در اولین دورههای برگزاری این جشنواره بزرگان موسیقی با حضورشان رنگی دیگر به تنها جشنواره موسیقی کشور دادند و به مرور این جشنواره شکل دیگری به خود گرفت و از حالت اجرای صرف به جشنوارهای رقابتی تبدیل شد.
امسال این جشنواره 26 سالگی خود را در حالی جشن میگیرد که هنوز به ثبات نرسیده و هر دوره دستخوش دگرگونی میشود. گفتوگوی ما با علی ترابی، سرپرست دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بیشتر درباره این موضوع است.
جشنواره بینالمللی موسیقی فجر برای شما چه تعریف و قالبی دارد؟
جشنواره فجر، نه تجاری و نه توریستی است، بلکه به عنوان یک فرصت فرهنگی برای گروههایی است که در طول سال خیلی امکان دیده شدن و ارائه کار جدی را ندارند.
از این منظر جشنواره فجر سیاست اصلیاش در کنار سیاست دیگرش باید حمایت از گروههای نیازمند حمایت و عموما جوان و هنرمندانی باشد که امکانات تازه و ظرفیتهای جدیدی را در موسیقی تجربه میکنند و به لحاظ اقتصادی نمیتوانند روی پای خودشان بایستند.
این سیاست موسیقایی جشنواره است و در طول سالها با توجه به اینکه دبیران مختلف سمت دبیری جشنواره را به عهده میگیرند و در زیرمجموعه این سیاست کلی قرار میگیرند، طبیعی است که در کارشان شدت و ضعفهایی دیده شده و گاهی وقتها بخشهایی به جشنواره اضافه و کم شده است. ولی به هر صورت یک مناسبت خاص در یک جشنواره خاص مورد توجه و تمرکز قرار گرفته که همه این موارد به نظرم تنوعی است که در جشنوارههای مختلف هم دیده میشود.رویکردهای اصلی جشنواره موسیقی برای جشنواره سایر هنرها همیشه قابل تقدیر بوده، اما جشنواره باید سیاست حمایت از موسیقی جدی و به لحاظ اقتصادی کم توان را مدنظر قرار دهد و از این زاویه جای دارد بخشهایی که با این عوامل همخوانی ندارند را از خودش جدا کند که البته جداشدن بخشهایی از بطن جشنواره نه به معنای نداشتن ارزش جدی و نه به معنای نادیده گرفتن آنهاست بلکه به منظور داشتن توان لازم برای برگزاری برنامهها و جشنوارههایی مستقل است. به نظر بنده جشنواره فجر هر سال باید به سمت حرفهایتر شدن پیش رود.
فکر میکنید بعد از 26 دوره، جشنواره موسیقی فجر چه دستاوردهایی را با توجه به عنوانی که دارد به دست آورده است؟
به نظرم جشنواره فجر در بخش موسیقی و در زمینه کاری که برعهدهاش نهاده شده، خیلی خوب پیشرفت کرده است . در واقع جشنواره فجر موفق شد نشان دهد که ما موسیقی کاملا قابل دفاع و همخوان با ارزشهای جامعه ایران داریم.
به عقیده من جشنواره موسیقی در هویت و تثبیت این هنر نقش موثری داشته و بتدریج که از سالهای اولیه جشنواره فاصله گرفتیم وظیفه خود را به خوبی انجام داده است.
جشنواره وظیفه داشته و دارد که در اعتلای موسیقی و اعتلای کیفیت موسیقی گام بردارد و در این راه هم مثل هر اتفاق دیگری که فراز و نشیب دارد جشنواره هم فراز و نشیب خودش را داشته و قطعا شورای سیاستگذاریهایی که در طول جشنواره تشکیل شده با توجه به اهداف اولیه و اهداف ثانویه و روز، طبق تغییر و تحول در دنیای موسیقی سعی کرده مسائل را پیگیری کند حال اینکه چقدر موفق بوده را باید از مخاطبان و صاحبنظران موسیقی پرسید.
هدف اصلی چند دوره اخیر جشنواره جوانگرایی و توجه به گروههایی است که در طول سال دیده نشدهاند. بر این اساس فکر نمیکنید ممکن است به مرور زمان سطح جشنواره افت پیدا کند؟
من فکر نمیکنم این کار باعث افت جشنواره شود. شاید زمانی باید نگران شد که به این جوانان توجه نشود.
