تصویری از زندگی در 100 سال بعد

جنگل‌های بسیاری در آتش سوختند و منابع آبی زمین در تهدید قرار گرفت، اما در همان حال پیشرفت‌های چشمگیر علمی و فنی بسیاری را امیدوار به آینده کرد، پیشرفت‌های چشمگیر در درک بهتر از مفهوم حیات، کاوش‌های فضایی چشمگیر که بشر را به کشف سیاراتی شبیه به زمین در فراسوی منظومه شمسی امیدوار کرده است، درک بالایی از چشم‌اندازهای آینده انرژی و دستاوردهای انقلابی در زمینه ژنتیک ما را به آینده امیدوار نگاه می‌دارد. اما اگر از شما بپرسند 100 سال دیگر و در آستانه سال 2111 چه چشم‌اندازی از سیاره خود دارید چه پاسخی خواهید داد؟  آیا آغاز 2111 جهان جای بهتری برای زندگی ما نسل بعدی خواهد بود؟ چقدر از دغدغه‌های ما حل شده است و چقدر باید نگران باشیم؟

هیچ کس نمی‌تواند پیش‌بینی دقیقی از این داستان ارائه دهد، اما حداقل می‌توان فرضیه‌هایی را در چند حوزه مهم ارائه کرد. در آستانه سال جدید میلادی برخی از آینده‌نگرها برداشت‌های خود از این رویدادها را ارائه دادند که گزارش زیر برگرفته از مجموع چنین نظریاتی است؛ از جمله آنها مقاله استفان بکستر بود که در شماره ژانویه ماهنامه Focus منتشر شد و چشم‌اندازهای واقع‌گرایانه‌تری را ارائه می‌کرد، اگر این موضوعی است که کنجکاوی شما را تحریک می‌کند، بد نیست نگاهی هم به آن مقاله بیندازید.

برای آن‌که وضعیت آینده را حدس بزنیم باید به امروزمان بنگریم. دغدغه‌های امروز ما کدام‌هاست؟ محلی برای زندگی، غذا، کار، انرژی و حمل‌ونقل شاید در راس فهرست دغدغه‌های روزمره ما قرار گرفته باشد و البته گاهی که فراغتی حاصل شود، نگاهی به افق‌های دورتر می‌اندازیم و از پیشرفت‌های بشر در حوزه‌هایی مانند فضا و پزشکی به هیجان می‌آییم. شاید برای دیدن آینده باید روی همین موارد تمرکز کنیم تا ببینیم زندگی ما در آینده چه خواهد شد.

شاید وقتی درباره خانه فکر می‌کنیم بیشتر به فکر محل زندگی خودمان، خانه یا آپارتمانی می‌افتد که باید درون آن زندگی کنیم. اما پیش از آن‌که بنایی برای زیست درون آن داشته باشیم، خانه، زمینی است که باید روی آن محل سکونتمان را بنا کنیم. با ادامه روند فعلی و ادامه روند گرم شدن زمین به نظر می‌رسد در 100 سال آینده بخش‌های بزرگی از مناطق پرجمعیت زمین به زیر آب بروند. بالا آمدن آب دریاها البته احتمالا به حدی نخواهد بود که همه زمین‌های ساحلی را نابود کند، اما به هر حال آن قدر جدی خواهد بود که در بافت بسیاری از شهرهای ساحلی تغییرات جدی ایجاد کند، بخش‌هایی از شهرهای بزرگ به زیر آب خواهد رفت و همین امر باعث خواهد شد تا مهاجرت‌هایی به نواحی ساحلی جدید صورت بگیرد و شهر‌های موجود پروژه‌هایی برای حفظ و بقای خود را آغاز کنند. مناطقی مانند بندر شانگهای یا نوار ساحلی اروپا شاید بخش‌هایی از شهر‌های جدید خود را مطابق شرایط جدید سامان دهند.

جمعیت شهرها افزایش خواهد یافت اما نه با روند فعلی، از یک سو سیاست‌های بهداشتی که طول عمرمفید را افزایش می‌دهد و سیاست‌های کنترل جمعیتی در سراسر جهان روند رشد جمعیت را کنترل می‌کند، اما جمعیت انبوه که در شهرهای مختلف زندگی می‌کنند باید محلی برای زندگی مناسب داشته باشند. خانه‌های جدید با توجه به فضاهای موجود باید سبک، مقاوم و مجهز به فناوری ساخته شود که در یک‌ونیم قرن آینده معجزه اصلی را رقم خواهد زد.

