توپ مذاکره در زمین گروه 1+5

وی در نامه‌ای 15 نوامبر (24 آبان) را به‌ عنوان زمان مذاکره 1+5 با ایران در وین و به مدت 3 روز پیشنهاد کرده است.

بنابر اعلام سخنگوی اشتون، این پیشنهاد برای بازگشت به میز مذاکره در پی نشانه‌های مثبت اخیر از سوی ایران و ابراز تمایل این کشور به مذاکره‌ با گروه 5+1 مطرح شده است.در واکنش منوچهر متکی، وزیرخارجه ایران پیشنهاد اتحادیه اروپا برای از سرگیری مذاکرات با ایران در ماه نوامبر را خبری خوش نامید و گفت تهران طی هفته‌‌های آینده آماده از سرگیری گفت‌و‌گوها بر سر برنامه هسته‌ای با جامعه بین‌المللی است.

وی در حاشیه نشست دوستان پاکستان در بروکسل گفت از دیدگاه ما، ماه اکتبر یا ماه نوامبر وقت خوبی برای آغاز دوباره مذاکرات است و طرفین در حال رایزنی برای تعیین تاریخ دقیق، سطح و محل این گفت‌وگوها هستند.

پیش از این نیز پی.جی.کراولی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفته بود اگر ایران آماده مذاکرات است تنها کاری که باید بکند این است که تلفن را بردارد و تاریخی را تعیین کند.

با جمعبندی این اظهارنظرها می‌توان گفت با توافق‌های ضمنی طرفین، نشستن پشت میز مذاکره در آینده نزدیک بین ایران و گروه 1+5 محتمل به نظر می‌رسد.احتمال قوی بازگشت به مذاکره با پذیرش ضمنی از سوی رامین مهمانپرست نیز مواجه شده و سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در نشست هفتگی‌اش نسبت به دستورکار مذاکرات آتی سخن به میان آورد. رامین مهمانپرست در جلسه هفته گذشته خود درباره موضع ایران نسبت به دستور جلسه مذاکرات احتمالی گفته بود موضوع بحث با گروه 1+5 بسته پیشنهادی جمهوری اسلامی خواهد بود.

البته وی به جای وین صحبت از مذاکرات در ژنو به میان آورده و تاکید کرده بود که در نشست‌های ژنو دو بسته یکی از طرف مقابل و یک بسته نیز از سوی جمهوری اسلامی پیشنهاد شد که فکر می‌کنیم بسته پیشنهادی جمهوری اسلامی می‌تواند محور مذاکرات قرار گیرد یا حداقل با مشترکات دو بسته پیشنهادی می‌توان مذاکرات را آغاز کرد.

پیش از این نیز سخنگوی دستگاه دیپلماسی گفته بود تهران تاریخی برای از سرگیری مذاکرات هسته‌ای اعلام کرده و بهتر است خانم اشتون تحرک بیشتری از خود نشان دهد.

در مقابل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا ادعا کرده بود که هیچ پاسخ کتبی از جمهوری اسلامی ایران به پیشنهادهای اتحادیه اروپا برای مذاکره تاکنون دریافت نکرده ‌است، در حالی که سعید جلیلی، مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران 6 ژوئیه در نامه‌ای به کاترین اشتون، خواستار ازسرگیری گفت‌وگوها شد و منوچهر متکی نیز اعلام کرد که نهم اکتبر یا اوایل نوامبر وقت مناسبی برای این گفت‌‌وگوها خواهد بود.

پس از این نیز محمود احمدی‌نژاد در پاسخ به پیشنهاد تازه 1+5 برای مذاکره اعلام کرد ما از همان اول گفتیم که آماده گفت‌وگو هستیم و شما راه دیگری ندارید و راه‌های دیگر بسته است.وی در عین حال 4 شرط را برای مذاکره با گروه 1+5 اعلام کرد. البته رئیس‌جمهور ایران در پاسخ به این‌که آیا ایران آماده گفت‌وگو با گروه 1+5 است؟ گفته بود پاسخ به سوالات مطرح شده از سوی وی به‌عنوان پیش شرط از سرگیری مذاکرات مانع گفت و گو و مذاکره نیست و هرگاه جلسه‌ای هماهنگ شد ایران از حضور در این جلسه ابایی ندارد. ابا نداشتن ایران برای شرکت در مذاکرات هسته‌ای نیز از دیدگاه احمدی‌نژاد شامل تمامی مذاکرات با طرفین درگیر در پرونده هسته‌ای نمی‌شد، چرا که وی در این مساله قائل به تفکیک است و می‌گوید در موضوع هسته‌ای 2 مبحث کلیدی تبادل سوخت و گفت‌وگوهای عمومی درباره همکاری‌‌های جامع و بین‌المللی در راستای هم قرار دارد که اولین موضوع به نام گفت‌وگوهای وین و دومین موضوع با عنوان گروه 1+5 شناخته می‌‌شود.