میتوان گفت با این هدفی که جشنواره در پیش دارد، ما هر ساله شاهد کوچکترشدن جشنواره هستیم؟
ترابی: سیاست اصلی جشنواره فجر در کنار دیگر برنامههایش، باید حمایت از گروههای نیازمند کمک و عموما جوان و هنرمندانی باشد که امکانات تازه و ظرفیتهای جدیدی را در موسیقی تجربه میکنند و به لحاظ اقتصادی نمیتوانند روی پای خودشان بایستند
من احساس نمیکنم جشنواره هر سال کوچکتر میشود، چراکه اگر نگاهی به جدول سالهای اخیر بیندازید به این نتیجه نمیرسید که جشنواره کوچکتر میشود اتفاقا در مقطعی که جناب روشنروان دبیر جشنواره بودند بخش رقابتی به جشنواره اضافه شد که این خود باعث افزایش 40 درصدی حجم کلی گروهها به جشنواره گردید همچنین در مقطعی موسیقی پاپ به جشنواره اضافه شد.با این توضیح من احساس نمیکنم جشنواره کوچکتر شده، بلکه جا دارد این اتفاق بیفتد که تخصصیتر شود و بخشهایی که جایگاه خودشان را یافتهاند به صورت یک جشنواره مستقل برگزار گردند.
یکی از مواردی که در این دوره از جشنواره به چشم میخورد، حذف بخش نواحی آن هم به دلیل برگزاری این جشنواره به صورت مجزاست. فکر نمیکنید حذف این بخش میتواند لطمهای به جایگاه موسیقی نواحی کشور بزند؟ چون بسیاری از هنرمندان بخش نواحی به واسطه حضورشان در جشنواره فجر به دنیا شناخته شدهاند؟
شناختهشدن موسیقیدانهای نواحی به موسیقی دوستان دنیا خودش یکی از دستاوردهای جشنواره تلقی میشود. چندین سال پیش جشنواره موسیقی نواحی در کرمان برگزار میشد و این مرکزیت جشنواره در کرمان خودش فرصتی را برای اینکه این گروهها برنامهای را در تهران ارائه کنند باقی نمیگذاشت از طرفی این گروهها عمدتا تعدادشان خیلی محدود است و در خیلی از سالها گروههای تکراری به جشنواره میآمدند.متاسفانه چند سال جشنواره موسیقی نواحی ایران تعطیل شد که این خود نهتنها اتفاق خوبی نبود بلکه حتی شایسته موسیقی ایران هم نبود که ریشههای خودش را فراموش و تعطیل کند بر این اساس امسال تلاش شد جشنواره احیا و همزمان در تهران و کرمان اجرا شود که البته در تهران، تالار وحدت که بهترین سالن موسیقی ماست میزبان این گروهها خواهد بود.با توجه به این موضوع و نیز محدودیتی که در جشنواره داشتیم احساس کردیم آمدن این ژانر در جشنواره موسیقی فجر خوشایند نیست، چراکه به فاصله 2 ماه بعد دوباره همین بخش در اردیبهشت اجرا خواهد شد.من معتقدم باید جشنوارههای ما به سمت تخصصیشدن پیش رود و به این واسطه دستاوردهای خودش را داشته باشد بر این اساس برگزاری جشنوارهای برای موسیقی نواحی به نفع این بخش از هنر موسیقی است.
آیا سالهای آینده میتوانیم شاهد این باشیم که جشنواره موسیقی مختص بانوان و گروههای پاپ برگزار شود؟
من به شخصه درباره موسیقی بانوان اعتقادی به برگزاری یک جشنواره مجزا ندارم، چراکه فکر میکنم به ارزش هنری این هنرمندان لطمه وارد میشود.
موسیقی پاپ نیز از آنجا که خیلی به لحاظ مخاطب موفق است و در تمام طول سال بیشترین حجم اجرا و سرمایهگذاران اقتصادی را دارد، هیچ خلأیی را احساس نمیکند که جشنوارهای برای آن در نظر گرفت، البته میتوان از زاویهای دیگر درخصوص برگزاری جشنوارهای مجزا به آن نگاه کرد.
ما سال گذشته بخشی با عنوان جایزه مشکاتیان داشتیم که امسال شاهد آن نیستیم.
البته این بخش پارسال هم خیلی برجسته برگزار نشد، من به شخصه موافق این قبیل برنامهها در جشنواره نیستم، چراکه در یک مقطعی با رخ دادن اتفاقی ناگوار بخشی به جشنواره اضافه میشود که در درازمدت ما را دچار مشکل میکند. فکر میکنم شورای سیاستگذاری جشنوارهها باید برنامه درازمدتی را طراحی و بر مبنای آن فعالیتهایشان را پیش ببرد.
هر ساله برگزارکنندگان جشنواره اعلام میکنند که از گروههای برگزیده حمایت خواهند کرد. البته این اتفاق میافتد ولی بعد از مدتی این حمایت ادامه نمییابد. چرا؟
ما هر سال از گروههای فعال و برگزیده به نوعی حمایت میکنیم، همانطور که از گروه آوازی تهران این حمایت را صورت دادیم اما برای اینکه حق گروه دیگری زایل نشود، حمایتمان را به سمت گروه دیگری سوق میدهیم. این اتفاق برای گروههایی که امسال نیز برگزیده میشوند صورت میگیرد چراکه هدف ما تنها حمایت از یک یا 2 گروه نیست.
امیرسعید بورنگ
جامجم
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم