بازیگری برای تمام دوران

هاوارد استینگر، مدیر انستیتوی فیلم آمریکا در بیانیه‌ای که به این مناسبت منتشر کرده گفته است: «مورگان فریمن یکی از گنجینه‌های هنری است، در طول چند دهه، او در هر نقش و کاراکتر سینمایی که ظاهر شده است، با چنان اطمینان و آرامشی به بازی پرداخته که نشان می‌دهد به خوبی توانسته در درون و ذات آن کاراکتر نفوذ کند. او با بازی‌های خود به نوع تازه‌ای از فرم هنری دست یافته است.» فریمن بعد از سیدنی پواتیه ـ که سال 1973 موفق به دریافت جایزه ویژه یک عمر فعالیت پرثمر هنری از سوی انستیتوی فیلم آمریکا شدـ دومین هنرمند سیاهپوستی است که موفق به دریافت نشان افتخار این مرکز کلاسیک سینمایی می‌شود و قبل از او چهره‌های سرشناسی مثل استیون اسپیلبرگ، آل‌پاچینو، مریل استریپ، شون کانری، کلینت ایستوود، آلفرد هیچکاک، بت دیویس و اورسن ولز موفق به دریافت این نشان ویژه شده‌اند. جامعه سیاهپوستان آمریکا از خبر موفقیت اخیر مورگان فریمن استقبال بالایی کرده است.

این بازیگر که در 9 ژوئن جایزه انستیتوی فیلم آمریکا را می‌گیرد، متولد سال 1937 ایالت ممفیس است. او با آن صدای قدرتمند و آرامش خاصی که در چهره‌اش وجود دارد یکی از معدود بازیگران آمریکایی ـ آفریقایی‌تبار سینماست که توانست در حرفه هنر و سرگرمی به موفقیت‌های بالایی دست پیدا کند. منتقدان سینمایی از وی به عنوان یکی از محترم‌ترین چهره‌های سینمای مدرن آمریکا اسم می‌برند. این بازیگر پس از پایان تحصیلات متوسطه به نیروی هوایی پیوست و در فاصله سال‌های 1955 تا 1959 به عنوان مکانیک در این مکان خدمت کرد. اولین حضور هنری‌اش نه جلوی دوربین که روی صحنه یکی از تئاترهای برادوی بود. نمایشی که او بازی کرد «عاشقان سیاهپوست» بود که مضمونی ضدتبعیض‌نژادی داشت. وی یکی از بازیگران اصلی نمایش موفق صحنه‌ای «سلام، دالی» 1969 هم بود که تمام عوامل تولید آن سیاهپوست بودند. این نمایش بعدها به صورت یک فیلم سینمایی درآمد.

اولین حضور فریمن در جلوی دوربین، اختصاص به چند کار تلویزیونی دارد که از بین آنها می‌توان به «ایزی رایدر» و «کنت دراکولا» اشاره کرد. این حضور مربوط به سال‌های 1969 تا 1971 است. در سال 1971 بود که فریمن در فیلم سینمایی نوجوانانه «چه کسی می‌گوید من نمی‌توانم یک رنگین‌کمان را برانم!» بازی کرد. درام دلهره‌آور «تیغ» 1973 فیلم بعدی او بود که در آن یک نقش کوتاه را بازی کرد. اولین نقش اصلی و مهم او در فیلم ویدئویی «کوریو لانوس» 1979 بود. از این زمان، او در تعداد بیشتری فیلم سینمایی و تلویزیونی بازی کرد. در طول دهه 80 فریمن بازیگر فیلم‌هایی بود که شاید در جدول گیشه نمایش با موفقیت بالای مالی روبه‌رو نشدند، ولی کارهایی با کیفیت بالا و قابل ذکر بودند. بازی خوب این بازیگر در «استریت اسمارت» 1987 او را نامزد دریافت جایزه اسکار کرد ولی یک سال بعد با «رانندگی برای خانم دیزی» بود که مورد توجه فراوان منتقدان و تماشاگران قرار گرفت و برای دومین بار نامزد دریافت اسکار و موفق به دریافت آن شد. او در این کمدی اجتماعی در کنار جسیکا تندی بازی کرد، اما در همین سال درام ضدجنگ «گلوری» در کنار دنزل واشنگتن و متیو برادریک بود که نشان داد یک بازیگر بزرگ سیاهپوست به جمع بازیگران موفق سینما پیوسته است.

همین دو فیلم کافی بود تا مورگان فریمن را تبدیل به یک ستاره سرشناس بکند. او دهه 90 میلادی را با درام تاریخی و حماسی «رابین هود» و «شاهزاده دزدان» 1991 شروع کرد و با درام وسترن «نابخشوده»?1993 اثر کلینت ایستوود، دوباره نامزد دریافت جایزه اسکار شد. فیلم فروش بالایی در جدول گیشه نمایش کرد و تحسین منتقدان را همراه داشت و به نوعی به احیای ژانر فراموش شده وسترن پرداخت. بازی‌های روان و طبیعی فریمن در فیلم‌هایی که بازی می‌کرد از نگاه تیز منتقدان و تماشاگران جدی سینما پنهان نمی‌ماند و هرچه فیلمنامه‌های این فیلم‌ها قوی‌تر بود، بازی‌های او هم تماشایی‌تر و جذاب‌تر به نظر می‌رسیدند. در این ایام او کاملا متوجه این نکته بود که در فیلم‌های بهتری بازی کند. «رستگاری در شاوشنگ» 1994 یک نمونه از این فیلم‌هاست. این در حالی بود که او در فیلم‌های اکشن و مردم‌پسندی مثل «واکنش دنباله‌دار» 1996 و «موضوع دخترها» 1997 هم بازی کرد. حضور در درام ضدبرده‌داری «آمیستاو»?1997 تحسین بیشتر منتقدان را برانگیخت، ولی مانع از آن نشد که وی در فیلم علمی ـ تخیلی «تاثیر عمیق» 1998 که در ژانر سینمای فاجعه ساخته شد، بازی نکند. در تمام این سال‌ها فریمن در فیلم‌هایی ظاهر شد که هم مورد توجه منتقدان سینمایی بودند و هم در جدول گیشه نمایش با موفقیت بالای مالی همراه شدند. «بچه‌ میلیون‌دلاری» 2004 و «بروس قادر متعال» 2003 دو نمونه از این دو سبک کار هستند. فریمن که مدتی قبل «شکست‌ناپذیر» را به کارگردانی کلینت ایستوود روی پرده سینماها داشت (و در آن در نقش نلسون ماندلا رئیس‌جمهور وقت آفریقای جنوبی بازی کرده بود)‌ هم‌اکنون درام دلهره‌آور و سیاسی «سرخ» را آماده نمایش دارد. او قرار است در «افسانه دلفین» و «بتمن» هم بازی کند.