مختار؛ یاران و دشمنانش رودرروی مخاطبان

در یکی از قسمت‌های سریال مختارنامه اشاره‌ای به «خر دجّال» شده است و این تعبیر برای برخی مخاطبان سوال‌برانگیز بوده است. در توضیح این نکته باید گفت خردجّال داستانی است که در روزگار امام زمان(عج) رخ می‌دهد. در آن زمان فردی به اسم دجال سوار خری شده و شروع به فریب دادن مردم می‌کند و به آنها می‌گوید که سراغ امام نروند. این نکته از چنین پیشینه‌ای در فرهنگ ما برخوردار است و در سریال مختارنامه نیز، جایی که در آن فردی در حال فریب دادن مردم است، به خر دجّال و فرد سوار بر آن تشبیه شده است.

بعد از پخش نه قسمت از سریال مختارنامه حالا تصور مخاطبان از شخصیت مختار تغییر یافته است. میلاد نوریان یکی از مخاطبان این سریال با قرار دادن پیامی‌ در سایت مختارنامه نوشته است: «بر اساس مطالعات او مختار انسانی بوده که جهتگیری اعتقادی‌اش به سمت اهل‌بیت(ع) بوده، اما در مجموع کاری به کار 2 گروه مخالف هم (ائمه و بنی‌امیه) نداشته است. از طرفی قدرت‌طلب بوده و هر کاری را برای رسیدن به قدرت می‌کرده است. در سال 66 هجری که دستگاه حکومتی یزید ضعیف می‌شود، او فرصت را برای رسیدن به قدرت و حکومت بر کوفه و دارالاماره را مناسب می‌بیند و به بهانه خونخواهی از امام حسین(ع) قیام می‌کند و پس از آن بر تخت دارالاماره می‌نشیند. اما در این سریال مختار شخصیتی کاملا مذهبی و از طرفداران امام حسین(ع) جلوه داده شده؛ به طوری که در راه گرفتن بیعت برای امام اقدام می‌کند. علت این تناقض در چیست؟ آیا این تناقض مساله‌ای سیاسی- حکومتی است یا نه»؟

در پاسخ به این سوال باید گفت ما هم با نظر این مخاطب تا حدودی موافقیم. مختار شخصیتی سیاستمدار و پیچیده دارد و در طول زندگی خود مسیر تکاملی قابل تاملی را طی می‌کند، اما این‌که اقدامی‌ برای اهل‌بیت(ع) انجام داده، بر اساس علاقه به اهل‌بیت(ع) بوده یا قدرت‌طلبی موضوعی است که مربوط به مکنونات قلبی اوست و کسی جز خدا از آن اطلاعی ندارد. سریال مختارنامه تلاش کرده تا تمامی ‌جنبه‌های این شخصیت را به شکل درست به تصویر بکشد و اگر شما اندکی صبر داشته باشید، پاسخ بسیاری از سوال‌های خود را در ادامه سریال دریافت خواهید کرد.

عنوان‌بندی خلاقانه سریال مختارنامه تا اینجای کار توجه خیلی از مخاطبان را به خود جلب کرده است. شخصیتی که سوار بر اسب است، فضایی که در آن حرکت می‌کند، خونی که به هوا پرتاب می‌شود و... نکاتی است که تماشای آن در کنار لذت بصری، سوال‌های مختلفی را برای مخاطبان ایجاد کرده است. حالا برخی مخاطبان سوال کرده‌اند شخصیت سوار بر اسب کیست و خون چه کسی را به آسمان پرتاب می‌کند؟

در پاسخ به این مخاطبان باید گفت این شخصیت تمثیلی از امام حسین(ع) است و خونی که به هوا پرتاب می‌شود، خون حضرت علی‌اصغر(ع) است که امام این خون را در کف دست خود جمع کردند و پس از آن، آن را به عنوان خون مظلوم‌ترین عضو سپاهش به خداوند تقدیم کردند. این مساله کاملا منطبق بر واقعیت است.

