مستند تاریخی

به عقیده‌ روزنتال مستندسازی تاریخی متاسفانه دستخوش مشکلاتی در هر دو عرصه‌ نظری و عملی است که مستندساز باید بر آنها فائق آید. در حیطه‌ عملی، کاربرد مواد خام آرشیوی، چارچوب‌های اجرایی استفاده از کارشناسان، شهود و گفتار متن درست از جمله‌ مشکلات پیش‌روست. در حیطه‌ نظری هم دو مساله‌ اصلی وجود دارد؛ یکی مربوط می‌شود به نوع تفسیر و نگرش و دیدگاه سیاسی و دیگری این دیدگاه آکادمیک که می‌گوید هیچ فیلمسازی حق ورود به عرصه‌ تاریخ را ندارد. روزنتال به طور خاص در مورد این مشکل آخر بر آن است که به این دیدگاه نباید وقعی نهاد چراکه اگر مستندهای تاریخی بد وجود دارند کتاب‌های تاریخی بد نیز بسیارند. چرا کسی به آنها ایراد نمی‌گیرد؟ و چرا فقط مستندسازی است که با این محدودیت مواجه است؟ به نظر او نگرانی مورخان در مورد فیلم‌های تاریخی را باید در نشناختن تفاوت‌های تاریخ آکادمیک و تاریخ در مستندهای تلویزیونی دید چراکه آنها نمی‌فهمند فیلمساز می‌خواهد چکار کند و در چه چارچوبی عمل کند حال آن‌که اهداف و چارچوب‌ کاری فیلمساز را می‌توان در این 5 مورد به سهولت بیان کرد:

1 ـ فیلمساز برای تماشاگر فیلم می‌سازد و هدفش نوشتن مقاله برای نشریات تخصصی نیست. اگرچه در پی دقت و امانت هم هست.

2 ـ مخاطب فیلمساز قشر متنوع و پیچیده‌ای است. از پیر تا جوان، بی‌سواد تا تحصیلکرده، خبره و کارشناس تا ناوارد و بی‌علاقه به موضوع.

3 ـ فیلمساز باید مخاطب را جذب کند. تماشاگران برخلاف دانشجویان ضرورتا به چیزی که برای آنها نمایش داده می‌شود علاقه و گرایش ندارند. کار فیلمساز از یک طرف سرگرم کردن مخاطب است و از طرف دیگر آگاهی دادن به او.

4 ـ فیلمساز از شناخت مخاطبش نسبت به موضوع تصوری ندارد. پس باید ساده و روشن و در عین حال گزیده و موجز بگوید و احتمالا از منظری محدودتر به موضوع نگاه کند.

5 ـ بالاخره این‌که هدف مستندساز ارائه‌ نگرش کلی از تاریخ است نه دیدگاهی دقیق از آن.

اما روش کار مستندساز برای ساخت مستند تاریخی در نگاه روزنتال اغلب یکی از این موارد است: 1 ـ استفاده از قالب مقاله‌ای در مورد موضوع انتخابی 2 ـ بهره‌گیری از روش «بزرگمرد» که تکیه‌اش بر روایت تاریخ از دید یک شخصیت ماندگار تاریخی است و 3 ـ استفاده از شیوه‌ «خاطرات شخصی» همراه داستانی ساده که در بسیاری از موارد، در ترکیب با هم و همراه هم به کار می‌روند.