ساخت و ساز بهتر با سیمان‌های آمیخته

سیمان‌های آمیخته چه مزیت‌هایی نسبت به سیمان‌های معمولی دارند؟

مقاومت بیشتر در برابر فشار و فرسایش در قیاس با سیمان معمولی در عین کاهش مصرف انرژی و آلایندگی در فرآیند تولید باعث شده سیمان‌های آمیخته، بیشترین سهم تولید را در کشورهای پیشرفته داشته باشند.‌ سیمان‌های آمیخته از بابت مصرف انرژی کمتر، تولید دی‌اکسیدکربن پایین‌تر و مشخصات فنی بهتر یا لااقل برابر با سیمان خاکستری مزیت‌های اقتصادی، زیست محیطی و فنی بسیاری دارند. ضمن آن که امکان کاهش بهای این سیمان‌ها در صورت تولید انبوه هم وجود دارد که طبعا به نفع مصرف‌کننده خواهد بود.اگرچه تولید غبار در واحدهای سیمان‌ساز مهم‌ترین مساله‌ای است که سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران را به خود مشغول داشته، اما آزادسازی یک تن دی‌اکسیدکربن به ازای تولید هر تن سیمان خاکستری و اثرات زیانبار آن بر محیط‌زیست جدی‌ترین دغدغه پیرامون فعالیت واحدهای تولید سیمان در کشورهای توسعه‌یافته است.

این دغدغه به قدری جدی است که کشورهای غربی برای حجم دی‌اکسیدکربن تولیدی در سیمان‌سازها محدودیت قائل شده و فعالیت آنها را منوط به رعایت این سقف کرده‌اند. تولید سیمان پوزولانی یا آمیخته یکی از راهکارهای آنها برای مقابله با این چالش بود که به مرور زمان و با فرهنگ‌سازی به فراگیر شدن مصرف سیمان‌های آمیخته در این کشورها منجر شد.

در استانداردهای جهانی 70 نوع سیمان تعریف شده که بیش از 60 نوع آنها در زمره سیمان‌های آمیخته دسته‌بندی می‌شود. این در حالی است که در استاندارد مصالح ساختمانی در ایران 25 نوع سیمان وجود دارد که فقط 5 نوع آن تولید می‌شود و متاسفانه بیش از 80 درصد سیمان تولیدی در کشور سیمان خاکستری است.اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها شرایطی را فراهم آورده که دیر یا زود سیمان‌سازها را به سمت بازنگری در تولید سیمان خاکستری به دلیل هزینه بالای تولید به واسطه مصرف بالای انرژی و آزادسازی مقادیر قابل توجه دی‌اکسیدکربن سوق خواهد داد.

خیر، پیشینه تولید این نوع سیمان به حدود0‌200 هزار سال قبل از میلاد مسیح(ع) بازمی‌گردد. در واقع کلمه پوزولان از نام منطقه‌ای در ایتالیا به عاریت گرفته شده که خاستگاه نوعی سیمان آمیخته طبیعی است. بناهای زیادی در روم باستان با این ملات طبیعی که ترکیبی از آهک، گردی کلینکری و سنگریزه است، ساخته شده که هنوز خیلی از آنها سرپا هستند.سیمان‌های پوزولانی امروز تا حدود زیادی با استناد به یافته‌های پروژه‌های تحقیقاتی پیرامون دلایل دوام بناهای باستانی پا به عرصه حیات گذاشتند. به این ترتیب خواص پوزولانی‌های امروز تابعی از مواد به کار رفته در ترکیب آنها است، اما همه آنها در 2 مورد با هم تشابه دارند: مقاومت بالا در برابر فرسایش و فشار.

در دهه‌های اخیر تولید و استفاده از سیمان‌های پوزولانی بشدت افزایش یافته است. در اروپا نیمی از سیمان مصرفی را سیمان آمیخته با حداقل 25 درصد مواد افزودنی تشکیل می‌دهد و در ایالات متحده که از سال 1990 کاربرد این نوع سیمان رواج یافت از آن حتی در ساخت سدها هم استفاده می‌‌شود.تحقیقات آزمایشگاهی و میدانی عملکرد بهتر سیمان‌های پوزولانی بویژه در کنترل واکنش‌های حرارتی بتون، افزایش دوام و کاهش هزینه‌های تولید را به اثبات رسانده است.در چنین شرایطی متاسفانه اگرچه سال‌هاست که مصرف سیمان‌های آمیخته در کشورهای توسعه‌یافته آغاز شده و بخصوص طی دهه‌های اخیر با توجه به افزایش دغدغه‌های زیست‌محیطی سیری صعودی به خود گرفته اما در کشور ما شناخت درستی از این سیمان‌ها وجود ندارد و هیچ سیمان‌سازی تولید فراگیر واریته‌های این سیمان را در دستور کار خود قرار نداده است.

هر چند با اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها و افزایش قیمت حامل‌های انرژی فرصتی بی‌بدیل برای حرکت سیمان‌سازها به سمت تولید سیمان‌های پوزولانی فراهم آمده، اما ضعف قوانین، ناآشنایی بازار و تخصصی نبودن ساخت و ساز در کشور موجب شده هیچ شرکتی حاضر به سرمایه‌گذاری در این زمینه نباشد.بهینه‌سازی مصرف سیمان و تاثیر آن در افزایش عمر مفید بناها در ایران باعث شده تا نهادینه شدن استفاده از سیمان‌های پوزولانی یکی از ضرورت‌ها باشد.حلقه مفقوده در این مسیر تدوین استانداردهای مرتبط با واریته‌های مختلف سیمان‌های پوزولانی، وضع قوانین الزام‌آور و فرهنگسازی برای فراگیر شدن استفاده از این سیمان‌هاست. راهی که دیر یا زود باید پیموده شود.

سیمان(های) آمیخته به طور محدود در چند واحد سیمان‌ساز کشور با هدف کاستن از تولید دی‌اکسیدکربن و کاهش مصرف انرژی تولید می‌شوند که من هم در یکی از این پروژه‌ها مشارکت داشته‌ام.اما بزرگ‌ترین مشکل در مسیر تولید سیمان آمیخته، موانع فرهنگی و نه تکنیکی است. سیمان‌سازهای ما با ایجاد تغییراتی ناچیز در خطوط تولید قادر به تولید این واریته‌ها هستند. مشکل، عدم تخصصی‌سازی ساختمان در ایران است. در کشور ما هر کس سرمایه داشته باشد، می‌تواند وارد کار ساخت و ساز شود پس سیمان‌سازها برای فروش سیمان آمیخته با افراد متخصص روبه‌رو نیستند که به سادگی آنان را مجاب به استفاده از این واریته‌ها کنند. در ضمن این مساله را هم مدنظر داشته باشید که تولید این سیمان‌ها از دهه‌ها قبل در اروپا و آمریکای شمالی رایج بوده و برای ما کمی ناشناخته یا بهتر است بگوییم کم‌شناخته هستند. لازم است باز هم تاکید کنم سیمان‌های آمیخته دارای استانداردهای مشخص، خواص معلوم و کیفیت مورد تایید نهادهای بین‌المللی دخیل در امر ساخت و ساز هستند و بزرگ‌ترین مشکل برای تولید انبوه آنان در کشور فقدان ساز و کارهای لازم برای جا انداختن آنها در بازار است که همین مساله سیمان‌سازها را به تولید سیمان‌های با درصد کلینکر بالا سوق داده است.