کشمکش برسر آرش

نبود رژیم حقوقی مشخص و مورد اجماع برای بهره برداری از میدان های مشترک نفت و گاز، سبب می شود بر هزینه های فرصت ناشی از تاخیر در توسعه این میدان ها، افزوده شود. ازاین رو برخی کشورها ترجیح می دهند

کد خبر: ۳۶۱۲۰

هر چه سریع تر به بهره برداری از این گونه میدان ها مبادرت ورزند. مطلب حاضر با طرح پدیده مهاجرت در این میدان ها به بررسی بهره برداری بیشتر اقتصادی از این میدان ها پرداخته و همکاری و توافق را در این میان به عنوان یکی از روشهای موثر در منافع مشترک سه کشور عنوان کرده است.

میدان عظیم گازی آرش یکی از بزرگترین میادین گازی جهان است که به طور مشترک میان ایران ، کویت و عربستان قرار دارد که در حال حاضر هر سه کشور برای بهره برداری هرچه سریعتر از این میدان مشترک تلاش می کنند البته این مساله به طور عمده از پدیده مهاجرت منابع ناشی می شود؛ چرا که با برداشت یک کشور از میدان های مشترک ، در طرف بهره برداری شده ، افت فشار ایجاد می شود که منابع نفت و گاز را به آن سو (طرف کم فشارتر) سوق می دهد.
این پدیده (پدیده مهاجرت)، در ارتباط با گاز از سرعت بیشتری برخوردار است؛ بنابراین ، هر یک از همسایگان که با سرعت بیشتری به برداشت از مخزن مشترک مبادرت ورزند، از سهم کشور همسایه ، مقدار بیشتری بهره مند می شوند.
اگر تنها ایران رژیم حقوقی این میدان را رعایت کند؛ به طوری که تا مشخص نشدن تکلیف مالکیت این میدان ، عملیات بهره برداری را آغاز نکند و از سویی ، کویت و عربستان بدون توجه به موازین و رژیم حقوق بین الملل ، عملیات بهره برداری از این میدان را آغاز کنند، به دلیل مساله مهاجرت حق ایران ضایع می شود.
پس دولت کویت و عربستان هم باید مانند ایران به دنبال حل مسالمت آمیز کشمکش بر سر این میدان باشند و تا مشخص نشدن حق مالکیت هر کدام از طرفهای مدعی ، عملیات بهره برداری از این میدان را آغاز نکنند.
سال 1967، ایران و کویت در نتیجه عملیات اکتشاف شرکت بریتیش پترولیوم و شرکت رویال شل و هلند و حفر 6چاه اکتشافی ، متوجه ذخایر عظیم گازی در منطقه ای شدند که در کویت با نام میدان گازی الدوره و در ایران با نام میدان گازی آرش شناخته شده است.
ایران سال 2001 عملیات حفاری در این منطقه را آغاز کرد که کویت و عربستان سعودی بشدت با آن مخالفت کردند. میدان گازی آرش ، یکی از میدان های بزرگ گازی جهان است و براساس برآوردهای انجام شده ، میزان ذخایر گازی این میدان 7 تریلیون فوت مکعب گاز است و ظرفیت تولید روزانه 60 میلیون فوت مکعب تا 5/1 میلیارد فوت مکعب گاز را دارد.
گفته می شود میدان آرش 168 میلیون بشکه ذخیره در جای اولیه نفت در سازند گردان و 5/22 میلیارد مترمکعب گاز در جای اولیه و 77 میلیون بشکه میعانات گازی در سازند فهلیان دارد.
مالکیت این میدان عظیم که در منطقه دریایی قرار دارد، بدرستی مشخص نیست. شرایط ویژه اقتصادی کویت و عربستان ، ذخایر بسیار محدود گاز کویت ، شرایط سیاسی حاکم بر منطقه و حضور امریکا در کویت و خلیج فارس ، اهمیت این موضوع را دوچندان می کند.
البته مباحث زیادی در زمینه موقعیت جغرافیایی میدان گازی آرش وجود دارد. روزنامه واشنگتن تایمز، چاپ امریکا، به نقل از حسین آفریده ، رئیس کمیسیون انرژی مجلس ایران ، نوشت که میدان گازی آرش متعلق به ایران است و در قلمرو آبی ایران قرار دارد و نزدیک میدان الدوره در منطقه بی طرف واقع شده است؛ این در حالی است که بتازگی کویت و عربستان سعودی برای بهره برداری از این میدان نفتی ، به توافق هایی دست یافته اند.
