مستند طبیعت بی‌جان

نمونه‌هایی هم وجود دارند که در آنها هم از تکنیک پویانمایی استفاده شده و هم موضوع آنها میراث فرهنگی است که از نمونه‌های متقدم آن می‌توان به فیلم «تپه‌های مارلیک» ساخته ابراهیم گلستان و از نمونه‌های متاخر می‌توان به 2 فیلم «شکوه تخت جمشید» و «هفت رخ فرخ ایران» ساخته فرزین رضاییان اشاره کرد.

اما آن دسته از مستندهای طبیعت بی‌جان که نه در آنها از پویانمایی استفاده شده و نه موضوع اصلی‌شان میراث فرهنگی است، خود بر 2 قسم کلی قابل تقسیم هستند. یکی مستندهایی که موضوعشان آسمان، کوه، دشت، درخت، دریا و مناظری طبیعی از این قبیل است و دیگر مستندهایی که موضوعشان اشیایی است که لزوما جزو آثار تاریخی و باستانی یا به طور کلی میراث فرهنگی قرار ندارند. در فرآیند ساخت این هر دو نوع مستند طبیعت بی‌جان، نکته‌ای که حائز اهمیت است، استفاده از تدابیری بصری برای القای حرکت در تصویر است، چراکه طبیعت بی‌جان به‌خودی خود ثابت است و تصویربرداری غیرمتحرک از آن تفاوتی با عکسبرداری از آن ندارد. در برخی موارد عوامل طبیعی مثل باد و باران حرکاتی را در تصویر به وجود می‌آورند که استفاده از دوربین فیلمبرداری یا تصویربرداری را توجیه‌پذیر می‌کند، اما همیشه چنین نیست. اینجاست که سازنده ناچار است دست به کار شده یا در تصویر مقابل دوربین ایجاد حرکت کند یا این‌که با استفاده از حرکت فیزیکی (تراولینگ، کرین، پن و تیلت) یا اپتیکی (زوم‌این و زوم بک) خود دوربین، تفاوت کارش را با کار عکاس طبیعت مشخص کند و گرنه برآیند کار او به جای این‌که فیلم مستند باشد، فتوکلیپ خواهد بود.

القای حرکت اما فقط به 2 روش فوق‌الذکر خلاصه نمی‌شود. در کار مستند طبیعت بی‌جان، تدبیر بصری مهمی هست که امروزه استفاده‌های حیرت‌انگیزی از آن می‌شود. این تدبیر بصری عبارت است از عکاسی مکرر از یک منظره طبیعی در فواصل زمانی معین و سپس کنار هم قرار دادن این تصاویر در مرحله مونتاژ و در نتیجه به دست آوردن تصویری متحرک از طبیعتی که به سبب محدودیت دید انسانی به نظر نامتحرک می‌آید. با این روش می‌توان براحتی رشد یک گیاه را در جنگل مشاهده کرد (مجموعه مستند سیاره زمین) یا حرکت نور را بر دیواره‌های یک بنا بوضوح دید (مستند کرونوس، ساخته ران فریک).