مستند صنعتی

کارگردانی که با آن همه خلاقیت ـ هنری که منجر به ساخت «باغ وحش» و «شیشه» شده ـ قادر است یک مستند تبلیغاتی صنعتی با موضوع فرآیند ساخت اجسام شیشه‌ای بسازد و این کار برایش عار و ننگی هم محسوب نشود، حال آن‌که می‌دانیم اساسا 2 گروه مستندساز تجاری و هنری همواره در مقابل هم صف‌آرایی و اقدام به رد و تخطئه یکدیگر کرده‌اند.

هانسترا فیلم کوتاه شیشه را با نگاهی دوباره به همان موضوع اصلی فیلم سخنی در باب شیشه ساخته و البته برای پذیرش سفارش ساخت نسخه‌ صنعتی، پیشتر اجازه ساخت نسخه هنری را با سفارش دهنده شرط کرده است. نکته حائز اهمیت درخصوص مستند سخنی در باب شیشه، همین انعطاف‌پذیری نگاه سازنده‌اش است. این که ساخت مستند صنعتی آن هم به شکلی کاملا سفارشی و با هدف تبلیغ و معرفی یک شرکت یا کارخانه یا در کلی‌ترین حالت، یک صنعت به خصوص، هیچ‌گونه منافاتی با مستندسازی هنری ندارد. او با ساخت این دو اثر به ما آموخت که لازم است در کار مستندسازی نگاهی بی‌تعصب داشته باشیم و باور کنیم که این قالب فیلمسازی به بیان برداشت‌های شخصی هنرمندانه اختصاص ندارد و باید کارکردهای دیگر آن را هم مورد توجه داشت. از میان مستندسازان ایرانی، کامران شیردل هم تجربه‌ای اینچنین دارد. او از یک طرف مستند سفارشی «پیکان» را برای ایران خودرو ساخته و از طرف دیگر مستندهایی انتقادی مثل «اون شب که بارون اومد» و «تهران، پایتخت ایران است» را در نقد اوضاع سیاسی ایران در زمان پهلوی.

مستند صنعتی، هدفش معرفی صنعت است. اما از آنجا که این معرفی اغلب در خود تبلیغ و ترویج را نیز به همراه دارد و گروهی از این مساله نفع اقتصادی یا سیاسی می‌برند این قبیل موضوعات عمدتا توسط ارگان‌های دولتی یا خصوصی به مستندسازان سفارش داده می‌شوند و مستندسازان هم طبعا موظفند خواست کارفرما را برآورده سازند. پس از همین جا با محدودیت هنری مواجهیم. اما همیشه که نباید مستقل کار کرد. ضمن این که کار تبلیغی اگر مستلزم راست‌نمایی غیراخلاقی نباشد و مستندساز هیچ‌گونه محذوریتی برای این تبلیغ نداشته باشد، چرا باید مورد طرد و نکوهش قرار گیرد؟ مستند صنعتی نیز مانند بسیاری از مستندهای علمی و غیرهنری ضرورت خودش را دارد و نمی‌توان به این مهم بی‌توجه بود.