جشن گلریزان

اگر خود ما از کسانی نباشیم که تا به حال در یکی از این جشن‌ها که در حال حاضر بیشتر در سازمان زندان‌ها برگزار می‌شود شرکت کرده‌ایم، حتما شنیده‌ایم یا در رسانه ملی دیده‌ایم یا در مطبوعات خوانده‌ایم که در این ماه چگونه بسیاری از مردم از قشرهای مختلف در آزادکردن زندانیان نیازمند شریک هستند.

ستاد دیه به عنوان یک تشکل مردم نهاد که مشارکت مردمی در آن حرف اول را می‌زند همه ساله در ماه مبارک رمضان و البته در دیگر ماه‌های سال با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی به این مقوله مهم یعنی آزادی زندانیان می‌پردازد. امسال نیز این مراسم در تهران برگزار شد و البته طبق سنت همه ساله تا پایان ماه رمضان در سراسر کشور به مرور اجرا می‌شود. به گفته جولایی رئیس ستاد دیه کشور در حال حاضر هیچ فردی به خاطر بدهی 200 یا 300 هزار تومانی در زندان نیست.

به گفته وی باید در جهت اصلاح رفتار مردم تلاش شود تا بتوان از طریق آن جلوی پیشامد‌هایی را که موجب گرفتارشدن مردم می‌شود، گرفت. این مساله در کنار توجه به آمار فعالیت ستاد دیه مشخص می‌کند که تا چه حد این نوع فعالیت مردمی می‌تواند موثر باشد. بنابر آمار اعلام شده 8 هزار و 600 نفر در سال 88 از این طریق آزاد شده‌اند و نیز در فاصله 10 سال فعالیت ستاد دیه بیش از 35 هزار نفر آزاد شده‌اند.

در واقع می‌توان ستاد دیه را نمونه‌ای موفق از فعالیت در زمینه رسیدگی به امور زندانیان معرفی کرد. اما آیا نمونه‌های دیگری نمی‌توان در این زمینه داشت؟ روی سخن در این نوشتار الگوبرداری از این روند موفق در نگاهی دیگر به زندانیان است. قطعا همه ما می‌دانیم که زندانی نیازمند، حداقل چند صباحی پس از آزادی نیز نیازمند است.

توجه به زندانیان پس از آزادی نیز مقوله‌ای مهم است که کمتر به آن توجه شده و می‌شود. نگاهی به آمار بازگشت زندانیان به زندان به دلایل مختلف نشان می‌دهد که توجه به زندانیان آزاد شده و مراقبت از آنان شاید به مراتب مهم‌تر از آزادی آنان از زندان است.

زندانی از زندان آزاد شده حتی اگر به دلیل بدهی یا جرایمی اینچنین نیز به زندان برود پس از آزادی زیر نگاه دیگران است. بر این اساس و با انگ زندان بسیاری از آنان از جامعه طرد می‌شوند و زمینه گرایش به خلاف در آنها تشدید می‌شود. گرچه هم‌اکنون مراکزی به نام مراقبت بعد از خروج وجود دارد اما باید بپذیریم که توجه به زندانیان پس از آزادی بسیار کمتر است و باید تقویت شود.

فعالیت‌های ثمربخش ستاد دیه می‌تواند الگویی مناسب برای تقویت مراکز بعد از خروج با مشارکت مردم شود. نهادهای مردمی یا ان جی او‌ها در سال‌های اخیر گسترش چشمگیری در ابعاد اجتماعی داشته‌اند. کمی تلاش و کمی توجه رسانه‌ای و توجه مسوولان به ویژه در نهاد‌های متولی زندان و زندانیان در کشور می‌تواند به گسترش توجه مردم به زندانیان پس از آزادی و تغییر ذهنیت جامعه نسبت به زندانیان آزاد شده و گشودن آغوش کار و زندگی روی آنان منجر شود. این مهم می‌تواند آمار گرایش مجدد به تخلف، گرایش به مواد مخدر و دیگر خلاف‌ها و جرایم را کاهش دهد.

البته در این زمینه یعنی توجه به زندانیان بعد از خروج از زندان، شاید نکته مهم توجه به ابعاد تربیتی، روان‌شناسانه و جامعه‌شناسانه‌ای است که در حکم یک تخصص اجتماعی کمتر می‌توان در میان قشرهای مختلف سراغ آنها رفت. از این‌رو وقتی صحبت از آزادی زندانیان می‌شود و پول چاره‌ساز است هر فرد پولداری می‌تواند با هدفی خیر به این کار خداپسندانه بپیوندد. باید آستین‌ها را بالا زد.