غرب همواره به دلیل این‌که محتوای بسته‌های پیشنهادی ایران شامل دغدغه‌های گروه 1+5 در مورد برنامه هسته‌ای تهران نمی‌شود، آنها را جدی نگرفته است.در مقابل نیز ایران خواست و نیت گروه 1+5 را برای مذاکره جدی نمی‌داند. چنان‌که سخنگوی وزارت امور خارجه در مورد گفت‌وگو‌ها با گروه 1+5 می‌گوید که ایران بر اصل مذاکره تاکید دارد، اما به نظر می‌آید طرف مقابل خیلی برای مذاکره آمادگی، پیگیری و جدیت ندارد.

این عدم جدیت و صداقت گروه 1+5 را می‌توان در دیگر اظهارنظرهای مقامات هسته‌ای و سیاسی ایران نیز جستجو کرد. چنانچه رئیس سازمان انرژی اتمی ایران با اشاره به این‌که گفت‌وگو با گروه وین تنها برای تأمین سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران نیست، می‌گوید که هدف دیگر آن یافتن راهی برای برون رفت سیاسی از بحران هسته‌ای ایران است.

علی‌اکبر صالحی با اشاره به این‌که در جریان سفر اخیر محمود احمدی‌نژاد به نیویورک برای مذاکره با گروه 1+5 در سطح وزیر خارجه اعلام آمادگی شده بود، اظهار کرد این پیشنهاد مورد استقبال کشورهای عضو این گروه قرار نگرفت. وی عدم استقبال کشورهای 1+5 از مذاکره در سطح وزیر امور خارجه را عقب‌نشینی از پیشنهاد مذاکره توصیف کرده و می‌گوید به دلیل همین رفتارها نمی‌توان به غرب اعتماد کرد.

رئیس‌جمهور کشورمان این رویکرد عدم صداقت را بی‌منطقی در قبال ایران می‌داند. وی در باب چرایی این مساله گفته بود که گروه 1+5 گفت‌وگو را به صورت یکجانبه قطع کرد و علیه کشورمان قطعنامه صادر کردند. این بار اول نیست که اقدام به چنین کارهایی می‌‌کنند و هر وقت که در منطق کم می‌آورند دست به این‌ گونه اقدامات می‌زنند.

منوچهر متکی نیز بن‌بست موجود در مذاکرات را رهاورد رویکرد گروه 1+5 می‌داند. وزیر امور خارجه معتقد است برای برون رفت از بن‌بستی که غرب در موضوع هسته‌ای درست کرده است باید یک اراده سیاسی در طرف مقابل وجود داشته باشد. وی با بر شمردن این‌که در بحث هسته‌ای 2 رویکرد وجود دارد که ‌یکی تعامل و همکاری و دیگری تقابل و درگیری است، اعلام می‌کند برخورد گروه 1+5 تاکنون مبتنی بر تعامل و همکاری نبوده است.

با لحاظ کردن تمامی این بدقولی‌های گروه 1+5 ، این گروه این بار در برابر درخواست ایران برای مذاکره واکنش مثبت نشان داده است؛ مذاکراتی که بیش از یک سال است که معلق مانده است. از اول اکتبر 2009 ـ 9 مهر 88 ـ و پس از دیدار سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و نیکلاس برنز، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در ژنو، مذاکرات هسته‌ای بین ایران و گروه 1+5 معلق مانده است. البته پس از این، مذاکرات در 27 مهر ماه تنها در سطح کارشناسان آن هم طی 3 روز مذاکراتی برای یافتن الگوی مبادله سوخت انجام شد.

منوچهر متکی بیانیه تهران را که میان 3 کشور ایران، برزیل و ترکیه امضا شد، فرمولی خوب برای اعتمادسازی همه جانبه و چارچوبی درست برای تبادل سوخت خواند و گفت بیانیه تهران دارای یک رویکرد سازنده و مبتنی برهمکاری شکل گرفت، اما متاسفانه طرف‌های مقابل مسیر نادرستی را طی کردند و به جای آن‌که به حسن نیت و گام اعتمادساز ایران پاسخ مثبت دهند، به سوی قطعنامه حرکت کردند و تجربه شکست خورده خود را تکرار کردند.

به هر حال بی‌اعتمادی و بی‌صداقتی غرب بار دیگر نمود یافت. به دنبال آن نیز قطعنامه 1929 شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران به پیشنهاد و تدوین گروه 1+5 به تصویب رسید. البته از زمان ارسال پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل تاکنون 7 قطعنامه علیه ایران به تصویب رسیده است: قطعنامه‌های 1696 در سال 2006، 1737 در سال 2006، 1747 در سال 2007، 1803 در سال 2008، 1835 در سال 2008، 1887 در سال 2009 و 1929 در سال2010 . از این تعداد 4 قطعنامه تحریمی بوده‌اند. اما پس از تصویب قطعنامه 1929 نیز اتحادیه اروپا، کانادا، کره جنوبی، استرالیا و ژاپن همانند ایالات متحده تحریم‌‌های یکجانبه‌ دیگری را علیه ایران به اجرا گذاشتند.

با وجود این باز هم ضرورت بازگشت به میز مذاکره از سوی ایران و گروه 1+5 شنیده می‌شد. حال باید دید که گروه 1+5 آیا این بار رگه‌هایی از صداقت را برای مذاکره خواهد داشت یا همچون گذشته راه تقابل را به جای تعامل برخواهد گزید.

ارسلان مرشدی
جام جم