البته در 100 سال آینده امکان این‌که انسان سوار بر خودروهای پرنده در شهرها جابه‌جا شود، بسیار پایین است اما شاید فناوری اطلاعات این نیاز را کاهش دهد.

در 100 سال آینده باز هم قانون «مور» صدق خواهد کرد و سرعت پردازش، پردازشگرهای مختلف به شکل تصاعدی رشد خواهد کرد. به این ترتیب انقلاب دیجیتال و توان پردازشگرها چشم‌اندازهای جدیدی را طی یک قرن آینده ایجاد خواهد کرد و بسیاری از نیاز خانه‌های امروز ما را سیستم‌های پردازشگرهای خانگی به انجام خواهد رساند. فناوری تبلت‌ها یا لوح‌های دیجیتال که طلیعه آن با تبلت معروفی مانند IPad ارائه شده است، به سرعت رشد خواهد کرد و عملا دفتر کار کوچکی همواره در جیب شما خواهد بود که همه نیازهای روزمره شما را برطرف خواهد کرد.

در شهرها به واسطه این فناوری رفت‌وآمد‌های اضافی کاهش خواهد یافت، اگرچه امکان این‌که در 100 سال آینده ربات‌ها وظایف اصلی ما انسان‌ها را بر دوش بگیرند بسیار ناچیز است، اما در بسیاری از نقاط مانند فروشگاه‌ها و مراکز ارائه خدمات عمومی سیستم‌های رباتیک پاسخگویی رواج خواهد یافت و از سوی دیگر شرکت در بسیاری از محافل می‌تواند به صورت مجازی اتفاق بیفتد. خانه‌ها که در شهرهای آینده از هم اکنون به سوی هوشمند شدن پیش می‌روند به پدیده‌ای تکنولوژیک تبدیل خواهند شد، هنوز بافت‌های فرسوده قدیمی وجود خواهد داشت، اما نسل جدید خانه‌ها به سیستم‌های هوشمندی مجهز می‌شود که می‌تواند مدیریت کاملی بر مصرف منزل، نیازهای انرژی و امثال آن داشته باشد. به این ترتیب منازل در حالی راحت‌تر می‌شود که از نظر اقتصادی به طور چشمگیری بهینه خواهند شد.

کار یکی از معضلات امروز انسان‌هاست و در آینده این مشکل باز هم وجود خواهد داشت، اما در جوامع پیشرفته‌تر که حضور فناوری اطلاعات را به رسمیت شناخته‌اند، طی 100 سال آینده فضای کار به طور جدی تغییر می‌کند و عملا بسیاری از کارها به دفاتر خانگی منتقل می‌شوند. فناوری اطلاعات و رشد پدیده 3 بعدی در سال‌های اخیر و تحقیقاتی که در باره فناوری هولوگرام‌ها وجود دارد چشم‌انداز یک قرن آینده را به طور هیجان‌انگیزی متفاوت جلوه می‌دهد. در صورت ادامه این روند در 100 سال آینده شاهد حضور نمونه‌های هولوگرامی افراد در جامعه و از سوی دیگر تشکیل جلسات مختلف و گردهمایی با استفاده از این فناوری خواهیم بود.

این فناوری برخلاف آنچه اکنون به نظر می‌آید چندان دور از دسترس نیست. تاکنون یکی دو بار و به شکل ابتدایی فناوری هولوگرام‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شبکه CNN در جریان انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده یک بار اقدام به پخش گزارشی به شکل هولوگرامی کرد که البته بسیار با آنچه در ذهن ما است تفاوت دارد، اما این فناوری بسرعت توسعه پیدا کرده است و ژاپن در طرحی که برای میزبانی جام جهانی 2022 به فیفا ارائه کرد، وعده داده بود مسابقات را به شکل هولوگرام در ورزشگاه‌های پایتخت‌های جهان پخش کند. این فناوری تا سال 2111 به توسعه کامل خواهد رسید و بسیاری از جلسات کاری، ملاقات‌ها و فعالیت‌ها به این شکل صورت می‌گیرد، به این ترتیب نیازی به حضور فیزیکی در محل کار مگر برای موارد خاص وجود نخواهد داشت و دفاتر کارها به منازل منتقل می‌شود. این امر به معنی کاهش ترافیک، کاهش آلودگی‌ها و اتلاف انرژی و همچنین بازده بالایی است که امروزه برای بسیاری از ما دور از ذهن به نظر می‌آید. به این ترتیب یکی از مشکلات اصلی کار که باعث تراکم شهرها می‌شود، از بین می‌رود. دیگر هر روز صبح لازم نیست انبوهی از جمعیت از شهرهای اقماری ابرشهرها به سوی مراکز این شهرها روانه شوند و ساعت‌ها از وقت خود را در این سفر طولانی سپری کنند.

