نظارت نمایندگان بر عملکرد دولت ، سرمایه است

سیدمجتبی ثمره هاشمی از آن چهره‌هایی است که در مدت 5 سالی که از ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد می‌گذرد همواره سعی کرده است در مسوولیت‌هایی نظیر مشاور و دستیار در کنار رئیس‌جمهور باشد و به جز مدت کوتاهی که معاون سیاسی وزارت کشور بود از پذیرفتن چنین سمت‌هایی می‌پرهیزد.

او که در حال حاضر در پست دستیار ارشد رئیس‌جمهور مشغول به کار است معمولا در بیشتر مراسم‌های رسمی رئیس‌جمهور را همراهی می‌کند و در کمتر برنامه‌ای است که رئیس‌جمهور باشد و ثمره هاشمی نیز جایی در نزدیکی وی ننشسته باشد.

یکی از ویژگی‌های ثمره هاشمی این است که برخلاف برخی دیگر از نزدیکان رئیس‌جمهور به شدت از حاشیه‌ها دوری می‌کند و آنقدر به سوالات به صورت دیپلماتیک پاسخ می‌دهد که به کسی برنخورد.

او در مصاحبه‌ای که به مناسبت هفته دولت با روزنامه جام‌جم انجام داده است به برخی انتقادات وارد به دولت از جمله در خصوص ارتباط با احزاب، روحانیت و نخبگان و همچنین بحث قانونگرا بودن یا نبودن دولت پاسخ می‌دهد. مشروح این مصاحبه را می‌خوانید.

اگر قرار باشد به یکی دو تا از اقدامات بارز دولت نهم و دهم به عنوان ویژگی‌های منحصربفرد این دو دوره اشاره کنید، به کدام‌ها اشاره می‌کنید؟

دولت نهم شعارهایی انتخاب کرد که همان شعارهای انقلاب بود و تلاشش بر این بوده که در همان مسیر شهیدان رجایی و باهنر قدم بردارد. از جمله اینها و از اولین بحث‌هایی که دولت نهم تعقیب کرد، بحث عدالت در کشور و به خصوص آن وجوهی از عدالت بود که به دولت مربوط می‌شود.

دولت همچنین به این مساله توجه کرد که توانمندی‌های خود دولت نیز باید در کشور توزیع شود. حالا این توانمندی‌ها چه توانمندی‌های مدیریتی باشد، چه حضور و پیگیری و چه نظارت. به نظر من یکی از امتیازات دولت این بود که به این موضوع توجه کرد و از مصادیق این قضیه، انجام سفرهای استانی بود که به صورت بدیعی در کشور اتفاق افتاد. البته مشابه این سفرها در دوران شهید رجایی و باهنر هم وجود داشت و در همان مدت کوتاه دولت آنها، چند سفر استانی انجام شد. من خودم در بعضی از آن سفرهای استانی حضور داشتم.

این سفرها در دولت نهم و دهم به عنوان یک برنامه و جزئی از کار دولت مورد توجه قرار گرفت و در حال حاضر، بیش از 70 سفر استانی انجام شده است که مشابه این مساله را شاید در کمتر جایی در دنیا بتوان یافت.

مساله دیگری که مورد توجه قرار گرفت و می‌توان از آن به عنوان شعبه‌ای از عدالت یاد کرد، رسیدگی ویژه به محرومان در سطح کشور بود. در همین راستا، قانون اصل 44 به کمک دولت آمد و دولت را موظف کرد که آنچه از منابع را که در اختیار دارد به صورت عادلانه توزیع کند. این اتفاق بزرگی بود که در کشور افتاد و کار سختی هم بود. از 42 میلیون نفری که برای دریافت سهام عدالت شناسایی شدند، براساس آخرین آماری که اعلام شده است، 39 میلیون نفر این سهام را دریافت کردند. بعضی‌ها که زودتر این سهام را دریافت کردند، حتی سودهای سالانه‌شان را هم دریافت کرده‌اند.

ببینید وقتی که یک مساله‌ای قانون شد و سیاست نظام شد و ابلاغ شد دیگر باید اجرا شود. همه نشستند و روی این مساله فکر کردند، این همه منابع سنگین در اختیار دولت بود، چرا نباید این منابع در اختیار مردم قرار گیرد. مگر الان ضرر کردیم اگر این منابع در اختیار مردم قرار بگیرد، به سرمایه‌ای برای آنها تبدیل می‌شود. ما شاهد بودیم آن شرکت‌هایی که در بورس بودند، سهام آنها ارتقا پیدا کرد، خب اینها سرمایه‌ای برای خانواده‌هاست. اگر این طرح اشکال داشت مردم از آن استقبال نمی‌کردند ولی دیدیم که از این موضوع استقبال ملی شد.

