اثری از جنگل های هیرکانی شمال تا 50 سال دیگر باقی نمی ماند

کاملا درست است. به خاطر این‌که جنگل‌های ما با جنگل‌هایی که در آمریکای شمالی و جنوبی یا در استرالیا است، تفاوت دارد. این جنگل که جنگل‌هایی است که بین آسیا و اروپا یا اوراسیا قرار گرفته در جهان منحصربه‌فرد است.

انواع گیاهانی که ما داریم، مانند بلوط، راش، چوب‌های گردو، نارون؛ اینها درختانی بلند بالا، قطور، دارای چوب‌های بسیار بسیار با ارزش، از ریشه‌های بسیار عمیق که حتی این مساله باعث می‌شود که خاک را حفاظت کنند و جلوی فرسایش خاک را بگیرند و از طرفی دیگر آب، انبار بکنند؛ یعنی آن آبی که از بالا می‌آید، اینها به عمق زمین هدایت می‌کنند. علاوه بر اینها انواع و اقسام بوته‌ها و درخت‌هایی بین درخت‌های عظیم و بزرگ وجود دارند که اینها در پوشش خاک، در جلوگیری و نگهداری از فرسایش خاک نقش دارند. در حالی که اگر شما جنگل‌های اروپایی را ملاحظه بفرمایید، اغلب سوزنی برگ از قبیل کاج هستند و اینها را دستی می‌کارند و بعد از مثلا 15 یا 20 سال برای صنعت برداشت می‌کنند.

مساله عمده این است که ما در کمال تاسف یک رژیم حفاظت از جنگل‌ها را نداشتیم و به جنگل‌ها به صورت بهره‌وری و بهره‌برداری نگاه می‌کنیم. سازمان منابع طبیعی هم امروز همین کار را می‌کند یعنی مقدار زیادی از این جنگل‌ها بهره‌وری و بهره‌برداری می‌شوند و تبدیل به کاغذ یا چوب برای صنعت و بخاری می‌شوند. مساله دیگر این است که وجود دام در این جنگل‌ها باعث می‌شود که هر تخمی که تبدیل به جوانه می‌شود، چون از لحاظ چرای حیوانات مطبوع است، مورد تغذیه دام قرار می‌گیرد و این جوانه‌ها رشد نمی‌کنند. مساله دیگر وجود خود انسان در داخل جنگل‌ها است که برداشت به اصطلاح پایداری از جنگل‌ها صورت نمی‌گیرد. مقصود از برداشت پایدار این است که چقدر جنگل در سال تولید می‌کند تا ما حداکثر همان مقدار را برداشت کنیم، در حالی که الان میزان پایدار 3‌/‌2 میلیون متر مکعب در سال است؛ ما درست دو برابر این یعنی 6‌/‌4 میلیون متر مکعب برداشت می‌کنیم. دام‌ها هنوز در جنگل هستند، آدم‌ها هم هستند و برداشت هم به این صورت انجام می‌گیرد. برداشت قاچاق انجام می‌گیرد و وجود دارد و با نهایت سعی‌ای که سازمان منابع طبیعی انجام می‌دهد نمی‌تواند جلوی اینها را بگیرد. آتش‌سوز‌ی‌ها هم یکی دیگر از این عوامل هستند.

بنده تصور می‌کنم که این حدس بنده نیست، بلکه همه کسانی که در این کار هستند تایید می‌کنند که اگر ما، چوب مورد نیاز صنعتمان را وارد کنیم، از نظر ارزش منابع طبیعی، از نظر خاکی که در اثر فرسایش از دست می‌دهیم به مراتب برای ما ارزان‌تر واقع می‌شود تا این‌که ما برویم جنگل را بتراشیم و چوبش را برای صنعت یا سوزاندن مصرف بکنیم. اساسا چوب را نباید برای مصرف سوزاند، به خاطر این‌که ما در مملکتمان گاز داریم و دومین ذخیرگاه گاز دنیا در مملکت ما هست. ما تولیدکننده گاز هستیم و دیگر لازم نیست که این درخت‌های باارزش و چوب خدادادی را اینجوری در داخل شومینه و آتش بسوزانیم. نخیر، کشورهای دیگری که چنین منابعی دارند، از قاچاق و از این که چوب درختان به مصرف برسد جلوگیری می‌کنند.