حتی بسیاری از کارهای کارخانه‌ای نیز از راه دور انجام می‌شود. پدیده‌ای به نام پرینترهای 3 بعدی که قابلیت تراش از راه دور را دارند و می‌توانند بر اساس طرح‌های موجود سازه‌ای را در جای دیگری بازسازی کنند، می‌توانند بسیاری از فعالیت‌هایی که نیاز به انتقال اجسام و دورسازی دارند را انجام دهند. البته در این فضا رقابت‌ها شکل جدی‌تری به خود خواهند گرفت و برای این‌که کاری مناسب داشته باشید باید تخصص و توانایی‌های جدیدی را به دست آورید، دیگر حضور در محل کار عامل دریافت حقوق شما نیست و این گونه نخواهد بود آن‌که زودتر می‌آید و دیرتر می‌رود برنده مسابقه دریافت حقوق باشد، بلکه مهم کاری است که انجام می‌دهید. رقابت‌های جدید بر مبنای خلاقیت و توانایی نهایی شما شکل می‌گیرد و در این بازار جدید جایی برای فرار از زیر کار وجود نخواهد داشت.

در سال 2111 مردم برای ادامه زندگی باز هم احتیاج به مصرف کردن انواع انرژی دارند. شهر هنوز شهر است و اگرچه به واسطه رشد فناوری اطلاعات دیگر نیازی به سفرهای طولانی نیست، اما هنوز شهرهای بزرگ به چاه‌های عمیق مصرف انرژی شبیه هستند. در شهرهای آینده با توجه به کاهش منابع انرژی فسیلی، انرژی‌های جایگزین بشدت رشد پیدا خواهند کرد و عملا واحد ساختمانی به تنهایی باید به منبعی از انرژی تبدیل شود. انواع انرژی‌های جدید مانند انرژی خورشیدی، بادی و انرژی حاصل از پسماندهای خانگی و صنعتی به طور جدی مورد توجه قرار خواهند گرفت و بخشی از انرژی موردنیاز مردم را تولید می‌کنند.

این کار در حال حاضر شروع شده است و حتی نمونه‌های خانه‌های کاملا سبز که هیچ مصرف انرژی بیرونی ندارند و کاملا مستقل هستند، ساخته شده‌اند. مشکل فعلی این است که این سازه‌ها هنوز از نظر اقتصادی کارآمد نیستند. در قرن پیش‌رو با سرمایه‌گذاری بیشتر روی این سیستم‌ها، استفاده از آنها به حدی مقرون به‌صرفه خواهد شد که دیگر نیازی به استفاده از منابع آلاینده انرژی وجود نخواهد داشت، اما هنوز جوامع بشری نیازمند منبع تولید انرژی با صرفه‌ای برای حمایت از این تولیدکننده‌های خرد هستند. بزرگ‌ترین امیدواری در این زمینه، به نتیجه رسیدن طرح‌های در دست اجرا برای نیروگاه‌های تولید انرژی هسته‌ای به روش همجوشی است.

انرژی هسته‌ای از زمان کشف به عنوان یکی از راه‌حل‌های اصلی برای فرار از نیاز به انرژی‌های فسیلی شناخته می‌شد، اما مشکلات بزرگی در زمینه استفاده از انرژی شکافت هسته‌ای وجود دارد. آلودگی‌های رادیواکتیو و بازده محدود برخی از این رآکتورها و وابسته بودن به عناصر سنگینی مانند اورانیوم که باید از معادن استخراج شود و معادن آنها ذخیره محدودی دارند، از مشکلات این روش است، ولی روش همجوشی هسته‌ای می‌تواند انرژی پاک و بدون مشکل را برای مردم به ارمغان بیاورد، این همان رویدادی است که در قلب خورشید ما اتفاق می‌افتد و منابع مورد نیاز آنقدر زیاد است که نگرانی درباره پایان منابع مورد نیاز آن وجود نداشته باشد.