یکی دیگر از ویژگی‌های شاخص دولت، توجه خاصی بود که به عزت اسلامی و ملی ملت ایران داشت. تلاش شد تا از سرمایه اصلی ملت که همان عزت، شرافت و بزرگی ملت است، حقیقتا صیانت شود و اگر در گذشته به دلایلی مورد بی‌توجهی قرار گرفته است، جبران شود. شما دیدید که نماد این عزت‌خواهی و حفظ عزت، در هسته‌ای شدن جمهوری اسلامی ایران بود و الان دیگر همه عالم می‌دانند که ایران یک کشور هسته‌ای است و همه قبول کرده‌اند که دیگر نمی‌توان این مساله را نادیده گرفت.

مصوبات استانی متنوع است و در حقیقت دستگاه‌های اجرایی، مسوول اجرای مصوبات هستند. هر وزارتخانه‌ای به طور طبیعی مسوول مصوبات حوزه کاری خودش است و در استان‌ها هم استاندار به عنوان نماینده عالی دولت، بر اجرای مصوبات نظارت دارد و اجرای آنها را پیگیری می‌کند. در دولت هم حوزه ویژه‌ای مسوولیت پیگیری و نظارت این مصوبات را برعهده دارد که در دولت نهم این مسوولیت بر عهده معاونت اجرایی رئیس‌جمهور بود و در دولت دهم، معاون اول مسوول پیگیری مصوبات است، چون بسیاری از این مصوبات نیازمند این هستند که مجددا در تهران پیگیری شوند، جلسات هماهنگی گذاشته شود و منابع آنها تامین شود. سرجمع همه اینها زمانی مشخص می‌شود که قرار است سفر بعدی انجام شود. زمانی که قرار است سفر مجددی به یک استان انجام شود، یک جمع‌بندی عمومی از کارهای انجام شده و احیانا کارهایی که انجام نشده و احتمالا مشکلاتی داشته است صورت می‌گیرد و به اطلاع آقای رئیس‌جمهور می‌رسد. در سفر بعدی هم که انجام می‌شود، مجددا در خود استان، مواردی که مربوط به استان می‌شود مورد پیگیری قرار می‌گیرد. گذشته از اینها، نمایندگان محترم مجلس هم به عنوان ناظر بر این مصوبات نظارت می‌کنند.

در واقع یک ناظر بیرونی هم که اتفاقا ناظران نقادی هستند، از بیرون سیستم دولت بر اجرای مصوبات نظارت می‌کنند که این مساله بسیار کمک می‌کند که مصوبات خوب پیش برود. این نظارتی که نمایندگان مجلس می‌کنند یک سرمایه برای دولت و کشور است، چون بالاخره حتی اگر در جایی یک مسوولی هم بخواهد به نحوی موضوع را توجیه کند، باز کسانی هستند که تذکر بدهند. موضوع مهم دیگری که وجود دارد و شاید از همه اینها مهم‌تر باشد، نظارت مردم است. در سفرهای استانی، تمام مصوبات به اطلاع مردم می‌رسد و مردم هر استان پروژه‌های مهم استان خود را می‌دانند. بنابراین ناظران و مطالبه‌کنندگان اصلی، خود مردم هستند که از طریق نامه، تلفن، فکس و... در مورد روند اجرایی شدن مصوبات گزارش می‌دهند. بنابراین هم یک نظارت عمومی وجود دارد، هم یک نظارت رسمی از جانب خود دولت وجود دارد و هم یک نظارت قانونی از جانب نمایندگان مجلس. به نظر من این یکی از ویژگی‌های خاص سفرهای استانی است که باعث پیوستگی بین مردم، دولت و قانونگذاران شده است و یک الگوی منحصربه‌فردی است.

در واقع این فرهنگ انقلاب است که اهداف اصلی و نهایی را تعیین می‌کند و همه اهداف نظام و انقلاب ما به نوعی فرهنگی هستند.

