قراردادهای نظامی اعراب چرا امضا شدند؟

بزرگی این معامله به حدی است که مورد توجه تحلیلگران بی‌شماری قرار گرفته است چرا که توافق‌نامه جدید، بزرگ‌ترین قرارداد تسلیحاتی بین آمریکا و عربستان سعودی در تاریخ هر دو کشور محسوب می‌شود و بسیاری انعقاد چنین قراردادی را اتفاقی نادر در روابط آمریکا با اعراب می‌دانند.مرداد ماه گذشته بود که آمریکا پای میز معامله با کویت نشست و بنا شد موشک‌های ضدهوایی پیشرفته پاتریوت را در اختیار کویت قرار دهد که متحد کاخ سفید در منطقه به شمار می‌آید.

بنابر اعلام پنتاگون (وزارت دفاع آمریکا) ارزش تقریبی این 209موشک 900 میلیون دلار است. در همین حال انتظار می‌رود که عمان 12 میلیارد دلار و کویت 7 میلیارد دلار را تا پایان سال 2014 برای جایگزینی و ارتقای جنگنده‌های خود هزینه کنند. در همین زمینه به گزارش رسانه‌های خارجی، کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس در مجموع حدود 123 میلیارد دلار اسلحه به آمریکا سفارش داده‌اند. همزمان با این داد و ستد تسلیحاتی دلایل و تحلیل‌های متعددی هم برای آن مطرح شده است. این تحلیل‌ها همگی در پاسخ به یک سوال ارائه شدند که آن سوال حول این محور می‌چرخد: چرا چنین حجم معامله‌ای میان آمریکا و اعراب صورت گرفته است؟ پرسش مذکور از آن جهت اهمیت دارد که در همسایگی این کشورهای عرب، کشورایران قرار دارد که از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران منطقه خاورمیانه نام برده می‌شود. بنابراین اوصاف، عمده‌ترین پیش فرض‌های مطرح شده بدین قرار است:

1ـ دم دست‌ترین و در عین حال فراگیرترین تحلیل می‌گوید که آمریکا برای پیاده کردن پروژه مهار جمهوری اسلامی ایران به تجهیز کشورهای عربی، به‌خصوص ریز قدرت‌های حاشیه خلیج فارس روی آورده است. حامیان این نگاه در ادامه تاکید می‌کنند که ارزش قراردادهای نظامی‌ ایالات متحده آمریکا با این کشورها طی 4 سال آینده 122 میلیارد و 880 میلیون دلار تخمین زده شده است.

در واقع این تحلیل برگرفته از پروژه ایران هراسی در منطقه است که از سوی غرب پیگیری می‌شود. از این رو کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس نیز با خرید سنگین تسلیحات نظامی، برای خود در مقابل ایران سپر دفاعی ایجاد می‌کنند‌.

وزارت دفاع آمریکا در نامه‌اش به کنگره این کشور که در آن مفاد قراردادهای تسلیحاتی را اعلام کرده بود، اگرچه به ایران اشاره‌ای نکرده، اما گفته بود که کویت از موشک پاتریوت به عنوان عاملی بازدارنده در برابر دشمنان منطقه‌ای استفاده خواهد کرد.

برخی رسانه‌های غربی نیز با اشاره به همین موضوع خاطرنشان کردند: «کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس یکی از بزرگترین تمرین‌های آماده‌سازی مجدد تسلیحات را در زمان صلح آغاز کردند.»

2 ـ موضوع دیگری که برخی ناظران سیاسی به آن اشاره کردند و البته مورد توجه هم قرار گرفت تلاش برای نجات اقتصاد آمریکا با این اقدام است. این تحلیل بدان خاطر با دیده تامل نگریسته شد که آمریکا نیز درگیر رکود جهانی اقتصاد است و در پی ایجاد فرصت‌هایی برای جبران صدمات وارده بر پیکره اقتصاد خود است. در این تحلیل اگرچه کاهش نگرانی امنیتی عربستان سعودی در ازای دریافت تجهیزات پیشرفته نظامی دریایی و موشکی مورد بحث قرار گرفته اما هدف عمده این مبادله را روغنکاری صنعت نظامی آمریکا عنوان می‌کنند. بدین شکل که کارشناسان می‌گویند فروش این حجم از تسلیحات هم به کاهش نگرانی امنیتی عربستان سعودی کمک می‌کند و هم به کاهش هزینه‌های حضور نظامی آمریکا در منطقه کمک خواهد کرد. علاوه بر آن، این قرارداد سرعت چرخ صنایع نظامی آمریکا را افزایش می‌دهد.به باور آنان این قرارداد تسلیحاتی برای بازار کار آمریکا بسیار اهمیت دارد. زیرا آمریکا مشکلات اقتصادی زیادی دارد و این قرارداد درآمد این کشور را از محل فروش تسلیحات افزایش می‌دهد.

