تخریب جنگل‌های جلگه‌ای شمال

به گزارش ایرنا، بیشتر جلگه‌های ساحلی دریای خزر که خاک‌های غیرماندابی و زهکش‌شده دارند، تا چند دهه قبل زیر پوشش جوامع جنگلی گوناگون، از جمله شمشاد بود که هم اکنون از بین رفته است. به همین علت اهالی جنگل‌نشین که در گذشته بخاطر ناامنی و شیوع بیماری مالاریا در نواحی جلگه‌ای، ناگزیر در ارتفاعات بالای جنگل و مرتع می‌زیستند، به این جنگل‌ها کمتر دسترسی داشتند.

ولی در چند دهه اخیر به دلیل رفع موانع و خشک‌شدن مانداب‌ها و تالاب‌های کوچک و در نتیجه مهار بیماری مالاریا، به نواحی ساحلی رو آوردند و درکنار دریا ساکن شدند و با تخریب جنگل‌های جلگه‌ای، زمین‌های کشاورزی و مراتع و باغ‌های مرکبات و چای ایجاد کردند.

هم اکنون از مساحت 9‌‌/‌‌1 میلیون هکتاری جنگل‌های شمال در حدود 100 هزار هکتار به جنگل‌های جلگه‌ای اختصاص دارد که بشدت در معرض تخریب است.

یوسف گرجی بحری، پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، ایستگاه نوشهر، می‌گوید: جنگل‌های جلگه‌ای به جنگل‌هایی گفته می‌شود که از ساحل دریا تا ارتفاع 60 ـ 50 متری از سطح دریای آزاد وجود دارد. وی می‌افزاید: از نظر اقلیمی، جنگل‌های جلگه‌ای با جنگل‌های کوهستانی متفاوت ‌است و به دلیل موقعیت رشته کوه البرز، به محض افزایش ارتفاع، دما کاهش می‌یابد و محیط سردتر می‌شود.

گرجی بحری ادامه می‌دهد: بهترین نمونه جنگل‌های جلگه‌ای در شمال کشور پارک‌های جنگلی نظیر سی‌سنگان و نور در استان مازندران و گیسُم در استان گیلان است. گیاهان شاخص این جنگل‌ها درختان بلوط و درختان شمشاد و افرا و لَرْگ و توسکا و گاهی پَلَت و اَنجیلی است. در این جنگل‌ها، انار و زیتون تلخ و لیلَکی (lilaki) هم در ساحل دیده می‌شود.

وی درباره علل تخریب جنگل‌های جلگه‌ای شمال یادآور می‌شود: توسعه شهرها و جاده‌ها در 100 سال اخیر ، احداث تاسیسات گاز ، برق و دکل، افزایش جمعیت و تبدیل اراضی به زمین‌های کشاورزی مهم‌ترین عوامل کاهش سطح این جنگل‌ها بوده است.

گرجی بحری تصریح ‌می‌کند: جنگل‌های جلگه‌ای متعادل‌کننده سامانِ آبی منطقه هستند و ارزش‌های گردشگری هم دارند. از سوی دیگر به اعتقاد کارشناسان حمله سریع و دامنه‌دار شهرنشینان به سواحل و ایجاد خانه‌ها و پلاژهای ساحلی یکی از عوامل مهم تخریب جنگل‌های جلگه‌ای محسوب می‌شود.

به گفته فرهنگ اسداللهی، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس نیز شمشاد گونه‌ای گرماپسند و بومی شمال کشور است که در مناطق جلگه‌ای توسعه یافته و در بعضی از مناطق، در داخل راشستان‌ها نفوذ کرده است که در این صورت قطع درختان راش باعث آفتاب‌دیدگی شمشادها می‌شود و چون شمشاد درختی سایه‌پسند است بر اثر تابش خورشید آسیب می‌بیند. در گذشته در برکه‌ها و مانداب‌های جلگه‌های شمال کشور، گیاهان آبزی مانند نیلوفر آبی، عدسک آبی و گاهی زنبق زرد می‌رویید که به دلیل خشکاندن برکه‌ها، این گیاهان نیز از بین رفتند و اکنون بندرت در شمال کشور برکه‌های گیاه‌دار دیده می‌شود.

وحید شقاقی افضلی، کارشناس ارشد سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور نیز با اعلام این‌که آمار دقیقی از مساحت جنگل‌های جلگه‌ای شمال کشور وجود ندارد، می‌گوید: برآورد می‌شود که سطح این جنگل‌ها در حدود 100 هزار هکتار باشد. وی خاطرنشان می‌کند: ‌جنگل‌های جلگه‌ای در گذشته به قدری متراکم بود که بعضی از روستاها نام خود را از نام درختان گرفته‌اند که می‌توان به مازی‌گاه در شرق نوشهر که هم اکنون مَزگاه تلفظ می‌شود اشاره کرد که برگرفته از نام درخت مازُو (بلوط) است.

به گفته وی، هم‌اکنون پارک‌ها و ذخیره‌گاه‌های جنگلی، از جمله پارک‌های قُرُق، دَلَند، نور، سی‌سَنگان و ذخیره‌گاه شمشاد تُوسکاتُک مهم‌ترین مصادیق جنگل‌های جلگه‌ای محسوب می‌شود که به دلیل استفاده بیش از ظرفیت در خطر تخریب قرار دارند.