به همین خاطر است که در این دور از سفرها، در کارگروه فرهنگی که تشکیل می‌شود، شخص رئیس‌جمهور شرکت می‌کند و بودجه‌هایی هم که اختصاص داده می‌شود علاوه بر بودجه‌هایی است که سازمان‌ها و بخش‌های مختلف فرهنگی، در اختیار دارند. متناسب با ظرفیت هر استانی، در بخش‌های مختلف از جمله ورزش، هنر، ادبیات، باستان‌شناسی و تاریخ، برای معرفی مشاهیر سرمایه‌گذاری می‌شود. از دیگر نمودهایی که می‌توانم به آن اشاره کنم این‌که بودجه فرهنگی دولت، امسال 3 برابر شده است که این جهش واقعا بزرگی است. البته این دغدغه هم وجود دارد که بودجه‌ها و امکانات فرهنگی به نحو درست و دقیق مصرف شود که این بخش از قضیه به مجریان و ناظران باز می‌گردد. اما الان کسی در استان‌ها نمی‌تواند با عذر این که ما بودجه نداریم، امکانات نداریم و دستمان بسته است، از بعضی کارهای اصلی و ضروری فرهنگی، صرف‌نظر کند.

در مباحث اقتصادی با توجه به طرح 7 قسمتی دولت برای اصلاح ساختار اقتصادی کشور که بحث هدفمندی یارانه‌ها، تنها بخشی از آن است، آقای رئیس‌جمهور شخصا به افراد مختلفی نامه نوشتند که در میان آنها تعداد زیادی از اقتصاددانان، علما و صاحب‌نظران وجود داشتند و اگر اشتباه نکنم، تعداد نامه‌های رئیس‌جمهور به 400 عدد بالغ می‌شد. رئیس‌جمهور در این نامه‌ها، سوالاتی را مطرح کرد و از آنها خواست که به این سوالات پاسخ دهند تا به چگونگی اصلاح ساختار اقتصادی کشور کمک شود. سمینارهای متعددی هم در این زمینه برگزار شد و به عنوان مثال در سال 87 چند سمینار برگزار شد که متولی آنها وزارت اقتصاد و دارایی بود و از دانشگاهیان و افراد صاحب‌نظر دعوت کردند طرح را به بحث گذاشتند. کمیسون‌های مختلفی تشکیل شد و روی این موضوع کار کردند و اصلا دبیرخانه‌ای به طور خاص از همان ابتدا برای این بحث تشکیل شد که نزدیک به 20 نفر از استادان دانشگاه، عضو این دبیرخانه بودند تا این کار کاملا علمی و خردمندانه برنامه‌ریزی شود.

در این موضوع حقیقتا خیلی کار شد و خیلی‌ها اظهارنظر کردند. چقدر مصاحبه‌های رادیویی و تلویزیونی در این زمینه پخش شد و اگر ما جمع‌بندی داشته باشیم، شاید بتوانیم بگوییم هیچ موضوعی تا به این حد در کشور مورد مطالعه قرار نگرفته باشد. بالاخره این طرح پخته شد و برای اجرا آماده شد و همین که شما امروز می‌بینید که یک هماهنگی کلی در مورد این طرح وجود دارد نتیجه رایزنی‌ها و مشورت‌های فراوان صورت گرفته است. الان مجلس این طرح را قبول دارد، دولت قبول دارد، قوه قضاییه همراهی می‌کند، مقام معظم رهبری اصل این قضیه را تایید فرمودند و تمام نظام به صورت هماهنگ آماده اجرای این طرح بزرگ اقتصادی است.

به نظر من همه این مسائل نشاندهنده ارتباط گسترده دولت و نخبگان است که نمود آن در بزرگ‌ترین طرح اقتصادی کشور مشهود است.

البته ما طرح‌های دیگری را از جمله طرح اصلاح سیستم بانک‌ها، طرح اصلاح بیمه‌ها و گمرک، حفظ قدرت ریال در کشور و بهینه ساختن تولید را پیش رو داریم که مجموعا 7 طرح بزرگ اقتصادی هستند و هدفمند کردن یارانه‌ها اولین آنهاست. همزمان با اجرای مقدمات هدفمندی یارانه‌ها، روی بقیه طرح‌ها هم کار می‌شود و در هر جا که نیاز به قانون باشد، به مجلس ارجاع می‌شود و امیدواریم که در دو سه سال آینده این تحولات، به وقوع بپیوندد و یک اقتصاد فعال، چابک، عادلانه، مبتنی بر مبانی اسلامی و مبتنی بر تجربیات اقتصادی شکل پیدا کند.

