کراچی؛ شهری که از خشونت رها نمی‌شود

تیراندازی از خودروهای در حال حرکت با انگیزه‌های سیاسی و رقابت‌های قومی به اوج تازه‌ای رسیده است. باندهای غارتگر به هر چه بتوانند دست‌ درازی و ضبط می‌کنند، قاچاقچیان عمده مواد مخدر به فعالیت‌های بی‌رحمانه خود مشغولند و حزب‌‌های سیاسی نیز، به نظر عموم مردم، دستی در همه این امور داشته و با هر دو گروه سر و سری دارند.

کمیسیون حقوق بشر پاکستان اخیر گزارش داد تاکنون در سال جاری 1350 نفر در کشتارهای هدف‌دار سیاسی در کراچی کشته شده‌اند که بیشتر از تمام کسانی است که در حملات تروریستی در کل پاکستان به قتل رسیده‌اند.

این ارقام شهرت سیاه کراچی را به عنوان مرگبارترین نقطه پاکستان، در خارج از مناطق جنگی آن که ارتش می‌کوشد شورش طالبان را فرو بنشاند، تحکیم کرده است.

در واقع این تاثیر جنگ بود که هزاران نفر از مردم پشتون را از نواحی قبیله‌ای شمالی کشور آواره کرد و آنان را به ناچار به این بندر جنوبی راند و تعادل قومی همیشه متزلزل کراچی را بر هم زد. افراطی‌هایی که بقیه پاکستان را با انفجارهای انتحاری آزار می‌دهند از بحران کراچی برای پنهان شدن در آن،‌ اجیر کردن افراد موردنظر خود و جمع‌آوری پول استفاده می‌کنند.

حمله اخیر یک بمب‌گذار انتحاری به مرکز پلیس در کراچی با ده‌ها کشته، نخستین حمله افراط‌گراها به یک نهاد دولتی در این شهر بود. تاکنون بیشتر حملات مربوط به کشتارهای درون گروهی و احزاب سیاسی و قومی بود که دنبال تحکیم موقعیت خود و بیرون راندن حریفان از این شهر هستند که با تغییرات شدید جمعیتی مواجه است.

کراچی از مدت‌ها پیش تحت نفوذ مهاجران اردو زبانی بوده که سال 1947 پس از تقسیم هند، آن کشور را ترک کردند و نمایندگی سیاسی آنان را جنبش متحد قومی برعهده دارد. این جنبش الفتی دیرینه با خشونت دارد. ارتش،‌ که آن را متهم می‌کرد مدت 4 سال به شکنجه و کشتار مخالفان خود دست زده در 1992 برای سرکوبی شورش‌ها به کراچی نیرو اعزام کرد. مطابق آمار وقت طی آنچه که به دو سال اشغال کراچی به وسیله ارتش منجر شد، چند هزار نفر از مردم کشته شدند. تازه‌ترین مبارزه‌جویی با قدرت جنبش متحد قومی سرازیر شدن سیل پشتون‌هایی است که از جنگ گریخته و در طلب کار و سرپناه به زاغه‌های کراچی سرازیر شده‌اند. اگرچه تعداد پشتون‌ها در اینجا در حال حاضر به حدود 5 میلیون نفر می‌رسد، اما قدرت و حضور سیاسی آنان در این حد نیست و ناکامی و سرخوردگی تازه‌واردها به نحو فزاینده‌ای به درگیری‌های خشن و انتقام‌جویانه با اعضای حزب عوامی ملی منجر شده است. دو طرف اشرار خود را رو در روی هم قرار داده‌اند. در ماه آگوست (مرداد)‌ پس از این که یک مقام ارشد حزب متحد قومی در جریان یک تشییع جنازه به ضرب گلوله کشته شد، بیش از 100 نفر در خشونت‌های انتقام‌جویانه یک هفته‌ای پس از آن به قتل رسیدند.

خانم امبرعلی بهایی، دبیرکل «شهروندان برای محیط زیست بهتر» گفت: اگر دولت ما نمی‌خواهد بیدار شود می‌ترسم کراچی گرفتار پاکسازی قومی شبیه بوسنی شود. هیچ کس نمی‌تواند جلوی آن را بگیرد. چه کسی می‌خواهد این کار را بکند؟ پلیس یا ارتش؟ هیچ کدام نمی‌توانند.

خشونت کراچی به تمام پاکستان لطمه می‌زند. کراچی که از لحاظ حسن سلوک و بردباری دینی سرآمد بقیه کشور است، موتور اقتصادی کشور نیز به شمار می‌آید و مرکز کارخانه‌های پتروشیمی، فولاد، آژانس‌های تبلیغاتی و فناوری پیشرفته کشور محسوب می‌شود. ثروتمندان در خانه‌های بزرگ در مناطق و محله‌های محفوظ و بلوارهای وسیع زندگی می‌کنند. فقیران در محله‌هایی مانند لیاری، زاغه‌ای با امکانات بهداشتی ناچیز، چند ساعت برق و جاده‌ای افتضاح در زیر یک بزرگراه، وول می‌خورند.

