درهیچ زمینه علمی ، برنامه ای نداریم

گفتگو با دکتر صدیقی ، استاد دانشگاه صنعتی شریف

کد خبر: ۳۶۵۶

عنوان اولین پرسش ، آیا ما برای کشورمان راهبرد علمی داریم؛پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، با تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی ، این شورا برنامه ریزی های مربوط به راهبردهای علمی کشور را به عهده دارد.آیا این بدان معناست که ما برای جامعه علمی کشور طرح و برنامه داریم یا اینکه فقط شورایش را داریم؛البته طرح و برنامه وجود دارد و در قانون هم وارد شده است طبق برنامه سوم ، پس از اتمام این برنامه ما می توانیم 2 در صد از تولید ناخالص ملی خود را در امر مسائلی چون پژوهش صرف کنیم.یعنی ما راهبردمان این است که فقط پژوهش داشته باشیم؛پژوهش یکی از رکن های ارتقای علمی کشور است و همان طورکه می دانید، خود پژوهش هایی که ما داریم ، در دو مسیر حرکت می کند: یکی در زمینه ء نیازهای کشور است ، و دیگر پژوهشی است که در مجلات بین المللی منتشر می شود و بیشتر به علم دنیا کمک میکند تا به علم ملی.آقای دکتر صدیقی این را هم ما قبول داریم که باید در تولید علم جهانی شرکت داشته باشیم ؛ ولی هنوز متوجه نشدم که ما بالاخره راهبرد علمی برای کشورمان داریم یا نه ؛پس راهبردهایی که می توان برای پیشرفت علم کشور مطرح کرد، چه می تواند باشد؛من به کشورهایی که در این راه موفق بودند مثل کشور چین اشاره می کنم.در سال 8001986 ، نفر از دانشمندان چینی پروژه ای را به رهبر وقت چین ارائه کردند و گفتند با توجه به ظرفیت های موجود، ما نمی توانیم در همه زمینه های علمی پیشرفت کنیم و به نظر ما7 رشته خاص که پیشنهاد می شود، برای پیشرفت مناسب است . سپس برای این 7 رشته آزمایشگاه ملی تاسیس کردند که باعث شد در آن رشته ها خود را در حد دنیا مطرح کنند و در بعضی از رشته های نزدیک به آن هم توانستند در سطح بین المللی حرفی برای گفتن داشته باشندخوب ، حالا ما چه رشته هایی را می توانیم برای کشورمان مد نظر قرار دهیم؛البته در دنیا رشته هایی از علم هست که همه کشورها بدان نیاز دارند و در آن رشته ها فعالیت می کنند.می خواهیم بگوییم اولویت های کشور را چه کسانی باید تعیین کنند و چه چیزهایی می تواند باشد؛ما در کشور خود نیروهای متخصص ، باسواد و کلیدی زیادی داریم و به نظر من همین شورای عالی انقلاب فرهنگی یا وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری می توانند نیروهایی این چنینی را دور هم جمع کنند و به آنها فرصتی بدهند تا راهکارهای علمی کشور را تعیین کنند و سپس در مجلس به تصویب برسانند.با سرمایه گذاری روی این راهکارها، می توان راهبردهای علمی کشور را دقیق و مدون ترسیم و به ایجاد آزمایشگاهای علمی کشور اقدام کردولی ما در حال حاضر یک رشته آزمایشگاه ملی ایجاد کرده ایم که مشخص نیست در ادامه اهداف کلان مملکت است یا نه .