سیاست‌ورزی افغان‌ها در آینه انتخابات

هرچند دکتر عبدالله خود در پارلمان حضور ندارد، اما درصورت پیروزی ائتلاف اپوزیسیون، این احتمال بسیار قوی است که اهداف گذشته وی دنبال شود، اما از موفقیت آن نمی‌توان چندان مطمئن بود، چون اپوزیسیون که اکنون ائتلافی را تشکیل داده‌اند در همه زمینه‌ها با هم اشتراکات فکری ندارند و در واقع گرایشات فکری و دیدگاه‌های مشابه، آنها را به هم نزدیک نکرده، بلکه انتقاد از دولت کرزای آنها را در یک ائتلاف جای داده است، بنابراین نمی‌توان امیدوار بود که همه حامیان عبدالله با این تغییرات موافق باشند.

نه به طور کامل. به 2 علت نمی‌توان مطمئن بود که مردم افغانستان به برنامه‌ها و اهداف عبدالله رای مثبت داده‌اند. اول این‌که عبدالله چهره محبوبی در افغانستان است و علت محبوبیت وی نیز بیشتر تفکرات آزاداندیشی و فرا قومی و سابقه فعالیت جهادی در کنار احمد شاه مسعود است. دوم این که عبدالله هرچند از مادری پشتون و پدری تاجیک به دنیا آمده است، اما وقتی مسوولیت اجرایی داشت به عنوان فردی فرا قومی و آزاد اندیش شناخته می‌شد، ضمن این‌که فارسی زبان بودن وی نیز در موفقیتش در انتخابات بسیار موثر بود. از سویی دیگر، نارضایتی از دولت کرزای به علت حل‌نشدن مشکلات افغانستان، طولانی شدن مدت حضور خارجی‌ها و گرایش‌های قومی در کم شدن محبوبیت و مقبولیت وی در جامعه افغانستان تاثیر داشت.

مهم‌ترین علت این اختلافات، ناتوانی کرزای در حفظ حامیان خود بود. در واقع کرزای نتوانست به همه وعده‌ها و شعارهایی که به مردم داده بود عمل کند؛ ضمن این‌که در دوران انتخابات وعده‌های بسیاری نیز به حامیان خود برای به دست گرفتن پست‌های دولتی داده بود که سبب شد مدتی بعد اختلاف زیادی میان حامیان وی به وجود بیاید و عده زیادی از طرفدارانش را به خاطر این اختلافات از دست دهد، از سویی دیگر، تاثیر گرایش‌های قومی را در سیاست افغانستان نباید نادیده گرفت، گرایشی که کرزای به پشتون‌ها داشت و البته از حمایت آنها نیز برخوردار بود، تعادل قدرت را در جامعه سیاسی افغانستان به هم می‌زد. مجموع این مسائل سبب شد مجلس گذشته افغانستان که حامیان کرزای را در خود جای داده بود اواخر دوره، مقابل کرزای قرار گیرد و در انتقاد از عملکردهای وی سکوت‌های اعتراض‌آمیز بلند مدت داشته باشد.

حامد کرزای با حمایت غربی‌ها رئیس جمهور شده بود، اما اواخر دوره اول ریاست جمهوری‌اش سعی کرد با فاصله گرفتن از غربی‌ها و بهره‌گیری از احساسات ملی‌گرایانه جامعه افغانستان بر سر قدرت بماند که این مساله در سخنانش به روشنی مشخص بود. این چرخش ناگهانی در مواضع به نفعش نبود و بعد از انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته خیلی زود فهمید که باید از این موضع خود دست بردارد و فاصله خود را با غربی‌ها کم کند که این مساله منجر به اختلاف شدید دولت و مجلس قبلی افغانستان برای تصویب جدول زمانبندی خروج نیروهای خارجی شد. در حالی که پارلمان قبلی افغانستان برخی نمایندگان حامی ارتباط با غرب را در خود داشت، اما با اکثریت قاطع خواهان خروج نیروهای نظامی خارجی و کاهش تاثیر‌گذاری غربی‌ها در سیاست افغانستان بودند، اما دولت کرزای با تصویب این طرح موافق نبود و از استمرار حضور نیروهای خارجی حمایت می‌کرد و معتقد بود حمایت جامعه جهانی به نفع افغانستان است.

این تصور که غربی‌ها به خاطر کمک به ارتش افغانستان توانسته‌اند تاثیر زیادی بر آراء و نظر مردم افغانستان داشته باشند بسیار اشتباه است. در واقع جامعه افغانستان نه تنها متاثر از نظر و خواست نیروهای غربی نیست، بلکه تلاش آنها برای تاثیر‌گذاری بر نظر مردم افغانستان نتیجه عکس می‌دهد، به طور مثال اگر کاندیدایی مورد حمایت مستقیم نیروهای غربی قرار بگیرد، قطعا آن کاندیدا در انتخابات رای نمی‌آورد، اما غربی‌ها همواره سعی کرده‌اند از طرق مختلف بر سیاست افغانستان تاثیر بگذارند، از جمله رایزنی‌های پنهان یا تغییر در آرایش نظامی در این کشور. در سال‌های گذشته شاهد بودیم نیروهای خارجی آرایش نظامی متنوعی در افغانستان داشتند، نیروهای نظامی کشوری کاهش یا افزایش پیدا می‌کردند، گروهی از نظامیان از منطقه‌ای خارج یا به نیروهای نظامی کشور دیگری ‌سپرده می‌شدند و از سویی دیگر بحث تقسیم قدرت با طالبان مطرح شد. از مجموع همین مسائل، این استنباط به وجود می‌آید که از برخورد با طالبان مانند یک اهرم تنظیم قدرت برای خارجی‌ها استفاده می‌شود.

مساله امنیت شهرهای افغانستان برای انتخابات، در این دوره یک تفاوت اساسی با انتخابات گذشته داشت، این‌که شهرهای جنوبی که طالبان در آنها نفوذ و تسلط بیشتری دارد اتفاقا امنیت بیشتری نسبت به شهرهای دیگر افغانستان داشتند که به نظر می‌رسد علتش این باشد که طالبان در این دوره انتخابات روش مقابله خود را تغییر داده است و سعی کرد اهداف خود را از طریق پارلمان دنبال کند و برای همین با برقراری امنیت در شهرهایی که کاندیداهای مورد نظر خود را داشت و ناامن کردن شهرهای دیگر تلاش کرد نمایندگانی از خود در ولسی جرگه داشته باشد و در اینجا بی‌تاثیری حضور نیروهای خارجی در مقابله با طالبان را بهتر می‌بینیم. اما در مورد بحث تقلب باید گفت پررنگ کردن تخلف یا تقلب‌ها در انتخابات افغانستان بیشتر از این‌که واقعا دغدغه جامعه جهانی برای سالم برگزار شدن انتخابات در این کشور باشد، بیشتر در جهت ناامید کردن مردم افغانستان به جریان سیاسی داخل و استقلال این کشور است. هرچند نمی‌توان با اطمینان گفت که تقلب صورت نگرفته و این انتخابات نیز مانند همه انتخابات در دنیا از جمله انتخابات ریاست جمهوری آمریکا احتمال اندازه‌ای تقلب در آن وجود داشته، اما مطمئنا میزان تخلف‌ها و تقلب‌ها در سرنوشت انتخابات تاثیری نداشته است.

اعظم محبی
جام‌جم