شاید بیگانه‌های فضایی نمی‌خواهند با ما حرف بزنند

برای نخستین بار سال 2010 برنامه ستی کان اجرا شد. ما این برنامه را یک موفقیت بزرگ می‌دانیم که توانستیم حدود هزار نفر را گرد هم جمع کنیم. ستی کان یک کنفرانس علمی نبود، اما هدف اصلی آن آشنا کردن عموم مردم با برنامه‌های علمی بخصوص موضوعات مرتبط با آنچه در انستیتو ستی می‌گذرد، بوده است. تلاش اصلی ما این است که مردم عادی را با تازه‌ترین یافته‌های فضایی در انستیتو ستی آشنا کنیم. گذشته از این، ما به داستان‌های علمی و تخیلی که نمود بارز آنها در فیلم‌ها به نمایش درآمده است نیز توجه داریم؛ چون فکر می‌کنیم به این ترتیب می‌توانیم مردم را بهتر با آنچه می‌خواهیم، آشنا کنیم. از این رو از افرادی که در عرصه تولید فیلم‌های علمی و تخیلی در هالیوود حضور دارند دعوت کردیم تا در جشنواره ستی کان حضور داشته باشند. اتفاقا مردم استقبال چشمگیری از حضور این افراد در این جشنواره داشتند. بسیاری از این چهره‌ها از اعضای کمیته‌های ستی کان به شمار می‌آیند.

من آینده زندگی روی زمین را بسیار روشن می‌بینم. نکته مهم این است که با رعایت برخی نکات می‌توان برای نسل‌های طولانی روی زمین زندگی کرد، اما اگر شرایط همچون زمان حال ادامه پیدا کند، بی‌شک نسل‌های بعدی باید درخصوص امکان ادامه حیات روی زمین نگرانی‌هایی داشته باشند. در حال حاضر 2 بحران یعنی تغییرات جوی و کمبود انرژی، آینده بشر را تحت تاثیر قرار می‌دهند. این دو نگرانی که از سال‌ها پیش آغاز شده‌اند به تدریج خود را نشان می‌دهند. از این رو ضروری است تا با کشورهای بزرگی که سهم قابل توجهی در تولید آلاینده‌ها و مصرف سوخت‌های فسیلی دارند گفت‌وگو شود؛ کشورهایی نظیر آمریکا، چین و هند ازجمله این کشورها هستند و بیشترین سهم را در مصرف سوخت‌های فسیلی دارند. ما باید به دنبال ایده‌های فناورانه دوستدار محیط‌زیست باشیم، اما رسیدن به چنین چشم‌انداز مهمی به همدلی سیاستمداران ما نیاز دارد تا فراتر از مرزهای کشور خود فکر کرده و به دنبال چاره‌ای برای ارائه مشوق‌های لازم به شرکت‌های تجاری جهت اتخاذ استراتژی‌های سبزتر باشند. این مشوق‌ها باید برای کوتاه‌مدت و بلندمدت باشد تا مثمرثمر واقع شوند. سال 2010 با دو ناامیدی بزرگ در این زمینه همراه بوده است. ابتدا نشست جهانی کپنهاگ که بیشتر به یک فاجعه شبیه بود و دومی نیز ناتوانی سنای آمریکا در تصویب قانونی درباره تغییرات جوی. من به این دو رویداد به عنوان دو شکست بزرگ درخصوص کمک به محیط زیست زمین نگاه می‌کنم. باید به این حقیقت توجه داشت که تغییرات جوی موجب نابودی حیات روی زمین نمی‌شود، اما آینده زندگی در سیاره مادر را در هاله‌ای از ابهام فرو می‌برد. نشت نفت در خلیج مکزیک یکی دیگر از نمونه‌های بارز قرار داشتن آینده محیط‌زیست زمین در معرض خطرات جدی است. من فکر می‌کنم بی‌میلی فعلی رهبران جهان درخصوص اتحاذ استراتژی‌های لازم برای غلبه بر این شرایط به خاطر 2 نکته باشد: بیکاری و دیگری ناتوانی در پیدا کردن راهی برای غلبه بر فاکتورهای موثر در شکل‌گیری تغییرات جوی زمین.

تنها تهدیدی که موجب خواهد شد انسان به طور کامل در زمین نابود شود زمانی خواهد بود که یا زمین توسط خورشید منبسط شده، در 5/4 میلیارد سال دیگر بلعیده شود یا این که بشر به دست خود و با توسعه تسلیحات هسته‌ای یا بیولوژیکی زمین و ساکنان آن را تهدید کند. البته خوب است که بشر در نقطه دیگری از فضا پایگاهی داشته باشد که در صورت وقوع حادثه‌ای خاص، نسل انسان‌ها نابود نشود. با این حال فکر می‌کنم انسان‌هایی که به آن پایگاه منتقل می‌شوند پس از روی دادن آن حادثه احتمالی باز هم راهی زمین می‌شوند و سیاره مادر را به عنوان محل آتی زندگی خود انتخاب می‌کنند. علت هم بسیار روشن است. زمین سیاره‌ای مناسب برای زندگی است. البته اگر حادثه‌ای همچون انفجارات عظیم هسته‌ای یا تهدیدات بیولوژیکی روی دهد، ممکن است بشر مجبور باشد صدها تا هزاران سال صبر کند تا شرایط برای از سر گرفتن حیات روی زمین مناسب شود و پس از آن دوباره راهی زمین شود. با این حال یک چیز کاملا بدیهی است و آن این که در آن موقع هم انسان می‌خواهد به زمین بازگردد.

