زردی من از تو

آمارهای جهانی نشان می‌دهد در دنیا حدود 400 میلیون نفر به هپاتیت B مبتلا هستند و تقریبا 200 میلیون نفر نیز به هپاتیت C دچار شده‌اند، البته این آمار رو به افزایش است. یک تحقیق بین‌المللی نشان می‌دهد در جهان بیش از 2 میلیارد نفر در معرض ویروس این بیماری قرار دارند.

در ‌102 کشور از دنیا واکسیناسیون هپاتیت B انجام می‌شود که در بیش از ‌75 درصد موارد مانع از بروز ابتلای جدید می‌شود. هر چند با توجه به این که رفتارهای خطرساز و اعتیاد تزریقی در دنیا روند رو به رشدی دارد، تعداد مبتلایان به هپاتیت C نیز در حال افزایش است و چه بسا در سال‌های آینده با برابری تعداد مبتلایان این دو نوع از هپاتیت مواجه شویم.

هپاتیت به معنای التهاب سلول‌های کبدی و تورم کبد است که عوامل متعدد ویروسی نظیر (A،B،C،D،E) و عوامل غیرویروسی نظیر کبد چرب، مصرف الکل و چاقی آن را سبب می‌شود. این بیماری که قدیمی‌ها آن را یرقان یا زردی می‌نامیدند و چندان هم ترسناک نبود امروزه تبدیل به یکی از خطرناک‌ترین و البته پرخرج‌ترین بیماری‌های بشری شده است. هپاتیت ویروسی در اثر ویروس‌های مختلفی ایجاد می‏شود که منجر به تورم کبد می‏شوند.

بیشتر افرادی که به هپاتیت مبتلا می‌شوند علامت و شکایت مشخصی ندارند. اما بعضی افراد علائمی شبیه آنفلوآنزا دارند که عبارتند از: بی‏اشتهایی، تهوع و استفراغ، تب، ضعف، خستگی و درد خفیف شکم. علائمی که کمتر دیده می‏شوند شامل ادرار پررنگ و زردی چشم‌ها و پوست است. تنها راه کشف موارد مثبت از طریق آزمایش خون است.

مناطق جغرافیایی دنیا از نظر درصد انسان‌های آلوده به هپاتیت به 3  دسته تقسیم می‌شود:‌ منطقه اول آمریکا و اروپاست که مناطقی با آلودگی کم، محسوب می‌شوند؛ در این مناطق میزان ناقلین هپاتیت کمتر از 2 درصد است. دومین منطقه مناطق با آلودگی متوسط است که آلودگی بین 2 تا 7 درصد است و سومین گروه مناطقی با آلودگی بالا همچون چین و تایوان است که میزان ناقلین بیش از 7 است.

البته شیوع این بیماری در برخی از نواحی آسیا و آفریقا بسیار بالاست و حتی به 20 درصد نیز می‌رسد.

در ایران طبق آمارهای موجود تا 10 سال پیش در منطقه با شیوع متوسط قرار داشت (حداقل 3 درصد ابتلا به هپاتیت در کشور) اما در حال حاضر با پیشگیری و اجرای واکسیناسیون کشوری، ایران در زمان حاضر از کشورهای متوسط نزدیک به 2 درصد از نظر شیوع هپاتیت B محسوب می‌شود و در برخی از نواحی، میزان ابتلا به زیر 2 درصد رسیده است هر چند که هنوز نیز در برخی از مناطق کشور از جمله گلستان و سیستان و بلوچستان شیوع این نوع هپاتیت هنوز به 5 درصد می‌رسد. احتمالا تا 10 سال آینده ایران نیز از جمله کشورهای با شیوع کم هپاتیت B به شمار خواهد آمد.

پیش‌بینی می‌شود در کشور 2 میلیون نفر ناقل هپاتیت B هستند و سالانه بیش از 5 هزار نفر بر اثر این بیماری فوت می‌کنند.

کسی که به هپاتیت مبتلا می‌شود علاوه بر مشکلات جسمی و فشار روانی با مشکل هزینه‌های بالا نیز مواجه است. هپاتیت بیماری بسیار پر هزینه‌ای است.

هزینه درمان هر بیمار هپاتیت C حدود 130 میلیون ریال است. هزینه دارویی هپاتیت B مزمن شده سالیانه 5 تا 6 میلیون تومان است که گاهی باید برای چندین سال ادامه یابد. هزینه درمان هر بیمار مبتلا به سیروز کبدی نیز سالانه بیش از 12 میلیون تومان است. اگر فرد نیازمند پیوند کبد شود هزینه پیوند کبد در خارج 300  تا 400 میلیون تومان است. این عمل در داخل کشور با حدود 50 تا 60 میلیون تومان انجام می‌شود.

