زندگی ما را از یاد برده است

نتایج این پژوهش که با ‌‌یافته‌های آماری مربوط به آخرین سرشماری به دست آمده است، نشان می‌دهد نتیجه افزایش طول عمر در زنان سالمند، افزایش خطر ایجاد بیماری‌های مزمن و ناتوانی‌های جسمی و روحی در آنهاست.

سازمان جهانی بهداشت تاکید دارد که افزایش طول عمر بدون بهبود کیفیت زندگی در سال‌های پایانی عمر نباید هدف نهایی سلامت باشد و به عبارتی امید به زندگی سالم مهم‌تر از امید به زندگی صرف است. امید به زندگی سالم در واقع تعداد سال‌هایی است که فرد می‌تواند انتظار داشته باشد در سطح سلامت خوبی زندگی کند. تامین حداقل سلامت برای افراد سالخورده به نحوی که کیفیت قابل قبولی را برای زندگی آنها فراهم کند، ضروری است.

اما در ایران جمعیت زنان در گروه سنی بالای 60 هیچ‌گاه بالاتر از جمعیت مردان نبوده که این در کشورهای توسعه یافته معکوس است. نتایج آخرین سرشماری ایران نشان می‌دهد زنان بالای 60 سال، حدود 48 درصد جمعیت سالمند را تشکیل داده‌اند.

همچنین تحقیقات نشان می‌دهد ابتلای زنان سالمند به بیماری‌های مزمن و معلولیت‌های شدید و طولانی بیش از مردان سالمند است. اگرچه میزان مرگ و میر زنان کمتر از مردان بوده و عمر طولانی‌تری دارند، اما شیوع بیماری‌های مزمن غیرکشنده مانند پوکی استخوان و افسردگی عموما در زنان سالمند بیشتر است. شیوع بیماری‌های مزمن در زنان سبب از دست دادن توان عملی و کاری آنان می‌شود و آنها را نیازمند مراقبت‌های طولانی می‌‌کند.

یکی از آثار افزایش طول عمر زنان و امید به زندگی، ازدیاد خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن است. گرچه در این وضعیت مردان سالمند بیشتر فوت می‌کنند، اما زنان سالمند اغلب معلول می‌شوند. بخشی به آن دلیل است که بیشتر بیماری‌های مزمن شایع ممکن است برای سال‌های طولانی باقی بمانند و خیلی دیر موجب مرگ شوند.

عمر طولانی‌تر زنان در حدی است که پیامد‌های معلول‌کننده آن را تجربه می‌کنند. بیماری‌های مزمنی چون فشار خون بالا، دیابت، پوکی استخوان و التهاب مفاصل بالقوه معلول کننده‌اند. همچنین نقص بینایی و شنوایی در زنان بیشتر تجربه می‌شود و شیوع پر فشاری خون، دیابت و درد مفاصل کوچک و بزرگ در زنان سالمند ایرانی چند برابر مردان است که آسیب‌پذیری بیشتر آنان را نشان می‌دهد.

این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که زنان بیش از مردان دارو مصرف می‌کنند. به این ترتیب آمارها نشان می‌دهد که شمار زنان معلول در بین جمعیت سالمند حال افزایش است. نتایج تحقیقات در کشورهای مختلف اعم از توسعه یافته و در حال توسعه بیانگر این است که عموما زنان نسبت به مردان سال‌های بیشتری از عمر خود را با محدودیت حرکتی به سر می‌برند. وضعیت زن در سالمندی نشان‌دهنده وضع تغذیه‌ای و سلامت او در دوران جوانی است، مثلا زنی که در سال‌های باروری و بخشش مواد غذایی بدن خود به سایر افراد خانواده تغذیه خوبی نداشته، سالمندی توام با نقصان جسمی خواهد داشت و کم خونی مزمن از آن جمله است.

بی‌سوادی در میان زنان بالای 60 سال بیش از 80 درصد است در حالی که این آمار در میان مردان سالمند 56 درصد است. زنان سالمند با مشکلات اجتماعی چون فقر، انزوا،‌ عدم حمایت از سوی خانواده، نبود حمایت‌های اجتماعی لازم چون حقوق بازنشستگی، بیمه درمانی و تامین اجتماعی مواجه هستند.نتایج آخرین سرشماری نشان می‌دهد، تنها 50 درصد زنان سالمند ایرانی متاهل هستند و همسر دارند در حالی که میزان تاهل در مردان سالمند نزدیک به 2 برابر یعنی بیش از 90 درصد است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد اغلب زنان سالمند از طریق نگهداری نوه‌ها به فرزندان خود کمک می‌کنند و تنها 3 تا 9 درصد آنان شغل درآمدزا دارند در حالی که 43 تا 65 درصد مردان سالمند، شغل درآمدزا دارند.

زنان سالمند زمانی که بیشترین نیاز را به حمایت و یاری دارند در معرض خطر قرار می‌گیرند. در کشور ما سیستم حمایتی برای زنان که حتی در سال‌های سالمندی خود مراقب و پرستار سالخوردگان خانواده هستند، وجود ندارد. این زنان سالمند یا باید از سوی فرزندان و خانواده مورد حمایت قرار گیرند یا زندگی سخت و طاقت‌فرسایی را در سال‌های آخر عمر خود تجربه کنند.فراگیر ساختن سیستم تامین اجتماعی و گسترش سیستم مراقبت طولانی در منزل و حمایت از زنان بیوه و معلول سالخورده و خانواده‌هایی که از افراد سالمند حمایت می‌کنند، راهی است که کشورهای توسعه یافته برای تکریم شهروندان سالخورده خود پیموده‌اند.

احساس احترام و حمایت کمترین توقعی است که یک شهروند در سال‌های پایانی عمر می‌تواند از دولت و کشور خود که سال‌ها به آن خدمت کرده است، داشته باشد.

نتایج این پژوهش راه برآوردن این توقع را جایگزینی نگاهی جدید به مقوله سالمندی دانسته است.

ارتقای آگاهی و ارائه اطلاعات مراقبت‌های بهداشتی و درمانی به سالخوردگان و برنامه‌ریزی آموزشی پزشکی، تصویب قوانین حمایتی در زمینه سلامت زنان سالخورده و حمایت از خانواده‌های آنان و ارزیابی مستمر از وضعیت سلامت سالمندان بویژه زنان سالمند و اثربخشی ارائه خدمات به آنان به منظور بهبود نحوه ارائه خدمات و مراقبت‌های بهداشتی مورد نیاز، توصیه‌هایی است که در پایان این بررسی معصومه علی محمدیان به آن اشاره می‌کند.

ماندانا ملاعلی