ما در حال گذا هستیم

امسال ما خبرهای امیدوار کننده‌ای درباره اچ‌آی‌وی شنیدیم که مبتنی بر شواهد هم هست. از جمله کاهش 25 درصدی رشد بیماری در کشورهای زیرصحرای قاره آفریقا. این نشان‌دهنده موفقیت برنامه‌های اجرایی در آن منطقه و یک خبر امیدوارکننده است و نشان می‌دهد اگر برنامه‌های جامع و مشارکتی در کشورها اجرا شود، می‌تواند بیماری را تحت کنترل در آورد، حتی در مناطقی که بیماری به‌صورت گسترده در جامعه پراکنده است.

منطقه‌ای که ما در آن هستیم؛ منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا منطقه‌ای است که در آن تعداد مبتلایان به ایدز که در این کشورها گزارش می‌شود، شاید تصویر دقیقی از تعداد بیماران نباشد. به‌همین دلیل میزان رشد بیماری در منطقه، کمتر از میزان واقعی گزارش می‌شود. به جز ایران، که در زمینه پایش برنامه‌های مرتبط با اچ‌آی‌وی موفق عمل کرده است.

هر سه ماه یکبار، سیستم مراقبت و پایش وزارت بهداشت آمار جدیدی از اچ‌آی‌وی را برای اطلاع عموم اعلام می‌کند. با توجه به این گزارش‌ها، بیش از 21000 نفر، تا حالا شناسایی شدند که مبتلا به اچ‌آی‌وی بودند. بالای 90 درصد مبتلایان مرد و کمتر از 10 درصد زن هستند.

در دنیا، برخلاف این آمار، میزان ابتلا میان زن و مرد تقریبا 50-50 است. علت هم این‌است که اچ‌آی‌وی در ایران عمدتا از راه اعتیاد تزریقی بوده و بیشتر کسانی که اعتیاد تزریقی دارند مرد هستند و خانم‌ها اکثرا از طریق همسرانشان مبتلا شد‌ه‌اند. منتهای مراتب مانند همه کشورهای دنیا این قسمتی که ثبت شده با عنوان افراد مبتلای تحت‌نظارت، قسمتی از کل مبتلایان است. مدل اپیدمیولوژیک در سال گذشته اجرا شده نشان ‌می‌دهد که احتمالا میزان افراد مبتلا 83000 نفر است که تاکنون 21000 نفر شناسایی شدند و بقیه شناسایی‌نشده و یا خودشان هم خبر ندارند مبتلا هستند.

مبنای علمی این کار بسیار دقیق و محکم است و مورد تایید UNAIDS و سازمان بهداشت جهانی است. تخمین جمعیت، برای برنامه‌ریزی ارزش دارد. چون شما باید بدانید چه تعداد در معرض خطر دارید و چه تعداد احتمال ابتلا دارد، تا برای درمان، پیشگیری و دارو بتوان برنامه‌ریزی کرد. مثل بقیه کشورها، ایدز در ایران جمعیت جوان و فعال جامعه را مورد حمله قرار می‌دهد. در ایران هم بیشترین گروه سنی از 25 تا 34 سال است.

برای این که این اتفاق بیفتد اصحاب رسانه به عنوان یکی از ارکان اصلی آموزش در این امر دخیل می‌شوند. آموزش 2 قسمت دارد؛ یک فرم و یک محتوا و محتوا باید متناسب با فرم به مخاطب ارائه شود. آموزش‌های مربوط به ایدز به‌دلیل ماهیت بیماری و راه‌های انتقال آن، گوناگونی وسیعی دارد. بعضی از آموزش‌ها باید به صورت چهره‌به‌چهره بیان شود و برخی اصلا نباید به‌صورت عمومی مطرح شود. یکسری آموزش‌ها باید توسط همتایان یا همسانان، آن هم به دلیل کاربرد بیشتری که دارد در میان گروه‌های خاص انجام می‌شود. یکسری دیگری از آموزش‌ها هم باید به صورت عمومی مطرح شود.

زمانی که وارد بحث آموزش جنسی می‌شویم با مهمترین مساله‌ای که مواجه می‌شویم، بحث حرمت‌ها است که 2 وجهی می‌باشند؛ وجه اول آنست که افراد به رفتارهای پرخطر نپردازند. این جامعه و خانواده را از تبعات بهداشتی و اجتماعی محافظت می‌کند. از طرف دیگر ما باید هشیار باشیم که ضمن حفظ حرمت‌ها بتوانیم پیام‌های بهداشتی را در ظرف متناسب با خودش انتقال بدهیم. به‌عبارت دیگر ما باید فرهنگ و ارزش‌های جامعه را رعایت کنیم، در غیر این صورت مردم نمی‌پذیرند و قابلیت اجرایی هم ندارد. از نگاه علمی هم غلط است. چون شما باید بتوانید از پتانسیل‌های اجتماع برای کنترل بیماری استفاده کنید و در کنترل بیماری باید به ابزارهای نوین ارتباطی مسلح باشیم و الا آموزش‌ها تأثیری نخواهد داشت.

بگذارید وسیع‌تر نگاه کنیم، بحث آموزش ابعاد مختلفی دارد. یعنی شما باید آموزش‌دهنده متبحر داشته باشید تا بتوانید آموزش‌گیرندگان را تربیت کنید. در عرصه‌های مختلف این اتفاق افتاده است. اما در حوزه رسانه‌ای کم کار شده است . حوزه رسانه، حوزه وسیعی است از رسانه‌های دیداری و شنیداری گرفته تا رسانه‌های مکتوب. نوع کار هم متفاوت است و نیاز به مطالعه بیشتر دارد.

کمیته کشوری اطلاعات، آموزش و ارتباطات یکی از کمیته های برنامه کشوری کنترل و پیشگیری از ایدز است. وظیفه کمیته این‌است که در این زمینه سیاست‌گذاری کند و خط‌مشی‌ها را تبیین کند. این کمیته باید فعال‌تر باشد. زمانی که فعالیت این کمیته به‌صورت عمیق‌تر انجام شود ما می‌توانیم شاهد تغییرات مثبت‌تری در زمینه رسانه‌ها و اچ‌آی‌وی باشیم. چون این بحث حساسیت‌ساز است و باید با در‌نظر‌گرفتن همه ملاحظات و جمیع جهات جلو برویم. در واقع رسانه‌ها باید این نکات را در نظر بگیرند، به‌لحاظ این که ادبیات مناسب داشته باشند و متناسب با مخاطب، محتوا تولید کنند.

رسانه می‌تواند نقش بسیار کلیدی در گسترش و یا محدود‌کردن انگ و تبعیض داشته باشد. باید به‌این سمت برویم که از ادبیات کاهش انگ در رسانه‌ها استفاده کنیم. بیماری ایدز؛ مانند دیگر بیماری‌های مزمن است که باید کنترل شود. انگ و تبعیض در خیلی از بیماری‌ها وجود دارد، کسی که مبتلا به جذام یا سل است هم می‌تواند همین حس را داشته باشد. مهم آن است که بتوانیم این پدیده را به عنوان واقعیتی ببینیم که نیاز به تشریک مساعی همگانی در کنترل و پیشگیری دارد و وارد کردن انگ و اعمال تبعیض نسبت به افراد مبتلا به‌گسترش بیماری و پنهان‌کاری می‌انجامد و از این جهت رسانه که با عموم مردم سر‌و‌کار دارد، نقش بی نهایت مهمی دارد.

سعید رسولی