چند موضوع در این زمینه قابل طرح است. یکی این که دولت در این دوره توجه ویژه‌ای به دیپلماسی عمومی مبذول کرده است. ما اعتقاد داریم پیام‌های انقلاب اسلامی و ملت ایران، پیام‌هایی جهانی است و مخاطبان هم، ملت‌ها هستند. امروز افکار عمومی و نظرات ملت‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در حوزه سیاست دارد و فقط دولت‌ها و فعالان سیاسی نیستند که نقش ایفا می‌کنند. این که دولتی مثل آمریکا را در جهان قبول داشته باشند یا نداشته باشند و درصد پذیرش سیاست‌های آمریکا در افکار عمومی خیلی تعیین‌کننده است و شاخص خیلی خوبی در قدرت و نفوذ آمریکا به شمار می‌رود.

یکی از ویژگی‌های دولت نهم و دهم این بود که با فرض اهمیت مخاطبان جهانی در وضع سیاست‌های کلی دنیا، در این زمینه سرمایه‌گذاری کرد. البته این سرمایه‌گذاری منحصر به آفریقا و آمریکای لاتین نیست و همه دنیا مخاطب ما هستند. به عنوان مثال در سفری که آقای رئیس‌جمهور اخیرا به چین داشت، من تصور چنین استقبالی را نداشتم. وقتی که ما برای بازدید از نمایشگاه شانگهای به آنجا رفتیم، استقبال مردم کم‌نظیر بود و پلیس مجبور شد که برای جلوگیری از ازدحام مردم مداخله کند و آنها را به صف کند که اتفاقی نیفتد. این خیلی مساله مهمی بود. بعضی از ایرانی‌هایی هم که در آنجا حضور داشتند، می‌گفتند که ما هر جا که می‌گوییم ایرانی هستیم، طور دیگری ما را تحویل می‌گیرند و با ما برخورد می‌کنند. همه به شجاعت ایران اعتراف می‌کنند و از آن تمجید می‌کنند.

این یعنی نتیجه همان دیپلماسی عمومی که دولت نهم و دهم به آن توجه کرد. الان وضعیت ما در اروپا هم به همین شکل است. الان آیا فکر می‌کنید که مردم اروپا ما را نمی‌شناسند یا با دولت‌هایشان موافقند؟! بخش مهمی از مردم اروپا الان با دولت ایران موافقند و در واقع با پیام‌های مردم ایران موافقند. شما از ایرانی‌هایی که در اروپا زندگی می‌کنند این مساله را بپرسید و ببینید که در کشوری مثل آلمان، مردم چقدر به سیاست‌های جمهوری اسلامی گرایش دارند. گرایشات خیلی زیاد است. در آمریکا هم همین طور است، البته در جاهایی بیشتر است و در جاهایی کمتر. در آمریکای لاتین که دیگر پرواضح است و مردمی که با ما هزاران کیلومتر فاصله دارند صدای انقلاب ما را شنیده‌اند و مردم و رئیس‌جمهور ما را می‌شناسند. اینها همگی مولفه‌های یک قدرت سیاسی هستند و ما نمی‌توانیم آنها را نادیده بگیریم.

نکته بعد این که رویکرد دولت نهم و دهم در سیاست خارجی به این معنا نیست که از ارتباط با دولت‌های اروپایی عدول کرده و آن را کنار گذاشته و حالا به این سمت رفته است که آمریکای لاتین و آفریقا را جایگزین آنها کند. اصلا این طور نیست. بالاخره شما در سیاست‌هایی که اجرا می‌کنید ممکن است عده‌ای خودشان را کنار بکشند و عده‌ای به شما ملحق شوند. این مساله خیلی طبیعی است. عده‌ای حرف شما را قبول می‌کنند و عده‌ای قبول نمی‌کنند و حتی دشمنی می‌ورزند. ایران هرگز پیشقدم نبوده است که ارتباطات خود را با سایر کشورها کاهش بدهد یا از تبادلات خود بکاهد.

