز آثار نمایشی تامین شود.

در عین حال یک امکان رسانه‌ای دیگر ایجاد خواهد شد. ما الان در عرصه رقابت رسانه‌ای هستیم. یکی از راه‌های پیروزی در جنگ رسانه‌ای افزایش برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی است.

خیلی از مجری‌ها اشتغالات دیگر دارند. مثلا بازیگر هستند. اگر بیایند گوینده ثابت رادیو بشوند، نمی‌توانند بازیگری را ادامه بدهند. یک مجری ممکن است برود یک بار در طول سال برنامه‌ای را اجرا کند، اما نمی‌تواند در تلویزیون مقطعی برنامه داشته باشد. آقای شهیدی‌فر گوینده ثابت رادیوست. مهران دوستی و فاطمه صداقتی گوینده‌های ثابت هستند.

فضای رادیو با تلویزیون فرق دارد. تلویزیون برنامه‌ای دارد که فقط در ماه رمضان پخش می‌شود. برنامه‌سازی براساس صدا و متن است. ما دائما به متن نیاز داریم. کسی نمی‌تواند بگوید من صرفا برای برنامه‌های صبح شما می‌نویسم. ما حتما باید گوینده ثابت داشته باشیم. ما وقتی برنامه‌های صبح را برآورد می‌کنیم 365 قسمت را در نظر می‌گیریم. می‌گوییم از اول فروردین تا آخر اسفند باید برنامه پخش بشود. ما نمی‌توانیم هر روز یک گوینده داشته باشیم. اگر یک مجری ستاره بیاید این شرط را قبول کند ما یک برنامه ثابت به او می‌دهیم.

بله، چون اهل تشخیص است. او ضمن این که گوینده است مربی و مدرس هم هست. او از منظر یک مدرس می‌داند که گوینده یک هویتی دارد. اگر بخواهد این هویت را حفظ کند باید در رادیو بماند.

اگر به جای دیگری رفت دیگر مجری رادیویی نیست. مجری‌هایی که به تلویزیون رفتند موفق نبودند. من نمی‌خواهم نام ببرم. البته یک عده رفته‌اند و دیگر برنگشته‌اند. آنهایی که به تلویزیون می‌روند و به رادیو برمی‌گردند توفیقی ندارند. بعضی‌هایی که به تلویزیون می‌روند در حرکات دستشان ضعف دارند.

در سال 90 ما در هشتمین دهه فعالیت رادیو قرار می‌گیریم. البته از پیدایش رادیو در جهان، 100 سال می‌گذرد. رادیو همچنان با مسوولیت‌های مهمی در حوزه پیام‌رسانی و اطلاع‌رسانی مواجه است. امیدواریم در این دهه نیز نقش سازنده‌اش را حفظ کند. ما در سال 90 به طور خاص با اقدامات رسانه‌ای و فرهنگی و هنری متعددی روبه‌رو هستیم. رادیو سال 89 را خوب پشت‌سر گذاشت. ارتقای کیفیت و هم‌فازکردن فرکانس‌های رسانه‌ای را در دستور کارمان قرار دادیم. راه‌اندازی شبکه‌های جدید رادیویی مثل رادیو نمایش، رادیو نیازمندی‌ها و رادیو کودک و نوجوان از برنامه‌های سال 90 است که در طول سال انجام خواهد شد. افزایش زمان پخش برخی از شبکه‌های رادیویی در دستور کار ماست.

زمان برنامه‌های رادیو سلامت از 12 ساعت به 18 ساعت افزایش پیدا کرده است. رادیو ورزش الان 24 ساعته شده است. ما در پاسخ به نامگذاری رهبر معظم انقلاب، رادیو اقتصاد را افتتاح کردیم.

همچنان توسعه کیفی برنامه‌های رادیو را مدنظر قرار می‌دهیم. در نظر داریم یکسری هم‌اندیشی‌ها را برگزار کنیم. بنا داریم امسال بیشتر با مخاطب در تماس باشیم. مخاطب باید در برنامه‌های زنده و تولیدی بیشتر حضور داشته باشد. برنامه‌سازان ما در خارج از استودیو بیشتر برنامه تولید خواهند کرد. مخاطبان و شنوندگانی که بیشترین تماس‌ها را با رادیو داشته باشند مورد تقدیر و تشویق قرار می‌گیرند و به همایش‌هایی دعوت می‌شوند. افزایش برنامه‌های طنز و شادی‌آفرین، مستند و ‌گفت‌وگومحور از جمله اولویت‌های ما در سال جدید است.

