غربت مولانا در زادگاهش

توفیق سبحانی که خود یکی از مولوی پژوهان کشور است، معتقد است در سال‌های اخیر با رشد قارچ گونه کلاس‌های عرفانی و بی‌ریشه که با استفاده از مثنوی‌خوانی و آثار مولانا تشکیل می‌شوند متاسفانه نوعی برخورد سطحی و گرایش‌های خاص و گاه دروغین عرفانی ترویج یافته است.

او با اشاره به مراکز مختلف و متعددی که نام مولانا را بر خود نهاده اند ، از یکسو خواستار نظارت جدی‌تر در این زمینه می‌شود و از سویی می‌گوید این موازی‌کاری‌ها باعث می‌شود خروجی کار هم آن طور که شایسته نام و اعتبار مولاناست، نباشد.

سبحانی همچنین مولانا را شخصیتی معرفی می‌کند که تقریبا در تمام معارف موجود تا قرن هفتم در حد درجه اجتهاد اشراف داشته است و دریغ می‌خورد که چرا هنوز متولی خاص و رسمی در کشور برای این شاعر و عارف بزرگ وجود ندارد.

اما دکتر حسن انوشه، پژوهشگر و مسوول دائره‌المعارف زبان فارسی با اشاره به شخصیت‌هایی همچون حافظ و سعدی که روز بزرگداشت‌شان همه‌ساله معمولا با شکوه فراوان و برنامه‌های جدی همراه است این مظلومیت مولانا را ناشی از 2 موضوع می‌داند و می‌گوید: نخستین دلیل این است که حافظ و سعدی امروز در کشور ما جدای از حضور معنوی و آثارشان، حضور فیزیکی هم دارند و آرامگاه‌های آنها خود باعث می‌شود توجه بیشتری را به خود جلب کنند.

او ادامه می‌دهد: دومین دلیل هم تا حدودی به شخصیت و آثار مولانا بازمی‌گردد که به علت بی‌پروایی خاص او در سخن و بیان برخی مسائل، گروهی از متشرعان و علمای دینی با احتیاط از آثار و نام او یاد می‌کنند.

البته انوشه فقدان یک بنیاد رسمی برای مولوی را چندان در این زمینه تاثیرگذار نمی‌داند و تاکید می‌کند مولوی خودش یک بنیاد است و هر کسی می‌تواند در هر گوشه‌ای از جهان به قدر فهم و دانش خویش از سرچشمه آثار مولانا بنوشد و استفاده کند.

میرجلال‌الدین کزازی، استاد زبان و ادبیات فارسی هم تا حدودی دیدگاه‌هایش به حسن انوشه نزدیک است .او می‌گوید: ما اگر بخواهیم به شیوه و آیین درست، به مولانا بپردازیم باید در هر جایی که می‌توانیم، بنیاد مولانا یا بنیاد شمس را پایه بریزیم.

او ادامه می‌دهد: این بنیادها و نشست‌ها باید کانونی زنده، پویا و همیشگی باشد که در آن، کسانی پیرامون جایگاه مولانا بپژوهند.کزازی مولانا را دریایی ژرف و کران ناپدید توصیف می‌کند و می‌گوید: هرگز نمی‌توان گفت که روزگاری فرا برسد که ما باور کنیم بیش از آن نمی‌توانیم به مولانا بیندیشیم و بپردازیم.

او در سخنانش نسبت به برخی سوءاستفاده‌ها از نام مولانا هم هشدار می‌دهد و می‌گوید: مثنوی و دیوان شمس هر دو داستان نای است و پژواک و بازتاب ناله‌های او که از درد و دریغ دوری از نیستان برمی‌آیند و بی‌هیچ درنگی در دامان هر جان آگاهی جای می‌گیرند.

کزازی تاکید می‌کند: تنها کسانی ناله‌های نای مولانا را می‌توانند شنید که همچون سنگ از خویشتن آکنده نباشند و به سخنی دیگر، تنها پیراستگان و تهی‌شدگان از خویش راز ناله‌های مثنوی و مولانا را درمی‌یابند.

سینا علی‌محمدی / گروه فرهنگ و هنر