وقتی دولت ایران که منتخب ملت است، آرمان‌های اصلی این مردم را اعلام می‌کند و می‌خواهد قاطعانه روی مواضع خودش پافشاری کند، خب عده‌‌ای مواضع سختگیرانه‌تری اتخاذ می‌کنند. وقتی ایران می‌خواهد هسته‌ای شود، عده‌ای مخالفتشان را علنی‌تر می‌کنند، تهدید می‌کنند، داد و فریاد راه می‌اندازند و نمی‌خواهند ایران قدرتمند شود. هر چه که نفوذ مردمی و سیاسی و مقبولیت ایران در سطح منطقه و جهان بالاتر می‌رود، مخالفت بعضی‌ها بیشتر می‌شود اما این دلیل براین نیست که ما بگوییم سیاست‌هایمان غلط است. طبیعی است وقتی که شما بخواهید پیشرفت کنید موانع بیشتری پیش روی شما قرار می‌گیرد و هر چه شما بیشتر جلو بروید موانع بیشتری خواهید داشت اما اگر سکوت کنید و حالت سکون داشته باشید مطمئنا مانعی هم برسرراهتان نخواهد بود. این مصداق همان مثل مشهور است که می‌گوید «دیکته نانوشته، غلط ندارد.»

بنابر این اگر بخواهید کار کنید موانعی هم سر راهتان ایجاد خواهد شد و الان مساله این است که چگونه از این موانع عبور کنیم. خب اروپایی‌ها در حدود سه چهار سال قبل، تقریبا 30 تا 35 میلیارد یورو با ما مبادلات داشتند، اما صحبت اینجاست که این مبادلات به حدود 25 میلیارد کاهش پیدا کرده است مثلا چه تفاوتی ایجاد شده است. ما از آن طرف کشورهایی را داریم که مبادلات ما با آنها مثلا در حدود 17 میلیارد دلار بوده و الان به حدود 40 میلیارد رسیده است. ارتباطات ما با بعضی کشورهای آسیایی هم در این مدت خیلی تقویت شده و خیلی از کارها جلو رفته است.

ارتباطاتی که ما الان با کشورهای آسیایی داریم ارتباطات کمی نیست و بسیار گسترده است. لذا نمی‌توانیم قیاس کنیم و بگوییم که ایران آمد و آفریقا را جایگزین اروپا کرد. این سوال اصلا ذاتش صحیح نیست. بالاخره شما جبهه‌تان عوض شده است و عده زیادی به این جبهه پیوسته‌اند و بعضی‌ها هم که مقابل ایران بودند، حال شدیدتر مقابل ما ایستاده‌اند.

از سیاست‌های دیگری که در دولت نهم و دهم پیگیری شد، شکستن بت صهیونیسم در دنیا بود، البته اولین بت‌شکن، امام بزرگوارمان بود که راه را جلوی پای ملت ایران باز کرد، بعد هم دولت نهم و شخص رئیس‌جمهور بود که به صورت عملی و علنی و قوی وارد میدان شد و بت صهیونیسم را با طرح دو سوال در دنیا شکست. با طرح این دو سوال هیمنه صهیونیست‌ها در دنیا شکست. این سوالات در محافل کوچک و محدود مطرح نشد بلکه در سازمان ملل و در مصاحبه‌های جهانی مطرح شد.

یکی دیگر از دستاوردهای بزرگ سیاست خارجی ما همین مسائلی است که اخیرا در اجلاس اخیر ان‌پی‌تی به وجود آمده و به نظر من دستاوردهای ایران در این اجلاس هنوز برای مردم کاملا باز نشده است.

آنها از یک سال قبل از تشکیل این کنفرانس برنامه‌ریزی کرده بودند ایران را محکوم کنند و جلوی دستیابی سایر کشورها به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای را بگیرند، آنها قصد داشتند آن قدر قوانین سختی را تنظیم کنند که کسی نتواند دنبال انرژی هسته‌ای برود و آن را در انحصار خودشان نگه دارند و اگر کسی به آن نیاز داشت مجبور شود به آنها التماس کند. مقصود آنها این بود که در بیانیه‌هایشان ایران را محکوم کنند و رژیم صهیونیستی و دولت آمریکا را که هزاران کلاهک هسته‌ای دارند از معرض حملات قوی سایر کشورها حفظ کنند، اما آنها در تمام این مقاصد شکست خوردند و این پیروزی بسیار بزرگی برای ملت ایران و کشورهایی که در جبهه ایران هستند بود، این اتفاق برای 118 کشوری که عضور گروه عدم تعهد هستند پیروزی بزرگی بود.