حضور برنامه‌سازان رادیو در استان‌ها و شهرستان‌ها و معرفی خرده‌فرهنگ‌های شهرستان‌ها از دیگر محورهای کاری است. امیدواریم از این طریق بتوانیم رادیو را بیشتر عرضه کنیم. امیدواریم رادیو بیش از گذشته شنیده شود و در عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی مردم نقش‌آفرین باشد.امسال رادیو در حوزه اطلاع‌رسانی، آگاهی‌بخشی و ایجاد برنامه شادی‌آفرین رسانه رادیو جهش داشت. ما غیر از کارهای متعارف، یک شبکه رادیویی نوروزی تعریف کردیم. منظور من از کارهای متعارف اطلاع‌رسانی است. همیشه در شبکه ایران، تهران و جوان به بهانه نوروز صورت می‌گیرد. در این شبکه‌ها فضاهای توریستی و تاریخی را معرفی می‌کنیم.

امسال شبکه پیام این ظرفیت را پیدا کرد که به عنوان شبکه رادیویی نوروزی مطرح شود. از 25 اسفند تا 15 فروردین هر آنچه که یک شهروند ثابت و گردشگر در حوزه حمل و نقل، هتل‌ها، قیمت‌ها، مراکز دیدنی، مراکز تاریخی و آب و هوا نیاز داشت از طریق رادیو پیام در اختیارش گذاشته شد. برای دیگر زمان‌ها از جمله تابستان هم قرار است این اتفاق بیفتد.

ما به دنبال ایجاد رادیوهای تعاملی در مناسبت‌های مختلف فصل هستیم. مثلا در نوروز 91 رادیو پیام، تبدیل به رادیو تعاملی نوروزی می‌شود.

مخاطب ما تماس می‌گیرد نیازمندی‌ها، پیشنهادات و انتقاداتش را از رادیو می‌پرسد و رادیو درلحظه و آنلاین آن سوالات را بررسی می‌کند و با مشورت ارگان‌های مربوطه پاسخ را در اختیار مخاطبانش قرار می‌دهد.

من چند دسته کار دارم. یک دسته جلسات ثابت من است که شامل جلسات برنامه‌ریزی و ارزیابی می‌شود.

یکسری ملاقات دارم. مدیران، همکاران و برنامه‌سازان برای ملاقات به اینجا می‌آیند. بخشی از روز من با بازدید می‌گذرد. از شبکه‌ها و استودیوهای مختلف بازدید می‌کنم. رادیوی جمهوری اسلامی یکی از واحدهایی است که نیروی انسانی زیادی دارد. سعی می‌کنم در ضبط برخی برنامه‌ها حضور داشته باشم. ارزیابی برنامه‌ها هم بخشی از کار من است؛ برنامه‌هایی را که پخش‌شده می‌آورند و من می‌شنوم.

در طول روز چند ساعت برنامه‌های رادیو را می‌شنوم. رادیوهای اتاق من دائما روشن است. براساس جدول پخش برنامه‌ها را رصد می‌کنم.

بله. حتما بعضی وقت‌ها در حین پخش برنامه تذکر داده‌ام. خیلی وقت‌ها تشکر کرده‌ام یا پیشنهاد داده‌ام. معاون صدا باید به صورت کلان در جریان همه امور شبکه‌ها قرار بگیرد. ما 19 شبکه و کانال رادیویی داریم. روزانه بیش از 350 ساعت برنامه پخش می‌شود. در کنار اینها تمام شبکه‌ها تعدادی سایت اینترنتی دارند.

کار در رادیو فوق‌العاده سخت و در عین حال شیرین است. موضوعات رادیو متنوع و سطح توقعات زیاد است. بالاخره شرایط اجتماعی، سیاسی، اقتصادی کشور و منطقه را باید لحاظ کنیم.

کار از این جهت شیرین است که نیروی انسانی خوبی داریم. احساس مسوولیت بالایی دارند. ضرورت‌های کشور را در نظر می‌گیرند. وقتی می‌بینیم رضایتمندی مخاطب بالاست از کار در رادیو لذت می‌برم.