همچنین بنابر گزارش رسانه‌های غربی، شرکت بوئینگ که تولیدکننده جنگنده‌های اف 15 و هلیکوپترهای آپاچی است، می‌گوید قرارداد تسلیحاتی با عربستان به طور مستقیم و غیرمستقیم از 77 هزار فرصت شغلی در 44 ایالت آمریکا پشتیبانی می‌کند. اگر چنین نگاهی به این مبادله نظامی داشته باشیم، می‌توان گفت که یک برد اقتصادی برای آمریکا محسوب می‌شود.

این برد اقتصادی وقتی تکمیل می‌شود که سایر کشورهای منطقه نیز برای آن‌که در ماراتن تجهیز نظامی، عقب نمانند، اقدام به امضای قراردادهای مشابه با آمریکا کنند. چرا که با افزایش توان نظامی برخی کشورها، قطعا سایرین نیز به فکر تقویت نیروهای نظامی و دفاعی خود خواهند افتاد. این وضعیت نهایتا موجب افزایش تقاضا برای خرید تسلیحات و تجهیزات نظامی مدرن خواهد شد.

3ـ اما گروه دیگری از کارشناسان و ناظران، رژیم صهیونیستی و حفاظت از آن را هدف عمده این داد و ستد می‌دانند. به باور این افراد این گزینه بسیار محتمل است چون پس از فروش حجم بالای هواپیماهای جنگنده و هلیکوپترهای تهاجمی به عربستان سعودی، اسرائیل، رقیب این کشور هیچ اعتراضی به این امر نکرده است و واکنش منفی نشان نداده است. این در حالی است که می‌توانست به بهانه برهم‌زدن موازنه راهبردی در خاورمیانه در پی ارائه این تسلیحات، به انتقاد از چنین قراردادی بپردازد اما اینگونه نشد. لذا گمانه مذکور با توجه به این موضوع تقویت می‌شود. از سوی دیگر به نظر می‌رسد نوع تجهیزات فروخته شده به عربستان برای اسرائیل بی‌خطر است. آن طور که کارشناسان می‌گویند رژیم صهیونیستی نه تنها از این اتفاق ناراضی نیست بلکه از این که توانایی نظامی ریاض افزایش می‌یابد خوشحال هم هست چون قدرت عربستان برای مهار شیعیان یمن و آنچه تهدید تهران علیه تل‌آویو می‌نامند، زیاد می‌شود.

در همین حال آنان که کارشناس تسلحیات نظامی هستند، می‌افزایند این تسلیحات برای حمله به اسرائیل مناسب نیست و کارایی ندارد و همزمان با تحویل این جنگنده‌ها به عربستان سعودی، آمریکا جنگنده پیشرفته و جدید اف 35 را در اختیار اسرائیل خواهد گذاشت.

4ـ کاهش نیروهای نظامی در منطقه بر اساس افزایش همکاری با متحدان منطقه‌ای، تحلیل دیگری است که وجود دارد.بر این اساس ایالات متحده می‌خواهد ساختار امنیتی جدیدی بعد از جنگ عراق ایجاد کند که قرار است صادرات انرژی را برای اقتصاد جهانی تضمین کند. لذا فروش تسلیحات به کشورهایی نظیر عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس امکانات بازدارندگی منطقه‌ای را افزایش خواهد داد و کمک خواهد کرد تعداد سربازان آمریکایی در منطقه کاهش یابند.

اگرچه می‌توان به احتمالات دیگری هم که دراین خصوص وجود دارد اشاره کرد اما در مجموع انصراف ایران از افزایش احتمالی تنش‌ها، آرامش خاطر اسرائیل و اطمینان‌دادن به کشورهای عرب درباره پشتیبانی آمریکا؛ عمده‌ترین اهدافی است که از سوی ناظران بین‌المللی برای بیان علت انتقال موشک‌های پاتریوت و سایر تجهیزات نظامی به کشورهای عرب همسایه ایران مطرح می‌شود.

همچنین این امر که «آمریکا خودش نمی‌خواهد مستقیما سپر دفاعی درمقابل ایران ایجاد کند لذا به همسایگان ایران متوسل می‌شود»، مورد دیگری است که به نظر قابل تامل می‌آید. بنابراین می‌توان گفت واشنگتن با انعقاد قرارداد نظامی با اعراب اهداف متعددی را دنبال می‌کند و البته طرف دیگر این معامله نیز بر اساس منافع خود، پای امضای این قرار داد نشسته است.