بار‌ دیگر،‌سینمایی‌ که‌ دوست ‌داشتم

جای خالی ظرافت‌های سینمایی در سینمای ما البته همیشه حسرتی بوده که آه و دریغ ما را درآورده است.

فیلم‌هایی که روابط خانوادگی را ریز و موشکافانه و البته صادقانه چنان وارسی می‌کند که کمرنگ شدن تصویر و تاثیرش در ذهن، زمان می‌برد. هنوز بعد از مدت‌ها رها شدن از فضای فیلم‌هایی چون کریمر علیه کریمر،revolutionary road و مرا بخاطر بسپار برایمان ممکن نیست، اما در نمونه‌های داخلی هر چه به حافظه رجوع می‌کنیم خاطرمان جز چند نمونه از فیلم‌های مهرجویی فراتر نمی‌رود.

هادی مقدم‌دوست، فیلمنامه‌نویس «بی‌پولی» و دستیار حمید نعمت‌الله در «بوتیک» که سابقه قابل‌قبولی در پرداخت این نوع روابط در سینمای ما دارد دلایل جالبی برای این اتفاق عنوان می‌کند. مقدم دوست می‌گوید: «شاید پاسخ من در این مورد کمی طنزآمیز باشد، اما گرایش سینمای ما به استفاده از بازیگرهای جوان، ما را مجاب می‌کند طرح قصه را طوری در نظر بگیریم که شخصیت‌های داستان نهایتا تا مرحله ازدواج پیش بروند. همیشه مسائل و سدهای رسیدن به این هدف کمتر دیده شده که در داستان فراتر برود و به روابط خانوادگی نیز بپردازد.

دلیل دوم جوان بودن دست‌اندرکاران و فیلمنامه‌نویسان سینمای ماست. قاعده بر این است که نویسنده‌ها آنچه را که درک کرده و تجربه کرده‌اند می‌نویسند و به دلیل سن و سال چون از تجربه داشتن فرزند یا همسر و دغدغه‌های مربوط به آن دور بوده‌اند در نتیجه به فکر تصویر کردن آن هم نمی‌افتند.»

البته مقدم‌دوست نظر ما را درباره فقدان فیلم‌هایی از این دست در سینمای داخلی رد می‌کند. او معتقد است ما فیلم‌های خانوادگی داشته‌ایم، اما تعدادشان نسبت به دیگر ژانرها کمتر بوده برای اثبات ادعایش هم فیلم‌هایی چون سارا، هامون و بگذار زندگی کنم را مثال می‌زند.

سهیل رضایی، روان‌شناس و مشاور فیلمنامه، یکی از دلایل توجه به شبکه‌های خارجی را بهره بردن از خلأ پرداختن به روابط خانوادگی در سینما و رسانه می‌داند. او می‌گوید: «طبق یک تقسیم‌بندی پنهان که کسی هم نقشی در آن نداشته حوزه خانواده به تلویزیون و حوزه اجتماع به سینما سپرده شد. بنابراین در سینما موضوعات خانوادگی نمی‌بینیم. البته در تلویزیون هم موضوعات خانوادگی دست مایه‌ای برای پرداختن به موضوعات اجتماعی شده‌اند. مخالفت‌ها در پرداخت صریح و مستقیم به برخی مسائل ازجمله دلایلی هستند که ترجیح نویسنده را به انجام چنین ریسکی کاهش می‌دهد».

البته ما هم دلمان برای صحنه‌هایی از فیلم‌های مهرجویی و مرحوم علی حاتمی تنگ شده است. مثل نگرانی مادر برای پیوند دادن فرزندان از هم گسیخته خانواده در اثر ماندگار علی حاتمی، «مادر». کاش دست کم در این مورد به جای مثال آوردن از نمونه‌های خارجی می‌توانستیم نمونه‌های بیشتری از سینمای خودمان را به رخ بکشیم.