انتقام سینمایی کلاغ از زاغ

مستندهایی که مشابه آنها را هیچ کجا به جز سینما نمی‌شد تماشا کرد اما در این دوره قالب مستندهای عرضه شده، ساختاری تلویزیونی داشتند و بیشتر برای پخش از این رسانه تولید شده بودند. حتی در میان برندگان جشنواره نیز بخش عمده‌ای از جوایز به این گروه از فیلم‌ها تعلق گرفت. آنچه می‌خوانید نگاهی کوتاه به چند فیلم به نمایش درآمده در این جشنواره است.

زندگی و مرگ «رضا شاه» سوژه‌ای است که فیلمساز در این اثر دستمایه کار خود قرار داده است. فیلم، روایت موضوع خود را از روزهای منتهی به استعفای رضا شاه آغاز و خروجش از ایران را روایت می‌کند. شاه مستعفی در سال‌های آخر زندگی خود در به در کشورهای مختلف می‌شود و در نهایت در غربت می‌میرد. لحن و گفتار فیلم در بخش‌های آغازین فیلم سنگین و گاه شلخته است اما به مرور با خروج رضا شاه از ایران و حضور او در شهرهای مختلف، ریتم فیلم نیز تندتر می‌شود و بر جذابیت فیلم افزوده می‌گردد.

تابوت خالی استفاده خوب و مناسبی از موسیقی کرده است. فیلم لحنی طنزگونه دارد که در کنار عنصر «بازسازی»، توانسته از کسالت‌های موجود در فیلم‌های اینچنینی فاصله بگیرد و به اثری دیدنی تبدیل شود. فرضیه‌ای که فیلم بر اساس آن شکل گرفته، جست‌وجو برای یافتن محل واقعی دفن رضا شاه است. چرا‌که تابوتی که از مصر به ایران آمد، هیچ گاه حاوی جنازه او نبوده و معلوم نیست بر سر جنازه این دیکتاتور چه آمده است؟!

فیلم، داستان خشک شدن دریاچه ارومیه و تاثیر آن در زندگی مردم این منطقه را به تصویر می‌کشد. فیلم لحنی احساسی دارد و روایت چگونگی خشک شدن این دریاچه را از زبان مردم محلی بیان می‌کند اما در هیچ بخشی از فیلم به دلایل علمی خشک شدن دریاچه پرداخته نشده است و فقط یک بار و در یک جمله از زبان یکی از دست‌اندرکاران محیط زیست این جمله بیان می‌شود که این موضوع ریشه و سابقه‌ای چند ساله دارد.نمایش فیلم‌هایی قدیمی از روزهایی که این دریاچه ساحلی خروشان داشت و آدم‌ها با کشتی در آن رفت و آمد می‌کردند از بخش‌های جذاب و خاطره‌انگیز فیلم است.

همانگونه که از نام این اثر قابل حدس است، فیلم به زندگی استاد محمود فرشچیان نقاش و مینیاتوریست ایرانی می‌پردازد. فیلم، ساختاری زندگینامه گونه دارد اما تماشای آن هیچ اطلاع و نکته تازه‌ای درخصوص زندگی این هنرمند ایرانی به مخاطب ارائه نمی‌کند. رزاق کریمی ساده‌ترین ساختار موجود را برای ساخت این مستند به کار گرفته و اساس کار را بر گفت‌وگو با فرشچیان و دو هنرمند دیگر قرار داده است. یکی از نکات جذاب فیلم می‌توانست ورود دوربین به زندگی خانوادگی این هنرمند باشد که فیلمساز از آن پرهیز کرده است. در نهایت فیلم به جای آن‌که اثری ماندگار و جدی از آب دربیاید، صرفا به فیلمی تبدیل شده که به درد نمایش در مراسم اختتامیه‌ای می‌خورد که بخواهد از این استاد تجلیل کند.

سرمدی در مستند 28 صفر به مراسمی می‌پردازد که هر سال روز 28 صفر در بوشهر برپا می‌شود. مراسمی که بشدت، خاص مردم خطه جنوب کشور است و حالتی آیینی دارد.

مهم‌ترین ویژگی فیلم شسته، رفته بودن آن است. این ویژگی هم در تصویربرداری و هم در تدوین و سایر جنبه‌های فنی فیلم به شدت جلب توجه می‌کند. فیلم ریتم خوبی دارد و با استفاده از تصاویر شیک و قالب‌بندی‌های شکیل در کنار گفت و گو با افراد مختلف، جنبه‌های مختلف این عزاداری را به تصویر می‌کشد. فیلم ادای دینی به استاد ناصر تقوایی است.

انتخاب لحنی شاعرانه برای روایت زندگی شخصیتی نظامی مهم‌ترین ویژگی فیلم رستاخیز است. فیلم درباره زندگی شهید صیاد شیرازی است که یکبار در قالب مجموعه‌ای تلویزیونی اما نه به شکل کامل از سیما پخش شده است. بخش جالب و جذاب فیلم تمرکز کارگردان بر مقطع مهمی از زندگی صیاد است که در کردستان حضور داشته و در این مقطع زندگی او شکل می‌گیرد.

رستاخیز بر اساس همان سبک و سیاق معروف مستندهای روایت فتح ساخته شده و در آن تلاش می‌شود تا با بررسی مسیری که صیاد شیرازی در زندگی‌اش طی کرده، سیر و سلوک معنوی او را برای مخاطب به تصویر بکشد.

فیلم با بیان آیه‌ای از قرآن کریم درخصوص آفرینش و مرگ، مصداق آن را در یک بیابان می‌یابد و به تصویر می‌کشد. فیلم دیالوگ و گفتار متنی ندارد و تنها متکی به تصویر است اما صداگذاری دقیق و حساسی دارد که در کنار فیلمبرداری طولانی، دقیق و پرحوصله، این فیلم را به مستندی محض و جذاب تبدیل کرده است که می‌توان نکات فراوانی درخصوص ساخت و تولید آن از زبان سازنده‌اش شنید.

فیلم، اثری 11 دقیقه‌ای است که تماشای آن برای همه مخاطبان اندکی که در جشنواره به تماشای این فیلم و سایر آثار جشنواره آمده بودند سرشار از جذابیت و شگفتی بود. داستان از جایی آغاز می‌شود که زاغی گول روباه را می‌خورد و پنیر از دهانش می‌افتد.شخصیت‌های فیلم سگ، روباه و کلاغ هستند که از طرف کارگردان هدایت شده و در فیلم ایفای نقش می‌کنند. فیلم تنوع پلان فراوانی دارد و خط روایتی خود را تا پایان حفظ می‌کند. فیلمساز در مدت زمانی 11 دقیقه‌ای کاری کرده کارستان که حتی تماشای چندباره‌اش نیز مخاطب را دلزده نمی‌کند.