ژامس‌وو، آنچه هرگز دیده نشده

در چنین حالتی ارتباط ضعیفی بین حافظه بلندمدت انسان و هوشیاری نسبت به شرایطی که فرد با آن مواجه شده است، برقرار خواهد شد. وقتی شخصی چنین پدیده‌ای را تجربه می‌کند، این تجربه هیچ اشتراکی با خاطرات گذشته او نخواهد داشت به این معنی که آنچه موجب شناخت دوستتان و آگاهی از چگونگی برقراری ارتباط با او شده است در مدت زمان کوتاهی پس از برقراری این ارتباط پدیدار خواهد شد. گاهی فرد تصور می‌کند هر آنچه در اتاقی که مدت زمانی طولانی را در زمان گذشته در آنجا سپری کرده است، وجود دارد اشیایی جدید هستند که پیش از این اصلا آنها را ندیده است و این در حالی است که در گذشته هزاران بار جزئیات آنها را به دقت مورد بررسی قرار داده است. معمولا افرادی که به حملات صرع مبتلا هستند بیش از دیگر افراد چنین احساسی را تجربه می‌کنند در چنین شرایطی خطوط ذهنی فرد که در بردارنده خاطرات گذشته هستند محو شده و بنابراین هر آنچه را که می‌بینید در نظر او جدید خواهد بود. گاهی مواجه شدن با چنین شرایطی بشدت تکان‌دهنده است و گاهی چنان جالب توجه به نظر می‌رسد که موجب می‌شود فرد احساس کند که زندگی جدیدی را به دور از هرگونه مشکلات پیشین تجربه خواهد کرد.

برخی افراد بر این باورند که مواجه شدن این پدیده که تحت عنوان ژامس وو (Jamais Vu)‌ از آن نام برده می‌شود، ارتباط منطقی بین خاطرات ثبت شده در حافظه را درهم می‌شکند و به این ترتیب فرد نوعی آسودگی ذهنی را تجربه خواهد کرد. عده‌ای هم تصور می‌کنند در این حالت به خطوط ذهنی فرد دیگر قدم گذاشته‌اند. گاهی نیز این مفهوم ذهنی شبیه به رویایی است که زمان در آن جایگاهی نداشته یا به کندی پیش می‌رود.

بنابراین به‌رغم این که فرد می‌داند که باید با چنین شرایطی پیش از این آشنا شده باشد، اما احساس می‌کند که نخستین بار است که در این شرایط قرار می‌گیرد. البته همه ما در شرایطی که برای لحظاتی نام یک فرد، یک مکان یا حتی یک واژه را نمی‌توانیم به خاطر آوریم، حالت عمومی‌تری از ژامس وو را تجربه می‌کنیم. دژاوو، ژامس‌وو و پرسک‌وو (presquevu)‌ از جمله مفاهیم ذهنی هستند که اغلب تحت عنوان یک گروه از انحرافات مغزی مورد بررسی قرار می‌گیرند. پرسک وو که به معنی تقریبا دیده شده است، وضعیتی است که در آن فرد احساس می‌کند به‌رغم این که اطلاعات وارد شده به مغز آشنا به نظر می‌رسند در آن شرایط امکان دسترسی به آنها را ندارد و به اصطلاح می‌گوید نوک زبانم است. ژامس وو معمولا مشابه شرایطی است که فرد دچار فراموشی شده است. این گروه از پدیده‌های ذهنی را می‌توان با توجه به اطلاعات ثبت شده در مغز افراد مورد بررسی قرار داد. اگرچه ژامس وو به اندازه دژاوو بین افراد شایع نیست، اما برخی افراد بویژه در سنین سالمندی آن را تجربه می‌کنند.

در پایان باید این نکته را خاطرنشان کرد که برخی صاحب‌نظران علم روان‌شناسی می‌گویند وجود ارتباط بین آشناپنداری و ناهنجاری‌های روانی به اثبات رسیده است که بر این اساس باید گفت، احتمال مواجه شدن با این پدیده در افراد مبتلا به ناهنجاری‌های روانی افزایش می‌یابد. از آنجا که در گروهی از افراد مبتلا به صرع به دلیل ایجاد اختلال در حافظه، تجربه مفاهیمی چون دژاوو شایع است، شاید بتوان گفت که دژاوو در این گروه از افراد ناشی از نوعی ناهنجاری عصب شناختی است که موجب ترشحات الکتریکی نادرستی در مغز شده و در یادآوری خاطرات گذشته ایجاد اختلال می‌کند. اما اگر تصور کنیم که چنین فرضیه‌ای قابل قبول باشد.

در این صورت باید به این نتیجه رسید که اغلب مردم مبتلا به ناهنجاری‌های روانی هستند. چراکه براساس نتایج به دست آمده از تحقیقات آماری انجام شده در این زمینه حدود 70 درصد افراد در طول زندگی خود حداقل برای یکبار هم که شده با چنین احساسی مواجه شده‌اند. البته گاهی دلایل ساده‌ای مانند واکنش‌های عاطفی یکسان در مواجه شدن با وقایع مشابه، به عنوان علت اصلی بروز چنین پدیده‌هایی در نظر گرفته می‌شود. با وجود این که بررسی علل احتمالی این پدیده‌ها از گذشته‌های دور مورد توجه بسیاری از محققان بوده است، اما متاسفانه تا به امروز نظریه علمی و منطقی قابل قبولی برای توضیح آنها ارائه نشده است و آنچه به نظر می‌رسد که بتواند به عنوان یک نظریه قابل قبول بسیاری از علل احتمالی دیگر را از میان بردارد، این است که آشناپنداری و دیگر مفاهیم ذهنی مرتبط با آن، پیش‌آگاهی، غیبگویی، رویا و ناهنجاری روانی محسوب نمی‌شوند بلکه نوعی بی‌نظمی در حافظه هستند که در به یادآوری خاطرات ثبت شده در ذهن ایجاد اختلال می‌کنند و بنابراین به‌رغم این که توجیه‌های غیرعلمی متفاوتی درخصوص این پدیده در کتاب‌ها و مجلات و روزنامه‌ها به چاپ رسیده است، اما براساس نتایج به دست آمده، آگاهی از جزئیات یک حادثه، یک فرد یا یک مکان بخصوص و اختلال ایجاد شده در حافظه کوتاه مدت و حافظه بلندمدت افراد علت اصلی بروز این پدیده خواهد بود.