فرخ سلیم، تحلیلگر سیاسی روزنامه سراسری خبر (نیوز)‌ پاکستان، می‌گوید: کلانشهرهای دیگر جهان در حال توسعه ـ مانند شانگهای و بمبئی ـ قانون و نظم را از طریق رهبری سیاسی مدیریت می‌کنند و این چیزی است که در کراچی وجود ندارد.نیروی پلیس وحشت‌زده و نگران، با تعداد اندک و در مواردی همدست و شریک خلافکاران، مشکلات را تشدید می‌کند. این پیام گزارشی تازه از کمیته‌ای پارلمانی است که می‌گوید از 1996 تاکنون 603 مامور پلیس به قتل رسیده‌اند. براساس این گزارش، امسال 33 پلیس کشته شده‌اند. این گزارش حاکی است بسیاری از افسران ارشد پلیس در انتقام از اقدام ارتش علیه حزب متحد قومی در 1992، به عمد کشته شده‌اند و این نشان‌دهنده کینه طولانی‌مدت این حزب است.

عبدالقادر پاتل، رئیس کمیته‌ای که این گزارش را تهیه کرد و عضو حزب مردم پاکستان در پارلمان این کشور، می‌گوید: فقدان حضور دائمی نمایندگان پشتون در دولت و نهادهای اداری شهر و ایالت از دلایل اصلی این مشکلات است. به گفته پاتل پشتون‌ها سرخورده و مایوسند و حزب عوامی می‌گوید «ما حق‌مان را خواهیم گرفت.»

در صراحتی استثنایی در یک سند دولتی پاکستان، در گزارش وی گفته شده «قوم‌گرایی، فرقه‌گرایی، ناامنی ناشی از دگرگونی‌های جمعیتی، نبرد بین باندهای مافیایی و تضاد منافع بین عوامل احزاب سیاسی، علت اصلی خشونت در کراچی بوده و هست.» از 178 بخش در 18 شهرک کراچی فقط 4 بخش تحت کنترل پشتون‌هاست.

از 168 کرسی در مجمع ایالت سند که کراچی در آن واقع شده، حزب عوامی یعنی حزب پشتون‌ها، فقط 2 کرسی دارد. فرخ سلیم می‌افزاید: «براساس نمودارهای جمعیتی کراچی، پشتون‌ها می‌توانند تا 25 کرسی در مجمع ایالتی داشته باشند. شرایط کنونی نشانه انطباق نداشتن قدرت سیاسی با واقعیات جمعیتی است.»

خانم بهایی از گروه «شهروندان» می‌گوید: برای رسیدن به سلطه و قدرت سیاسی در جنگ جمعیتی، احزاب سیاسی هم از اشرار مسلح برای تصرف زمین‌های عمومی به منظور تقلب و دخل و تصرف در حوزه‌ها و نواحی انتخاباتی استفاده می‌کنند. یکی از کارگران گروه او سال گذشته در تلاش برای محافظت از یک پارک به دست اشرار مسلح کشته شد.

وی می‌افزاید: حزب‌های سیاسی از تصرف زمین برای افزایش ناحیه‌های تحت نفوذ خود در انتخابات و تحکیم وضعیت مالی خود سود می‌برند.

سیدمصطفی کمال شهردار سابق کراچی و عضو حزب متحد قومی این موضوع را که حزب او در کشتار پشتون‌ها دست داشته تکذیب می‌کند. حزب متحد قومی به علت دیدگاه سکولار خود از مدت‌ها پیش تحت حمایت واشنگتن بوده است.

کمال که از سال 2005 تا کنون شهردار کراچی است و به چند محله پشتون‌نشین آب لوله‌کشی داده است، می‌گوید: کراچی خانه بر حق مهاجران است. به گفته وی پشتون‌ها به طالبان پناه می‌‌دهند و با حملات تروریستی ارتباط دارند.

وی تاکید کرد: «ما قربانی هستیم. درگیری مخوف بین مهاجران و پشتون‌ها اخیرا به مسافرخانه‌های شهر گلشن، منطقه‌ای تحت نفوذ مهاجران، نیز کشیده شده است. نورالله اچاکزای، رئیس اتحادیه کارگران هتل‌ها می‌گوید در گلشن کارگران هتل‌ها را هم هدف گرفته‌اند.»

عبدالرحمان، 35 ساله، می‌گوید: در آوریل مشغول خوردن ناهار با دوستی بودم که 6 مرد سوار بر 3 موتورسیکلت ما را به رگبار گلوله بستند. او می‌افزاید: یک گلوله به من و یک گلوله هم به دوستم خورد. اما دیگران پراکنده بودند. دوستم مرد. به گفته اچاکزای او از اولین نفرات از 52 پیشخدمت هتل‌ها بوده که امسال در کراچی کشته شده‌اند.

نیویورک تایمز/ مترجم: علی کسمایی