وقتی موسیقیدان غمگین قصه می‌نویسد

کازوئو ایشی‌گورو حالا بیش از 50 سال دارد و می‌شود گفت دیگر تقریبا چیزی از زادگاهش به یاد ندارد. او فقط 5 سال داشت که با خانواده‌اش از ژاپن راهی انگلستان شد و ماموریت پدرش سرانجام جنبه دائمی پیدا کرد و خانواده‌اش برای همیشه در لندن تیره و دلگیر ماندگار شدند. هرچند او گفته خیلی دلش نمی‌خواست نویسنده شود، اما در این کار و با وجود تنها چند رمان و اخیرا یک مجموعه داستان حسابی موفق بوده است.

کازوئو که پس از دبیرستان به دانشگاه کنت رفت و در رشته زبان انگلیسی و فلسفه فارغ‌التحصیل شد، در رشته «نویسندگی خلاق» فوق‌لیسانس‌اش را گرفت. او که اول سراغ موسیقی رفته بود و به ترانه‌سرایی می‌پرداخت، هیچ‌وقت با ترانه‌هایش مطرح نشد. اما همین قلم به دست‌گرفتن و تلاش برای بیان احساسات در قالب یک ترانه تمرین خوبی بود تا بعدها بتواند قصه‌هایش را شکل دهد. او وقتی 23 سال داشت، عکس‌هایی را که از کودکی‌اش در ژاپن به جای مانده بود، از زاویه‌ای دیگر نگاه کرد، در عالم خیال فرو رفت و برای اولین بار فکر کرد که برای بیان این حس نوستالژیک باید کاری بکند. او با نوشتن 2 رمان درباره سرزمین مادری‌اش به این نوستالژی ادای دین کرد و بعد به آنجا رسید که انسان امروز، انسانی جهان وطن است و درد همه آدم‌ها یکی است.

وقتی او شروع به نوشتن کرد، خیلی زود موفقیت به او رو کرد و پس از نوشتن 3 داستان کوتاه در سال 1981 و یک رمان، وقتی در سال 1983 مجله گرانت اسم او را در فهرست بهترین نویسندگان جوان انگلیسى جاى داد، دیگر می‌شد مطمئن بود که او می‌داند دارد چه کار می‌کند.

با وجود این کازوئو ریشه در ژاپن دارد و در انگلستان بزرگ شده، اما پس از نوشتن آن دو رمان، دیگر کاری به حرف‌هایی از مقوله تفاوت و شباهت و تقاطع فرهنگ‏ها ندارد. برای او انسان، انسان است و همه ضعف‌هایش را از هر فرهنگ و قومیتی که بیاید با خودش دارد. آدم‌ها خیلی سریع می‌توانند در زندانی که خودشان ساخته‌اند، اسیر شوند و بعد دیگر کاری ندارند جز این که بنشینند و عمری با این خاطرات سرو کله بزنند. خاطرات چیزی هستند که آدم‌ها را در خود غرق می‌کنند و هر چقدر هم دست و پا بزنی باز باید با همه توهمات درست و غلط زندگی‌ات روبه‌رو شوی.

او زنده نگه‌داشتن خاطرات را وظیفه خودش و همنسلانش می‌داند. می‌گوید جنگ یکی از آن نقطه عطف‌های بزرگ زندگی بشری بود که هرگز نباید فراموشش کرد و با وجود این که نسل خود او در جنگ حضور نداشته، می‌گوید زیر سایه آن بزرگ شده است. او می‌گوید نباید با این احساس که در گوشه امن صلح و آرامش زندگی می‌کنیم، خاطرات مرگ انسان‌های بی‌گناه را به فراموشی بسپاریم، چون در این صورت درس‌های تاریخ را به فراموشی سپرده‌ایم.

برای همین 3 کتاب اول ایشی‌گورو برگرفته از تشویش‌های درونی او درباره جنگ است؛ جستجویی در گذشته برای این‌که روشن شود چه اتفاق‌هایی افتاده است و آدم‌ها بعد از روبه‌رو شدن با یک فاجعه بزرگ چگونه رفتار می‌کنند. او می‌گوید این چیزی است که ما در رمان‌ها به آن نیاز داریم؛ عمیق بودن.

«تسلی‌ناپذیر» چهارمین اثر ایشی‌گورو در سال 1995، هرچند نتوانست با نظر موافق منتقدان روبه‌رو شود، اما داستانی خاص خود اوست. در این داستان او به موسیقی، هنر مورد علاقه‌اش برگشته و در یک شهر اروپایی بدون نام، داستانی جاده‌ای را خلق می‌کند؛ سفری تمام نشدنی با یک اتومبیل که سرنشینانش قصد رفتن به کنسرتی را دارند که هرگز اجرا نمی‌شود.

ایشی‌گورو که در این رمان از جنگ فاصله گرفته به بررسی این مساله می‌پردازد که زندگی مسیر پرپیچ و خمی دارد و با فرصت‌هایی که از دستمان می‌رود، شانس‌های زیادی را هم از دست می‌دهیم.

این کتاب درباره مردمانی است که فکر می‌کنند می‌توانند زندگی از دست رفته‌شان را دوباره احیا کنند. رایدر، پیانیست اعتقاد دارد که اگر در دوران کودکی موزیسین بهتری بود، زندگی والدین او به جهنم تبدیل نمی‌شد و با وجود این که سال‌ها بعد او یک موزیسین ماهر شد، اما برای جبران گذشته خیلی دیر بود.

این کتاب دشوار که بسیاری از قوانین نوشتن را می‌شکند، واکنش‌های جالبی را در انگلستان برانگیخت، اما در آمریکا نقد‌های مثبتی نگرفت و منتقدان آن را یک هاراگیری برای نویسنده مطرح، نامیدند. با این حال در خیلی از نظرسنجی‌های انگلیسی، «تسلی‌ناپذیر» یکی از بهترین کتاب‌های دهه آخر قرن بیستم بود.

در «شبانه‌ها» که مجموعه 5 داستان کوتاه درباره دنیای موسیقی است، ایشی‌گورو از زوایای مختلف از جمله دغدغه‌های دنیای مد و هنر، موفقیت و ظاهرسازی غیرهنری سراغ موسیقی می‌رود. این مجموعه در سال 2009 منتشر شد.

از برخی داستان‌های ایشی‌گورو اقتباس سینمایی موفقی صورت گرفته و حتی برمبنای آنها اپرا هم ساخته شده و در قالب تئاتر هم بر صحنه رفته‌اند. جدیدترین فیلمی که از یکی از آثار او ساخته شده، «هرگز ترکم نکن» است که قرار است به عنوان افتتاحیه جشنواره لندن نمایش داده شود. بیشتر آثار او با ترجمه چند مترجم در ایران در دسترس دوستداران ادبیات قرار دارد.