بد نیست بدانید تاکنون هپاتیت C در 55 درصد بیماران تالاسمی و در 70 درصد بیماران هموفیلی در داخل کشور ریشه‌کن شده است.

هپاتیت تنها بر اثر ویروس به وجود نمی‌آید عوامل دیگری نیز در آن دخیلند از جمله چاقی! امروزه با صنعتی شدن شهرها و کم‌تحرکی، استفاده از تغذیه نامناسب نظیر فست‌فودها، روغن‌های غیراستاندارد، کاهش مصرف میوه و سبزیجات، افزایش مصرف شکر، قند، شیرینی و نوشابه‌های گازدار سبب شده است که با رشد فزاینده چاقی مواجه شویم. چاقی خود زمینه‌ساز بروز کبد چرب است.

شایع‌ترین علت کبد چرب چاقی و اختلال در چربی‌های خون است. در این بیماری تجمع بیش از حد چربی در کبد، گاه باعث اختلال در فعالیت طبیعی بافت کبد می‌گردد که می‌تواند سیر پیشرونده پیدا کند و باعث التهاب یا نارسایی کبد و در نهایت سیروز کبدی گردد.

بین 10 تا 30 درصد بزرگسالان در کشورهای پیشرفته مبتلا به این بیماری هستند که معمولا شامل افراد چاق در سنین میانسالی است. برآورد می‌شود در ایران حدود 30 درصد از جمعیت ایران به دلایلی مانند چاقی و پرخوری، مبتلا به بیماری کبد چرب هستند.

گرچه درمان اختصاصی برای کبد چرب وجود ندارد، ولی با کنترل بیماری‌های زمینه‌ای از قبیل کاهش وزن، چربی خون، دیابت و یا قطع نمودن داروهای مسبب (قطعا با نظر پزشک معالج نه به‌طور خودسرانه) می‌توان از پیشرفت این بیماری جلوگیری نمود. ورزش روزانه و مصرف مرتب میوه و سبزیجات اثرات مفیدی روی این بیماری دارند.

کاهش تدریجی وزن در افراد چاق لازم بوده و مفید است، ولی کاهش ناگهانی وزن، این اختلال را تشدید می‌کند. با این اقدامات در بسیاری از موارد بیماری سیر معکوس را طی می‌کند و منجر به درمان می‌گردد.

هپاتیت C یکی از معضلات مهم بهداشتی است که در تمام دنیا سبب آسیب جدی به سلامت شده است. هپاتیت C واکسن ندارد و امکان پیشگیری از آن هنوز فراهم نیست، به همین علت بیشتر تلاش‌ها در زمینه بیماریابی بموقع و درمان زودرس این بیماری متمرکز است.

مهم‌ترین عوامل انتقال این بیماری استفاده از خون آلوده، تزریق مشترک با سرنگ آ‌لوده و رابطه جنسی غیر ایمن است و از این نظر کاملا مانند بیماری ایدز است اما ویروس این بیماری به مراتب قویتر از ویروس بیماری ایدز است.

شیوع هپاتیت C در کشورهای مختلف متفاوت است و حتی از یک شهر و یک مرکز به شهر و مرکز دیگری تفاوت دارد. این وضعیت نشان‌دهنده متفاوت بودن راه‌های انتقال و میزان مراقبت‌های بهداشتی و پیشگیری است. در واقع میزان شیوع هپاتیت C با میزان بروز آن در یک مرکز ارتباط مستقیم دارد.

وضعیت ایران در زمینه شیوع هپاتیت C نسبت به برخی از کشورهای دیگر بهتر است. در کشورهایی مانند عربستان، سوریه و مراکش، شیوع هپاتیت C نسبت به ایران بیشتر است، البته پس از مصر شیوع هپاتیت C در پاکستان بیش از سایر کشورهاست که مهم‌ترین علت آن تزریقات غیربهداشتی است و به تبع میزان شیوع این بیماری در پاکستان، تعداد بیماران دیالیزی مبتلا به این بیماری در این کشور افزایش یافته است.