پس می توان گفت ما هدفمند حرکت نکرده ایم؛بله ، طرحهای ما دراز مدت نبوده و به یک روز مرگی دچار بوده ایم ، یا حداکثر طرحهای علمی کشور ما میان مدت بوده است پس از اینکه یک طرح ملی برای توسعه راهبردهای علمی کشور ایجاد شد، چه مدت طول می کشد تا ما مثلا در چهار رشته سر آمد دنیا شویم؛برای رشد در هر زمینه علمی ، ما نیاز به چند شاخص داریم یکی توسعه نیروی انسانی مناسب ، دوم - از همین نیروی انسانی - تربیت مدیریت علمی ، سوم فضای علمی مناسب ، چهارم تهیه وسایل و امکانات ، پنجم انتقال فناوری و دانش فنی که مشکل ترین قسمت آن ، جذب نیروی انسانی متخصص از سراسر دنیا به کشور است . اگر در حال حاضر با فرار مغزها مواجه هستیم و دانشمندان و نیروهای انسانی به خارج می روند، فقط به خاطر این است که ما کمترین امکانات را در اختیار شان نمیگذاریم باور کنید آنها ایران را دوست دارندپس به نظر شما با در اختیار قرار دادن امکانات ، مشکل فرار مغزهای کشورمان نیز حل میشود؛همین طور است ببینید، دانشمندان و پژوهشگران چیزی برای خودشان نمی خواهند؛بزرگترین دلمشغولی و دغدغه ای که دارند، این است که امکانات و بستر علمی برای آنها فراهم شود تا بتوانند به پژوهش های خود ادامه دهند.وقتی آن بستر علمی فراهم نیست ، به گفته خودشان نمی توانند دانسته های علمی خود را رشد دهند و از آن استفاده بهینه کنند ؛_ طبیعتا_ کشور را ترک می کنند تا در جایی که می توانند، کار کنند.به نظر شما عیب کار ما کجاست ؛نداشتن برنامه ریزی که صحبت آن شدنقش پژوهش را در توسعه صنعتی کشور چگونه ارزیابی می کنید؛از نظر علمی ، اصلا پژوهش به مهندسی و صنعت وصل است و ریشه و پایه تمام مسائل است اگر بخواهیم فناوری داشته باشیم ، طبیعی است که باید پژوهش داشته باشیم پژوهش هایی که جامع باشد و به یک تیم صنعتی وصل باشد، در نهایت به خود صنعت تبدیل می شود پس می توان گفت اگر از یک رشد معقول در پژوهش برخوردار باشیم ، می توانیم در صنعت کشور هم رشد کنیم.نقش صنعت در حمایت از پژوهش چقدر است؛ما در کشورمان قوانینی داریم که صنعت می تواند کمکهایی را به دانشگاه برای امر پژوهش اختصاص دهدچه مقدار از پژوهش هایی که در دانشگاه می شود، به کار بخش صنعت می آید؛طبیعی است وقتی صنعتی به دانشگاه کمک می کند، نمی خواهد پولش را هدر بدهد و انتظار دارد که بهره برداری مناسبی داشته باشد اما در کشور ما بیشتر پژوهش هایی که صورت می گیرد، دولتی است و سهم بخش خصوصی در آن کم است.آقای دکتر صدیقی ! در غرب فاصله میان فناوری و پژوهش بسیار کم است و صنایع مجبورند همواره خود را بهنگام کنند تا نبض بازار از دستشان خارج نشود؛ اما این مساله در ایران صدق نمیکند؛ چرا؛به این خاطر که صنعت ما دولتی است پژوهش و صنعت ما که دولتی است ؛ پس چرا پیشرفتی حاصل نمیشود؛اگر بخواهیم رشد مناسبی صورت بگیرد، باید دولت از تصدیگری دست بر دارد؛ دولت حاکمیت داشته باشد و صنعت و امور صنعتی و ساخت ، در دست بخش خصوصی باشد در حال حاضر چرا بیشتر شرکتهای دولتی کشور غیر دولتی شده اند؛هنوز هم نشده اند خیلی از دستگاه ها فقط نامشان ، عوض شده است البته حرکتهایی صورت گرفته ، اما باید خیلی سریع تر از این پیش برویم ما باید زیر ساختهای صنعتی کشور را اصلاح کنیم و دولت تمام زمینه ها را به بخش خصوصی واگذار کند و فقط خط بدهد و راهبرد کشور را مشخص کند تا هر چه سریعتر شرایط رشد کشور فراهم شود.