در همجوشی هسته‌ای کافی است شرایطی مانند قلب خورشید را به وجود بیاورید که هسته عناصر سبک‌تر با یکدیگر ترکیب شده و هسته عناصر سنگین‌تر را تولید کنند، مثلا از ترکیب هیدروژن اتم هلیوم تولید و در عین حال انرژی بسیار پاکی نیز تولید خواهد شد.

هم‌اکنون اتحادیه‌ای از کشورهای پیشرفته در حال کار روی نمونه‌های اولیه رآکتورهای همجوشی هستند. شاید نمونه اولیه این رآکتورها تا 20 سال دیگر وارد فاز آزمایشی شوند، در این صورت قطعا می‌توان امیدوار بود که در 100 سال آینده انسان به جایی برسد که نیاز به انرژی انسان‌ها از طریق این رآکتورهای همجوشی تامین شود.

توسعه فناوری ارتباطات، فناوری‌های 3 بعدی و رشد فناوری معجزه‌وار هولوگرام‌ها نیاز به سفرهای درون و بیرون شهری را به طور چشمگیری کاهش خواهد داد، اما این به معنی اتمام عصر سفرهای بیرون از خانه نیست. البته هزینه‌های بالای زیست‌محیطی و انرژی مورد نیاز برای این سفرها باعث خواهد شد تا سیستم‌های حمل و نقل شهری ارزان و دوستدار محیط‌زیستی ارائه شود. در حقیقت این دوره شاهد نخستین نسل وسایل حمل و نقل پس از سوخت‌های وابسته به نفت خواهد بود. خودروهای الکتریکی و خورشیدی برای سفرهای بیرون از شهر مورد توجه جدی قرار خواهد گرفت و همین امر در زمینه حمل و نقل هوایی نیز به صورت جدی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

سال گذشته شرکت ویرجین، نخستین پرواز مسافربری با سوخت گیاهی را تجربه کرد؛ اما این تازه آغاز راه بود و در عصر آینده، هواپیماهای استفاده‌کننده از سیستم سوخت‌های جایگرین و انرژی‌های غیرفسیلی به جریان اصلی انرژی تبدیل خواهند شد.

تولید آب و غذای سالم برای جمعیت بیش از اندازه سیاره زمین، یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های بشر در قرن آینده خواهد بود. انسان در قرن آینده نیازمند منابع آب شیرین و منابع غذایی است و این در حالی است که با افزایش جمعیت از وسعت مناطق کشاورزی کاسته خواهد شد. از سوی دیگر منابع آبی از مدت‌ها پیش در معرض تهدید قرار گرفته‌اند و بسیاری از تحلیلگران، نگران آغاز جنگ‌های جدی بر سر منابع آب شیرین بوده‌اند.

از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی از هم‌اکنون باعث کاهش ذخیره‌گاه‌های طبیعی آب شیرین شده است و ادامه این روند ممکن است در آستانه سال 2111 انسان را با مشکل جدی تامین آب مواجه کند، برای همین سیستم‌های تصفیه آب اقیانوس‌ها و دریاها و تبدیل آنها به آب شیرین از یکسو و از سوی دیگر تقویت منابع آبی زیرزمینی، باعث خواهد شد تا سرمایه بزرگی به این موضوع اختصاص یابد. برای غذا نیز در قرن آینده، انسان چاره‌ای جز روی آوردن به استفاده از مهندسی ژنتیک ندارد. با کمک مهندسی ژنتیک گیاهان و فرآورده‌های کشاورزی را می‌توان در بازه زمانی کوتاه‌تر و با بهره‌وری بالاتر تولید کرد و استفاده از گلخانه‌های طبقاتی حجم بالایی از محصولات را در فضایی کوچک تولید خواهند کرد. محصولاتی که می‌تواند از مواد مغذی مورد نیاز بدن انسان غنی شده باشد و نیازهای بدنی شما را تامین کند. این اتفاق برای محصولات پروتینی نیز می‌افتد و امکان پرورش دام و طیوری که خواص غذایی مورد نیاز را داشته باشد، در اولویت قرار خواهد گرفت.

از سوی دیگر به نظر می‌رسد سال‌های آینده به دلیل اهمیت مساله سلامت، نوع رژیم غذایی انسان تغییر کند. انسان در آستانه سال 2111 شاید آن‌گونه که ما امروز غذا می‌خوریم، غذا نخورد و لازم است هرم غذایی خود را که به کمک سیستم‌های هوشمند منزل و مراقب سلامت به او توصیه می‌شود را پی بگیرد.

پوریا ناظمی