آنچه که به مساله طبیعی گریبانگیر ما شده است به صورت آتش است. بنده شنیدم که امسال به‌طور مثال اگر از نوروز تا به حال را حساب بکنیم، حدود 900 بار در 900 منطقه در جنگل‌های شمال و جنگل‌های غرب مانند مریوان، مساله آتش‌سوزی داشتیم. بنده این آتش‌سوزی‌ها را به 3 دسته تقسیم می‌کنم؛ یکی آتش‌سوزی‌هایی که طبیعی است. طبیعی یعنی این که انباشتن برگ‌هایی که می‌ریزد و علف‌های خشک، مربوط به اقلیم می‌شود که شما گفتید. این برگ‌های خشک در کف جنگل هستند و مساله تخمیر و فساد اینها حرارت ایجاد می‌کند. این حرارت در کف جنگل می‌ماند و مثلا باد با سرعت یک یا 2 متر بر ثانیه، اینها را به راحتی منتشر می‌کند و از این نقطه به آن نقطه می‌برد. دوم آتش‌سوزی‌های غیرعمدی است. غیرعمدی یعنی این که عده‌ای مثلا به پیک‌نیک می‌روند و آتشی برای چای درست کردن روشن می‌کنند و اینها آتش را خاموش نمی‌کنند و بالاخره باد می‌آید و این آتش را منتشر می‌کند. مساله آخر، آتش‌سوزی عمدی که در کشور ما رواج دارد. مثلا فرض کنید که بسیاری می‌آیند و انتقامشان از معارضات عرضی و زمینی سر ملک و مالک و این حرفها را از جنگل می‌گیرند. چندی پیش یک نفر را در مریوان دستگیر کرده‌اند که بارها مبادرت به آتش‌سوزی جنگل کرده بود، چون که می‌خواست زمین خودش را و زمینی که قباله‌اش بود توسعه بدهد و به داخل جنگل ببرد. این 3 عامل آتش‌سوزی است. باز هم ملاحظه می‌فرمایید که 2 تا از این 3 تا به دست ما انسان‌ها انجام می‌گیرد. البته همان‌طور که عرض کردم خشک شدن زمین و خشک شدن اقلیم موثر است. مملکت ما در یک خط به اصطلاح خشک و نیمه خشک قرار دارد. ما یک‌سوم جهان باران دریافت می‌کنیم. یعنی جهان 850 میلی‌متر باران در سال دریافت می‌کند و ما 250 میلی متر در سال دریافت می‌کنیم. همه اینها موثر است، منتهی اگر ما جلوی آتش‌سوزی‌های را که به وسیله انسان، عمدی و سهوی، صورت می‌گیرد، بگیریم، مقدار زیادی از این مسائل را حل کردیم.

آماری که ما الان داریم حاکی از این است که حدود یک میلیون و 200 هزار هکتار در شمال جنگل داریم. این مقدار در ظرف 40 سال گذشته، دو برابر یعنی سه میلیون هکتار بوده است. همین نشان می‌دهد که چقدر اوضاع وخیم است یعنی این‌که اگر با همین روند پیش برویم با کمال تاسف در ظرف 25 تا 30 سال آینده، این جنگل‌ها نصف خواهد شد و باز هم نصف و نصف. خلاصه تا پایان 2050 یا 2060 میلادی، ما چیزی از جنگل‌های شمال نخواهیم داشت. در حالی که جنگل‌های زاگرس هم وضع چندان بهتری از این ندارند. آنها هم تحت‌تاثیر برش درخت‌ها و چرای بیش از حد و وجود دام‌ها و وجود انسان‌ها قرار دارند. شما در جریان هستید که همین چندی پیش، در جنگل‌های زاگرس، 14 هزار اصله درخت بلوط با ارزش را که نماد این کوه‌های زاگرس هست و این کوه‌های زاگرس یک‌سوم آب مملکت ما را تامین و دخیره می‌کنند، برای کشیدن لوله گاز از بین بردند. اینها نشان می‌دهد که ما برای جنگل‌هایمان ارزش قائل نیستیم و اگر ارزشی قایل بودیم، یک فکری برای جنگل‌ها می‌کردیم و از آن حفاظت می‌کردیم.

نخیر، مساله این نیست که اطلاع نداشته باشد. بلکه شاید دستور مقامات استان هست که این کار دارد انجام می‌گیرد و شما واردش نشوید. کما این‌که همین الان در کرانه‌های رودخانه‌هایی در استان سیستان و بلوچستان دارند استخراج معدن شن و ماسه می‌کنند، مسیر رودخانه را عوض می‌کنند و از طرفی موجب سیلاب می‌شوند و از طرفی زمینهای کشاورزی را از نوعی خاک به نام مارل می‌پوشانند که از حیز انتفاع می‌افتد و هر آنچه که اهالی کردند به چاره‌ای نرسیدند. آنچه البته به جایی نرسد فریاد است.

الان متاسفانه میزان بارش در شمال کشور خیلی کاهش پیدا کرده است، اگر شما با اهالی گلستان و مازندران صحبت می‌کردید همگی از گرما می‌نالیدند و این بادهای گرم و گرم شدن و خشک شدن یک مساله است. باید باور کرد که زمین در حال گرم شدن است. از طرفی بنده می‌دانم این را که در جنگل مینودشت، جنگل جهان‌نما و حتی جنگل ابر در استان سمنان، کرانه همان جنگل‌های هیرکانی، ما متاسفانه آتش‌سوزی‌های عمدی را هم داریم.