سریال مختارنامه به لحاظ مدت زمان تولید سریالی طولانی محسوب می‌شود. البته باید به این طولانی بودن قید «کیفی بودن» را نیز اضافه کرد. برخی مخاطبان سوال می‌کنند چرا فیلمبرداری 6 سال طول کشیده است؟ یکی از این مخاطبان نیز اندک ذوقی به خرج داده و گفته: «چیز عجیبی در ساخت و سازها وجود ندارد و سریال جلوه تصویری خاصی ندارد که باعث شده باشد مدت تولید آن طولانی شود!»

در پاسخ به این مخاطبان و سایر مخاطبانی که چنین تصوری دارند، ان‌شاءالله در قسمت‌های آینده مطالب تحلیلی فراوانی خواهید خواند، اما همین‌قدر بدانید که شما تازه 9?قسمت از این سریال را دیده‌اید و اگر کمی ‌صبر و تحمل داشته باشید، با تماشای فضاهای متعدد، جنگ‌های مختلف و... درخصوص این مساله به نتیجه قطعی خواهید رسید که 6 سال زمان زیادی برای فیلمبرداری این سریال نبوده است. پس از آن ممکن است در مقایسه این سریال با سایر آثار تاریخی به نتایج جالب توجهی دست پیدا کنید.

آیا در این سریال تصویری از امام حسین(ع) نمایش داده می‌شود؟ آیا افرادی هستند که نقش اهل‌بیت(ع) را ایفا کرده باشند؟ در پاسخ به این سوال و سوال‌های مشابه باید گفت که در سریال مختارنامه هیچ بازیگری نقش امام حسین(ع) را ایفا نکرده است و چهره‌ای از ایشان نمایش داده نمی‌شود. در صحنه‌ای از سریال هم که نماز ظهر عاشورا به تصویر کشیده می‌شود، دوربین از دور این صحنه را نشان می‌دهد که در این بخش از یک نابازیگر استفاده شده که به هیچ‌وجه چهره‌ای از او نیز دیده نمی‌شود.

در طول هفته‌های گذشته بارها ایمیل‌هایی با این مضمون به دست ما رسیده است: «با توجه به زحمات کشیده شده و دقت به کار برده شده در تولید این سریال، این نکته ذهن هربیننده‌ای را به خود جلب می‌کند که چرا در سریالی که بر پایه و بنای مذهب و زنده‌کردن یاد شهدای کربلا بنیان شده باید در عنوان‌بندی پایانی از صدای زن استفاده شود؟ در حالی که گوش دادن به صدای زن آن هم به صورت ترجیع و آواز برای مردان حرام است.»

در پاسخ به این سوال باید گفت شنیدن صدای زن در هرشرایط و هر مکانی حرام نیست و بستگی دارد این صدا چه نوع صدایی باشد، در کجا استفاده شده و کجای شعور و احساس مخاطب را هدف گرفته باشد؟ آیا صدای لالایی یک زن که به صورت نوحه«علی‌اصغرخوانی» اجرا شده چنین تصوری را می‌تواند در ذهن شما ایجاد کند؟ آیا شما با شنیدن صدای تیتراژ سریال از خود بیخود شده و دچار احساس بدی می‌شوید؟ تا اینجای کار تاثیر این صدا برای دست‌اندرکاران مختارنامه چیزی جز متاثر شدن و گاه گریه کردن نبوده است. شنیدن صدای خانم بحرانی باعث شده احساس و عاطفه ما رقیق شود و یاد مظلومیت امام حسین(ع) و یارانش بیفتیم. طبیعتا این تاثیر با تاثیر صدای یک خواننده ترانه تفاوت می‌کند. توقع ما از مخاطبان فهیم سریال مختارنامه این است که چنین موضوع‌های مهم و حساسی را درک کنند و درخصوص تمام مسائل حکم واحد صادر نکنند.

در عنوان‌بندی پایانی سریال مختارنامه فهرستی طولانی از منابع مورد استفاده این سریال درج شده است، اما برخی مخاطبان سریال با نام بردن از برخی منابع مکتوب، از استفاده یا عدم استفاده کارگردان سریال از این منابع سوال می‌کنند. یکی از این کتاب‌ها که از آن به عنوان ماخذ استفاده نشده «دو قرن سکوت» نوشته «دکتر عبدالحسین زرین‌کوب» است. یکی از مخاطبان در سوال خود، ضمن اشاره به این کتاب نوشته است: «آیا مختار شما همان مختاری است که امام سجاد او را لعن کردند؟ این همان مختاری است که مردم را به امامت محمدبن حنفیه می‌خواند؟ این همان مختاری است که داعیه وحی و پیامبری کرد؟ پس چرا باید از او چهره‌ای کاریزماتیک ترسیم کرد و به چه دلیل سردار ایرانی نقش پا رکاب او را دارد؟ آقای میرباقری! شما صورت علوی داری اما سیرت کوفی و اموی در نهادت پنهان است!»