هپاتیت C طی 10 سال گذشته با شیوع بالایی در معتادان کشور، وجود دارد. کسانی که از سرنگ‌های مشترک استفاده می‌کنند، برخی هموفیلی‌ها و تالاسمی‌ها و همچنین برخی از هموطنانی که قبل از سال 1375، خون دریافت کرده‌اند، از جمله کسانی هستند که با مشکل هپاتیت C مواجه هستند، اما اکنون الگوی انتقال بیماری تغییر کرده است. به بیان دیگر تا چند سال قبل عمده‌ترین راه انتقال هپاتیت C در کشور اعتیاد تزریقی بود اما هم‌اکنون با اجرای برنامه کاهش آسیب و درمان معتادان پرخطر راه انتقال هپاتیت از اعتیاد تزریقی به انتقال جنسی تغییر پیدا کرده است.

براساس آمار کشوری‌، 40 درصد بیماران هموفیلی، 18 درصد بیماران تالاسمی و 5 تا 12 درصد بیماران دیالیزی کشور به هپاتیت C مبتلا هستند.

هپاتیت C هنوز درافراد معتاد و کسانی که رفتارهای پرخطر انجام می‌دهند دارای ریسک ابتلای بالایی است و باید برای کاهش این ریسک و خطر تلاش بیشتری انجام شود.

هر چند تاکنون واکسنی برای مقابله با ویروس هپاتیت C ساخته نشده است؛ اما می‌توان با رعایت نکات ساده بهداشتی خود را در برابر هپاتیت C مصون کرد. استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده مانند مایعات سفیدکننده و مواد کلردار برای مدت 20 دقیقه یا جوشاندن برای مدت 20 تا 30 دقیقه برای شستشوی لباس‌های آغشته به خون آلوده‌شدگان به ویروس هپاتیت C احتمال انتقال بیماری به فرد سالم را کاهش می‌دهد.

از طرفی مبتلایان نیز باید نکاتی را رعایت کنند. مبتلایان به هپاتیت «C» باید زخم و بریدگی‌های پوستی را خودشان پانسمان کنند،‌ خون، پلاسما و اعضای بدن و یا بافت خود را به کسی اهدا نکنند و از سرنگ مشترک استفاده نکنند. از ریش تراش، مسواک و لوازم آرایشی مشترک هم استفاده نکنند.

اعتیاد تنها وجه اقتصادی و اجتماعی ندارد. تاثیرات مخرب اعتیاد بر سلامت فرد جبران ناشدنی است که یکی از آنها هپاتیت است. در واقع یکی از دلایل اصلی ابتلا به هپاتیت در تمامی جهان اعتیاد است. ویروس بیماری از طریق ترزیق مشترک با سرنگ آ‌لوده براحتی منتقل می‌شود.

ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی در معرض اعتیاد تزریقی در رفتارهای پر خطر است. ‌در سال 1379 در زندان‌های کشور اپیدمی هپاتیت C در حدود 20 درصد بود که با توزیع سرنگ یک بار مصرف در بین زندانیان و تغیر اعتیاد آنها از تزریقی به خوراکی، این بیماری کاهش یافت به‌گونه‌ای که در سال 84 حدود 5 درصد از معتادان تزریقی به هپاتیت C مبتلا بوده‌اند. با برنامه‌های وزارت بهداشت درخصوص کنترل هپاتیت در میان معتادان خوشبختانه این موارد رو به کاهش است.

در سال‌های اخیر در کشور تشخیص در مراحل اولیه، ‌انجام بررسی‌های آزمایشگاهی، غربالگری و معاینه افراد مثبت همگی به تشخیص زود هنگام هپاتیت منجر شده است. طی چند سال اخیر وزارت بهداشت مبارزه جدی با هپاتیت را آغاز کرده است.

واکسیناسیون هپاتیت نقش موثری در کاهش تعداد مبتلایان به هپاتیتB داشته است و از سال 72 به بعد تمام نوزادان در بدو تولد واکسن هپاتیت B را دریافت می‌کنند و متولدان 68 تا 72 نیز در چند سال گذشته این واکسن را دریافت کردند. مرحله سوم واکسیناسیون رایگان هپاتیت B برای متولدان سال‌های 61 تا 71 نیز در مردادماه امسال در مراکز بهداشتی و درمانی سراسر  کشور انجام شد.

از سوی دیگر برنامه‌های آموزش برای پیشگیری نظیر این‌که افراد از تزریقات آلوده استفاده نکنند، با سوزن‌های آلوده خالکوبی انجام نشود و امور دندانپزشکی در مراکز مجاز انجام شود صورت گرفته است.