آداب زیارت در گیلان

به گزارش مهر، زیارت در گیلان قدیم پیوسته پس از به دست آمدن محصول برنج و پیله صورت می‌گرفت بویژه زائران روستایی گیلان پول حاصل از نوغانداری را که شغلی مقدس می‌پنداشتند بیشتر صرف هزینه سفرهای زیارتی می‌کردند. از این رو فصل سفر به اماکن زیارتی از پاییز آغاز می‌شد و تا پایان زمستان ادامه می‌یافت و بالطبع زیارت عتبات عالیات و مکه معظمه زمان بیشتری می‌طلبید.

به گفته یک محقق، آداب تمامی سفرهای زیارتی مردم گیلان در گذشته مشترک بود. در سفر حج نیز مانند سایر زیارت‌های اماکن مذهبی، ساعت سعدی به معنای خوش‌یمن بودن وقت سفر معین می‌شد و یکی دو روز قبل از بستن بار سفر، چاووش را خبر می‌کردند، این فرد اشعاری با محتوای زیارت خانه خدا با آواز و موسیقی خاص می‌خواند.

محمد بشرا افزود: در شب جمعه یا یک شب مبارک (به جز شب چهارشنبه) آشنایان و خویشاوندان و همسایگان و تنی چند از بزرگان و ریش‌سفیدان روستا را به شام دعوت کرده و گوسفندی پروار را می‌کشتند.

وی ادامه داد: اگر رفتن به سفر به صورت گروهی بود فردی که از نظر شان و تمکن مالی در مقام بالایی قرار داشت به نیابت از دیگران مراسم ولیمه و چاووش‌خوانی را در منزل خود انجام می‌داد و دیگران اجازه این کار را نداشتند زیرا کسر شان بزرگ محل محسوب می‌شد.

چاووشی‌خوانان (چاووشان) که امروزه بندرت یافت می‌شوند ذاکران شناخته‌شده‌ای در تمام شهرها و روستاها بودند که اشعار ویژه‌ای را در نعت رسول اکرم(ص) و مراثی خاندان نبوت بویژه حضرت امام حسین(ع) و حضرت امام رضا(ع) از حفظ داشتند و این اشعار را در مراسم ویژه ولیمه‌دهی زائر یا در پیشگاه کاروان‌های زیارتی به هنگام حرکت به سوی مقصد می‌خواندند و شنوندگان صلوات می‌فرستادند و دست بر چهره خود کشیده و آرزو می‌کردند که به زودی توفیق سفر به خانه خدا و زیارت حج نصیب آنها شود.

یکی از مراسم دیگر آنها ولیمه دادن است که دلیل آن نیز حلالیت خواستن از مردم بود که با انجام این مراسم دسترسی به همگان و حلالیت خواستن از آنها به آسانی انجام می‌گرفت. پس از مراسم وعظ و نوحه‌خوانی و گاه سینه‌زنی و دعاخوانی اگر بزرگ خانواده هم قصد رفتن به سفر زیارتی داشت به دلیل بالابودن سن در حضور همگان توبه و وصیت کرده و یکی از نزدیکانش را به عنوان وصی خود معرفی می‌کرد. آن گاه زمان حرکت را در سحرگاه معین می‌کردند و میهمانان به خانه‌های خود رفته و سحرگاه پس از انجام فریضه بازمی‌گشتند.

مردمی که در مراسم ولیمه‌دهی شرکت می‌کردند چنانچه نذری داشتند به زائر می‌دادند تا آن را در حرم مطهر مدینه منوره بیندازد. گاهی نذری مردم به دور حرم برای تبرک طواف داده می‌شد و گاهی هم بالای حرم می‌گذاشتند.

در پاره‌ای از روستاهای آستانه اشرفیه زمانی که زائران از منزل به قصد زیارت بیرون می‌آمدند کسی که به عنوان وصی بزرگ خانواده معین شده بود، مقداری آرد می‌آورد و کف دست خود را به آن آغشته می‌کرد و بر پشت زائران می‌زد که خدا و صاحب برکت (آرد) نگهدارشان باشد و زمانی که زائران از روستا بیرون می‌رفتند آن آرد را در «آش پشت پایی» که می‌پخت، می‌ریخت و به خانه همسایگان و آشنایان می‌فرستاد.

زائران خانه خدا سوغات خوراکی را در زیارت‌های مکه و مدینه طواف داده و متبرک می‌کردند و مردم خوردن این نوع سوغاتی را برای رفع بیماری و دردها و رنج‌ها، موثر می‌دانستند. آشنایان و نزدیکان زائر قبل از رسیدن وی از سفر، خانه را آب و جارو کرده و گوسفند پرواری می‌خریدند و بیرون خانه قوچ پرواری را می‌کشتند و گوشتش را تقسیم می‌کردند.