آن روی سکه...

اصولا اگر فیلم خوبی ساخته شود، تماشاگرش را پیدا خواهد کرد. این نظر عده زیادی از کارشناسان سینماست. آنها بواسطه فروش فیلم‌هایی مانند «اخراجی‌ها» معتقدند دلیل استقبال مردم از قسمت اول و دوم این فیلم، کیفیت آن بوده است. البته عده دیگری از منتقدان می‌گویند آنچه که باعث فروش «اخراجی‌ها» شد کیفیت این فیلم نبود، بلکه ورود این فیلم به دایره‌هایی بود که فیلمسازان دیگر اجازه آن را ندارند. به هر حال در سینمای ایران برخی فیلم‌ها مورد توجه منتقدان هستند، برخی فیلم‌ها را سینماداران دوست دارند و بعضی از فیلم‌ها بین مسوولان محبوبیت دارند. «اخراجی‌ها» بدون شک فیلم محبوب سینماداران است.

تا پیش از تأسیس پردیس‌های سینمایی طی سالیان اخیر، عمده دلیل کاهش تدریجی مخاطبان سینماها، سالن‌های فرسوده‌ای بود که امکاناتش برای تماشاگر امروزی مناسب نبود. البته در این میان بحث‌هایی هم درباره پراکندگی نامنظم سالن‌های سینمایی در تهران و شهرهای بزرگ مطرح می‌شد که مثلا در شرق و غرب تهران سالن سینمایی وجود ندارد و اکثر سالن‌ها در مرکز تهران واقعند. سپس با تأسیس سینماهایی مانند آزادی، ملت، تماشا، زندگی و اریکه ایرانیان، این بحث تا حدودی فروکش کرد. به همت موسسه سینماشهر خیلی از سالن‌های فرسوده هم بازسازی شدند و فروش سالن‌های سینمای آزادی نشان می‌دهد که اغلب تماشاگران حتی به قیمت پرداخت بهای گران‌تر بلیت دوست دارند فیلم‌های محبوب‌شان را در سالن‌های شیک و استاندارد تماشا کنند.

زمانی ناصر تقوایی در گفتگو با منتقدی گفته بود که ممنوعیت استعمال سیگار در سینماها، دلیل اصلی پایین آمدن آمار فروش فیلم‌هاست. یک بار هم مسعود کیمیایی در پاسخ به فیلمساز و منتقد دیگری که به «قیصر» ایراد گرفته بود، گفته بود که پول تخمه تماشاگران «قیصر» بسیار بیشتر از کل فروش فیلم این آقا است. گذشته از شوخی، در حال حاضر سینماها به دلیل رعایت برخی موارد نمی‌توانند میزبان کسانی باشند که سینما رفتن برایشان تفاوتی با نشست در پارک ندارد. البته جلوگیری از استعمال سیگار و شکستن تخمه، به دلیل رعایت حال تماشاگران دیگر است و پیرو قانون منع استعمال سیگار در فضاهای عمومی، اما ماجرا به همین 2 نکته ختم نمی‌شود. در بسیاری از سینماهای جهان، در کنار نمایش فیلم برای مخاطبان فرصتی فراهم می‌شود برای گذران وقت. این گذران وقت به دلیل این است که تماشاگری که منتظر شروع سئانس فیلم مورد علاقه‌اش است، حوصله‌اش سر نرود. کافی‌شاپ‌ها، فروشگاه‌های عرضه کننده محصولات فرهنگی، اماکن تفریحی و ورزشی مثل سالن بیلیارد یا شنا و... امکاناتی هستند که در یک مکان فرهنگی چندمنظوره، می‌توانند تماشاگران را به خود جلب کنند. در طراحی پردیس‌های سینمایی جدید اهمیت این جنبه‌های سرگرم‌کننده لحاظ شده است و رفته‌رفته دیگر سالن‌های سینما هم به سمت چنین الگویی می‌روند.

از زمانی که مجموعه‌های چندسالنه باب شد، سینماداران تصمیم گرفتند که از سئانس‌های چرخشی استفاده کنند. این ماجرا از زمانی جدی شد که قرار شد فیلم‌های کم‌مخاطب و روشنفکرانه نیز به روی پرده بروند. به این ترتیب شرایطی به وجود آمد که امروز شاهد تبعات ناخوشایند آن هستیم. خیلی از سالن‌های معتبر و خوب سینمایی، مثل سینما فرهنگ، با داشتن چند سالن، فیلم‌های بیشتری را جذب می‌کنند و اینها را در سئانس‌های گوناگون به روی پرده می‌برند. در این شرایط تماشاگری که قصد دیدن فیلمی را دارد باید با خودش کلی حساب و کتاب کند تا ببیند فیلم محبوبش در چه سینمایی و در کدام سئانس و در چه ساعتی به روی پرده می‌رود تا بتواند به تماشای آن بنشیند.

این شاید مهم‌ترین عامل کاهش تماشاگران سینماها باشد. ظهور پدیده‌هایی مانند تلویزیون با حجم عظیمی از سریال‌های داستانی، اینترنت، دی‌وی‌دی، ماهواره و... به عنوان رقبایی جدی برای سینما، مطرح هستند و تماشاگری که بسادگی می‌تواند سریالی را به طور شبانه دنبال کند، دلیلی برای مراجعه به سینما نمی‌بیند؛ بویژه آن‌که دلایل بالا را هم بخواهیم لحاظ کنیم و به آنها بهای بالای بلیت‌های سینماها را هم اضافه کنیم. آخرین مورد جانبی موثر در کار از رونق افتادن سینماها، ورود فیلم‌ها به شبکه نمایش خانگی است. بسیاری از کارشناسان سینما معتقدند مردمی که اطلاع دارند از این که فیلم‌های روی پرده با تأخیری دو سه ماهه وارد شبکه ویدئویی می‌شوند، دیگر انگیزه‌ای برای حضور در سالن‌های سینمایی ندارند. به این ترتیب تا?زمانی که موانعی که ذکر شد وجود دارند، انتظار فروش بالای فیلم‌ها انتظاری نامعقول است، مگر این که فیلمی با حواشی بسیار مانند «مارمولک» یا «اخراجی‌ها» روی پرده بیاید که تعداد این فیلم‌ها نیز در قیاس با تولیدات سینمای ایران بسیار پایین است.