نت‌هایی برای مقاومت

بعد از انقلاب و شروع جنگ، حسین علیزاده قطعه نی‌نوا را خلق کرد. ساخت این قطعه به دیدگاه‌های او و برداشتی که به عنوان یک هنرمند از رخدادهای اجتماعی و سیاسی و فرهنگی داشته، برمی‌گردد.موسیقی سمفونیک در دوران جنگ به نسبت دیگر آثار موسیقایی کمتر ساخته شد، اما همان تعداد اندک هم که شکل گرفت به شکل موسیقی سمفونی که در مغرب زمین ساخته و ارائه می‌شود، ساخته نشد. در این دوره هنرمندان از سازبندی ارکستر سمفونیک یا ارکستر بزرگ که گاهی یک یا دو ساز سنتی ایرانی هم در آن وجود داشته استفاده می‌کردند که از این میان می‌توان به قطعه «خرمشهر عزیز» اثر مجید انتظامی اشاره کرد که با ارکستر سمفونیک اجرا شد.ساخت این ژانر از موسیقی بعد از اتمام جنگ نیز توسط هنرمندان ادامه یافت، به طوری که نخستین سمفونی مرتبط با جنگ سمفونی «فلک‌الافلاک» کامبیز روشن‌روان بود. این آهنگساز این اثر را با الهام از موسیقی لرستان ساخت. همچنین نغمه «دایه دایه وقت جنگه» نیز در همین اثر سازبندی شد و شکل ارکسترال به خود گرفت. روشن‌روان این اثر را با الهام از قلعه تاریخی فلک‌الافلاک در لرستان، به همین اسم نامگذاری کرد.از دیگر سمفونی‌های مرتبط با جنگ می‌توان به سمفونی خرمشهر، ایثار، صلح و این فصل را با من بخوان به آهنگسازی مجید انتظامی و نیز سمفونی ایثار و شهید شاهین فرهت اشاره کرد.سمفونی «اروندرود» که از ساختاری بین‌المللی و سمفونی «سرداران» که از تمی ملی و محلی برخوردار است، از دیگر آثار سمفونیکی هستند که پس از دوران جنگ به سفارش بنیاد حفظ و آثار ارزش‌های دفاع مقدس توسط محمدسعید شریفیان ساخته شد.

شریفیان سمفونی «سرداران» را به یاد یک سرباز گمنام 8 سال دفاع مقدس ساخته که به گفته او سرباز گمنام در این سمفونی یک نماد جهانی است. او همچنین سمفونی «اروند رود» را نیز با الهام از رود اروند در خوزستان ساخت.

حوزه هنری از سال 1360 در بخش موسیقی فعال شد به طوری که مرکز موسیقی این ارگان همان سال راه‌اندازی و اقدام به نشر موسیقی‌های فاخر کرد.

با توجه به همزمانی تاسیس این مرکز با فضای جنگ، تولیدات موسیقی با مضمون جنگ بیشتر مورد توجه قرار گرفت به طوری که دو آلبوم نینوای 1 و 2 به خوانندگی حسام‌الدین سراج به همت مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شد.البته از این هنرمند آثار دیگری درخصوص جنگ خلق شد که می‌توان به تصنیف «شهر خون» و «همپای جلودار» اشاره کرد.تصنیف «همپای جلودار» با ترکیبی از دکلمه و خوانندگی همراه بود که به صورت کلیپ هم ساخته شد و چندین بار از شبکه‌های مختلف تلویزیونی پخش شد.

در کنار قطعات بسیاری که در ژانرهای مختلف موسیقی شکل گرفتند، آثار پاپ با ترانه‌های مردمی بسیار اثرگذار بودند. از این سرودها می‌توان به سرود «این پیروزی خجسته باد» با خوانندگی «محمد گلریز» اشاره کرد.

در آن دوران این سرودها یا به صورت تکخوان یا به صورت گروه همسرایان (کر) یا تکخوان و گروه همسرایان با نوای موسیقی اجرا می‌شدند.

البته در کنار این موسیقی مردمی، موسیقی محلی نیز به دلیل آن که از گویش‌ها و زبان‌های نقاط مختلف ایران الهام گرفته بود، در دوران دفاع مقدس تاثیر بسزایی را بر جای گذاشت چرا که به گفته برخی از صاحبنظران این موسیقی‌ها احساسات مردم را در سراسر ایران بازگو می‌کرد و باعث نوعی ارتباط بین همه مردم می‌شد. بعد از گذشت 6 ماه از جنگ برای تقویت روحیه رزمندگان نوعی موسیقی در جبهه‌ها شکل گرفت که ابتدا با فرم نوحه‌خوانی ارائه شد، اما بتدریج حالتی حماسی پیدا کرد که در این زمینه قدم اولیه را صادق آهنگران برداشت. او با نوحه «ای شهیدان به خون غلتان خوزستان درود» پایه نوعی موسیقی حماسی و نوحه را بنا نهاد که با استقبال زیادی مواجه شد، چراکه ساختار موسیقایی و کلامی این اثر و دیگر آثار اینچنینی گیرا و گوش هر شنونده‌ای را برای ایجاد نوعی آرامش خاطر به خود جلب می‌کرد.آهنگران در تمام طول جنگ با «ای لشکر صاحب‌ زمان»، «با نوای کاروان...» و... که براساس سروده‌های یک شاعر دزفولی شکل گرفت، نوعی موسیقی جنگی را خلق کرد.بعد از آهنگران، غلام کویتی‌پور با الهام و الگوبرداری از آهنگ‌های محلی بوشهر این روند را ادامه داد و هر دو در کنار هم به ترویج چنین موسیقی در جبهه‌ها پرداختند.

آهنگران بیشتر از ملودی‌های دزفول، شوشتر، بختیاری و دیگر نواحی جنوبی ایران بهره می‌گرفت و کویتی پور منحصرا به نغمات منطقه بوشهر توجه داشت. در کنار کویتی‌پور و آهنگران حسین فخری و حاج منصور اصفهانی نیز در این زمینه فعالیت چشمگیری داشتند.