شیخ احمد آل فهد آل صباح با علی نعیمی ، همتای سعودی خود در زمینه بهره برداری از این میدان گازی ، مذاکراتی داشتند.
در تاریخ 24 نوامبر، خبرگزاری فرانس پرس به نقل از شیخ احمد، وزیر نفت کویت ، اعلام کرد: توسعه پروژه گازی الدوره به طور مشترک با عربستان سعودی بزودی آغاز و به طور همزمان برای حل کشمکش ها با ایران اقدام می شود.
در تاریخ 23 نوامبر، همین خبرگزاری به نقل از شیخ احمد فهد بالصباح وزیر نفت کویت ، اعلام کرد به دنبال ایجاد کشمکش با ایران نیستیم . در حال حاضر، وزارت امور خارجه ایران و کویت تلاشهای دیپلماتیکی را برای حل این مساله انجام می دهند؛ اما اگر در این زمینه توافقی حاصل نشود، از سازوکارهای دادگاه های بین المللی برای حل این کشمکش استفاده خواهند کرد.
شیخ احمد تاکید کرده بوده که کویت از موقعیت سیاسی غالب در منطقه و حضور نیروهای امریکایی برای بهره برداری بیشتر سوئاستفاده نخواهد کرد. باتوجه به موارد بالا و باتوجه به این که کویت از منابع گازی اندکی برخوردار است و مسلما میدان گازی آرش از نظر اقتصادی برای این کشور ارزش قابل توجهی دارد، اصرار این کشور بر بهره برداری سریع تر از این میدان ، دور از ذهن نیست.
مولفه های اقتصادی یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار در روابط بین الملل است . به همین دلیل ، بررسی شرایط اقتصادی کویت ، بویژه در زمینه نفت و گاز، بسیار حائز اهمیت است . از سویی ، افزایش تقاضای گاز در آینده ، مولفه مهم دیگری است که نمی توان آن را از نظر دور داشت.
اگر بخواهیم بهره برداری از این میدان را از دیدگاه اقتصادی بررسی کنیم ، باتوجه به عامل زمان ، تخصیص منابع و بکارگیری فناوری و حوزه عمل و سود اقتصادی کلانی که می توان از این میدان گازی به دست آورد، این طرح در حوزه اهداف کوتاه مدت کشورمان قرار می گیرد؛ اما اگر بخواهیم از دیدگاه سیاسی و اهداف میان مدت طرح میدان گازی آرش را بررسی کنیم ، باید بگوییم در شرایط کنونی ، بهره برداری از این میدان گازی در اهداف میان مدت کشورمان قرار دارد.
اگر بتوان با استفاده از دیپلماسی ، راه حل هایی را برای از بین بردن موانع موجود و اختلافات میان ایران و کویت ارائه داد، می توان بهره برداری از این میدان گازی را در زمره اهداف کوتاه مدت نفت و گاز قرار داد؛ یعنی ابتدا باید اهداف سیاسی خارجی به طور هماهنگ تنظیم شود تا در سایه آن تامین منافع ملی ما در میدان گازی آرش تحقق پذیرد.
البته تاکید بر اهداف سیاست خارجی به مفهوم نادیده گرفتن پیشرفت های فناورانه و توسعه اقتصادی در میدان گازی آرش نیست ، بلکه مستلزم آن است که اهداف اقتصادی و اهداف سیاست بین الملل و در مجموع منافع ملی با یکدیگر تعارض و ناسازگاری نداشته باشند و توازن و هماهنگی میان اهداف اقتصادی و اهداف سیاست بین الملل ، ایجاد شود.
پس اتخاذ سیاستی برای رسیدن به این تعامل فکری میان ایران ، کویت و عربستان مبنی بر این که حوزه گازی آرش در زمره منافع مشترک 3 کشور است ، بسیار موثر خواهد بود.
به این معنا که کویت ، عربستان و ایران به این نتیجه برسند که بهره برداری اقتصادی از این میدان گازی تنها از طریق همکاری و برقراری توافق ، شدنی است.