انستیتو ستی مجموعه‌ای از دانشمندان است که روی مریخ کار می‌کنند. من نیز یکی از این افراد هستم. ما همچنین دانشمندانی داریم که روی این موضوع کار می‌کنند که حیات احتمالی روی مریخ و در دوران‌های گرم این سیاره که آب مایع در سطح آن جاری بوده است، چگونه شکل گرفته و ادامه داشته است. ناتیل کابرول ازجمله محققانی است که در انستیتو ستی روی دریاچه‌هایی که در حفره‌های مریخ وجود دارند کار می‌کند. یکی از برنامه‌های اصلی وی مقایسه این دریاچه‌ها با دریاچه‌هایی است که در ارتفاعات بالا روی زمین وجود دارند. او همچنین روی نمونه‌های میکروبی دریاچه‌های زمین کار می‌کند. گذشته از این محقق، محقق دیگری به نام دایل اندرسون در ستی مشغول به کار است که روی نمونه‌های میکروبی موجود در دریاچه‌های پوشیده از یخ اطراف قطب جنوب و اقیانوس منجمد جنوبی به مطالعات خود ادامه می‌دهد. به عقیده این دانشمندان این امکان وجود دارد که ارتباطی میان شرایط یخ زده مریخ و حیات میکروبی آب‌های پوشیده از یخ زمین وجود داشته باشد. دارلین لیم نیز از دیگر دانشمندان فعال ستی است که عمده تمرکز وی تحقیقات اکتشافی روی دریاچه‌هایی در کاناداست که امکان فرو رفتن در آنها وجود داشته باشد. او بر این باور است که می‌توان ارتباطات احتمالی میان این نوع دریاچه‌ها و حیات درون آنها و حیات احتمالی در اقیانوس‌های قمر معروف مشتری یعنی اروپا کشف کرد.

حقیقتا اگر حتی حیاتی هم روی مریخ وجود داشته باشد به شکل میکروارگانیسم‌هایی است که در زیر سطح این سیاره زندگی می‌کنند. این حیات احتمالی به دور از چشمان مدارگردها و مریخ‌نوردها هستند. دانشمندان از کشف اطلاعات به دست آمده درباره امکان وجود متان در اتمسفر مریخ به هیجان آمده‌اند که این خود رویداد بزرگ و تاریخی است. وجود این گاز می‌تواند نشانی از وجود حیات احتمالی روی مریخ باشد. (حتی می‌توان وجود این گاز را به حساب آتشفشان‌های فعال در سطح این سیاره گذاشت که باز هم در نوع خود شگفت‌انگیز خواهد بود.) ناسا و اسا در نظر دارند در سال 2016 و در قالب تلاشی مشترک، ماموریتی را به سوی مریخ آغاز کنند. این ماموریت شامل پرتاب فضاپیمای کاوشگری است که کار اصلی آن پیدا کردن متان در مریخ است. بدون شک نتایجی که این ماموریت به همراه خواهد داشت بسیار هیجان‌انگیز خواهد بود. ما منتظر آن روز هستیم.

انستیتو ستی همکاری بسیار نزدیک و تنگاتنگی با ناسا دارد. ناسا هزینه بسیاری از بودجه‌های تحقیقاتی که در مرکز کارل ساگان انستیتو ستی انجام می‌شود را پرداخت می‌کند. تمام دانشمندان ستی پروژه‌های تحقیقاتی خود را پیش از آغاز با ناسا در میان گذاشته و سپس بودجه لازم را برای پیشبرد آن از ناسا دریافت می‌کنند. از این رو می‌توان گفت اگر ناسا علاقه‌ای به سرمایه‌گذاری و پرداخت بودجه‌های تحقیقاتی علوم فضایی نداشته باشد، عملا کارل ساگان انستیتو ستی وجود نخواهد داشت. ناسا همواره نسبت به تحقیقات گسترده درباره حیات میکروبی روی سیاره‌های قابل سکونت در منظومه شمسی ابراز علاقه کرده است. تنها کار ما باید این باشد که سیاره‌ای برای ناسا پیدا کنیم تا فضاپیمای آینده خود را به آن بفرستد!

حس هیجان‌انگیزی است. البته بسیاری از مردم فکر می‌کنند که برای ارتباط با فضا و شاید موجودات هوشمند فضایی راهی جز ارسال پیام به اعماق فضا نداریم، اما این کار بسیار دشوار و تقریبا غیرممکن (حداقل برای دوران فعلی) است. چنین پروژه‌هایی به صرف هزینه‌های نجومی نیاز دارد. کارهایی تاکنون در این خصوص انجام شده، اما بسیار اندک و عملا تاثیر ناچیزی داشته‌اند. این کار را می‌توان با ساخت فانوس دریایی مقایسه کرد که بسیاری دوست دارند با استفاده از آن برای بیگانگان فضایی پیام بفرستند!