در پاسخ به این مخاطب نسبتا عصبانی باید گفت سازندگان سریال مختارنامه به کتاب «دو قرن سکوت» استناد نکردند. این مساله هم دلیل مشخصی دارد و آن هم این است که برای نگارش متن مختارنامه به اندازه کافی مطلب در اختیار داشته‌اند که نیازی به مراجعه به این کتاب نباشد. شیوه کارگردان سریال مختارنامه برای نگارش این اثر این‌گونه بود که از میان منابع تاریخی به یک نظر واحد می‌رسید و سپس به آن مطلب استناد می‌کرد.در خصوص صورت علوی اما سیرت کوفی و اموی کارگردان نیز این نظر به اطلاع ایشان رسید و پاسخ دادند: ان‌شاءالله این‌گونه نیست و به نظر می‌رسد اظهار شما درباره ایشان ریشه در هوای نفس داشته و واقعی نیست!

تازه مخاطبان سریال مختارنامه به عنوان‌بندی آغاز این سریال عادت کرده بودند که شعر ابتدایی تغییر کرد و به‌دنبال آن، حجم زیادی از سوال‌های مختلف به سمت سایت مختارنامه سرازیر شد. این مساله نیز مانند سایر جزئیات و ریزه‌کاری‌های سریال مختارنامه بی‌دلیل نبوده است. بد نیست بدانید موسیقی عنوان‌بندی این سریال به گونه دیگری طراحی شده بود و به ضرورت در قسمت‌های سوم به بعد تغییر کرد. اصل و اساس کار این بود که شعر عنوان‌بندی با صدای خواننده‌ای که صدایش برای مخاطبان چندان آشنا نباشد و لحنی بومی ‌هم داشته باشد خوانده شود، که متاسفانه این شعر و آهنگ کمی‌ دیر آماده شد و پس آن دست‌اندرکاران برای تغییر آن منتظر فرصتی مناسب بودند. این فرصت نیز از قسمت چهارم ایجاد شد که در آن مقطع زمانی داستان نیز تغییر می‌کرد و به تبع آن می‌شد موسیقی را از این قسمت تغییر داد.

در لحن خواننده‌ای که این روزها صدایش را در عنوان‌بندی سریال مختارنامه می‌شنوید، اصالت، غم و سوز و گداز خاصی وجود دارد که آن را از سایر ترانه‌ها و صداهای مشابه متمایز کرده است. نام این خواننده اکبر سلطانعلی است که در این سریال نقشی را هم ایفا کرده است که بزودی شاهد آن خواهید بود.

تکرار عبارت «شیعه» در برخی قسمت‌های سریال مختارنامه برای مخاطبان این سریال تلویزیونی سوال‌انگیز بوده است. برخی سوال کرده‌اند که آیا کلمه شیعه در این سریال به معنای واقعی به کار رفته یا صرفا برای درک بهتر مخاطبان از سریال به کار گرفته شده است؟ آیا مساله شیعه و سنی در زمانی که قصه این سریال مطرح می‌شود، وجود داشته است؟پاسخ سریال مختارنامه به این دسته از مخاطبان چنین است: اختلاف میان شیعه و سنی بعد از تشکیل «شورای سقیفه» آغاز شد و تا این مقطع از داستان نیز ادامه داشته است. در آن زمان اصحاب امیرالمومنین علی(ع) با نام «تابعین» شناخته می‌شدند که عبارت «شیعه» ترجمه امروزی آن است. چنین تعابیری در آن زمان نیز وجود داشته و چیزی نبوده که از سوی سازندگان اثر اضافه شده باشد.

پایگاه اطلاع رسانی مختارنامه