تپه اشرف، اصفهان را با تاریخ پیوند میدهد
سرپرست تیم کاوش تپه اشرف اصفهان با اشاره به اهمیت کاوش این تپه تاریخی در تاریخ اصفهان از تمام دستگاههای اجرایی به خصوص استانداری و شهرداری اصفهان خواست سازمان میراث فرهنگی را در راه رسیدن به این مهم یاری رساند.
به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، علیرضا جعفری زند در جریان بازدید خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی از مراحل کاوششناسی تپه تاریخی اشرف افزود: «تصمیم بر این است که اینجا به شکل یک سایت موزه درآید و از فصل بعد مرمت قسمتهای کاوش شده آغاز میشود و این تپه برای بازدید عموم پاکسازی میشود.»
70 درصد تپه اشرف به مرور زمان تخریب شده است
وی با اشاره به وسعت فعلی تپه و تخریب آن در زمانهای گوناگون گفت: «این تپه حدود 25 هکتار بوده که هم اکنون حدود 9 هکتار آن باقیمانده و بقیه آن به واسطه خیابانکشی از یک ضلع، گسترش پارک از ضلع دیگر و ساخت زمین ورزشی در ضلع جنوبی آن تخریب شده و حدود سی درصد آن باقی مانده است.
این باستانشناس با بیان اینکه کاوش آغاز شده در تپه اشرف شبیه معجزه است، خاطر نشان کرد: «عملیات کاوش و باستانشناسی در اصفهان به خاطر بهرهمندی از آثار زیاد، تعریف نشده و به همین دلیل آغاز این کاوش کار بزرگی در شهر اصفهان بود.
وی افزود: «شروع عملیات کاوش در این تپه تاریخی گام بزرگی است زیرا اگر همین عملیات نیز آغاز نمیشد، مطمئنا از نه هکتار باقیمانده نیز اثری به جا نمیماند.
تپه اشرف، اصفهان را با تاریخ دور خود پیوند میدهد
جعفری زند با بیان اینکه این تپه کتاب گم شده تاریخ اصفهان است، افزود: «آثاری که در این تپه وجود دارد مربوط به قبل از اسلام تا قرن چهارم هجری است یعنی زمانی که نشانههای این دوره اصفهان یا کمرنگ است و یا به کل محو شده است.
وی خاطر نشان کرد: «با کاوش تپه اشرف، آثاری از زیر خاک نمایان میشود که از تمام آثار سطح شهر قدیمیتر است.»
این باستانشناس برجسته در ادامه افزود: «خوشبختانه هماکنون در تپه اشرف با وجود تخریب فراوان، شاهد وجود آثار چشمگیری که حتی برای افراد عادی نیز جذاب است، هستیم.»
وی تصریح کرد: «آنچه برای ما مهم است نمایان شدن آثاری است که جای خالی آن در اصفهان ملموس بوده، زیرا همیشه اصفهان و آثار آن از قرن چهارم هجری به بعد دیده میشود ولی این تپه اصفهان را با تاریخ دور خود پیوند میدهد.»
سرپرست تیم حفاری تپه اشرف تصریح کرد: به عنوان مژده میگویم که بخشی داریم کار میکنیم که بسیار تاریک بوده و اطلاع کمی از آن داریم. ما از دوران انتقالی از ساسانی به اسلامی اطلاعات درستی نداریم ولی در ناحیه مرکزی در قلب ایران کاری بینظیر است.»
وی با اشاره به اینکه در این نقطه تا کنون هیچ کاوش علمی نشده گفت: »البته در سال 1360 توسط دانشگاه تهران برای کارورزی دانشجویان بدون هیچگونه نقشهبرداری در تپه اشرف کاوشهایی صورت گرفت که این فعالیت به هیچ وجه علمی نبود و اکنون نخستین کلنگ حفاری علمی در این تپه تاریخی زده شده که تپوگرافی لازم را نیز داشته و یک کار زیر بنایی است.»
جعفری زند تصریح کرد: «در آن مرحله کاوش اعلام شد که این محل مسجد جامع صغیر است که در زمان صاحب ابن عباد ساخته میشود در حالی که تمام کتابها نوشتهاند که مسجد جامع صغیر در کنار مسجد جامع کبیر ساخته شدهاست
فصل اول کاوش به زودی به پایان میرسد
وی با اشاره به مراحل کاوش فعلی در تپه اشرف اظهار کرد: «فصل اول کاوش حدود چهل روز به طول میانجامد که این مرحله به زودی به پایان میرسد و به خاطر اهمیت این کاوش، بلافاصله فصل بعدی آغاز میشود و پس از حدود یک هفته توقف برای مطالعات و تجزیه تحلیل یافتهها و انسجام آن، فصل دوم آغاز میشود که حدود یک ماه و نیم الی دو ماه طول میکشد.»
این باستانشناس با اشاره به عملیات صورت گرفته در فصل اول کاوش تصریح کرد: «در فصل اول معمولا بیشتر شناسایی و مطالعات صورت میگیرد که در این مدت علاوه بر آن، بخش زیادی از کار تیم به خاکبرداری خاکهای سطحی و نخالهها که ظرف چهل ساله گذشته در این مکان تخلیه شده اختصاص یافت و هماکنون پس از حدود دو متر خاکبرداری به آثار رسیدهایم.»
وی افزود: «حجم خاک سطحی زیاد است و کاری که در این مدت انجام شده کار حدود دو الی سه ماه است که به صورت شبانه روزی با 17نفر متخصص صورت گرفته است.»
جعفری زند در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران در خصوص پیدا شدن اشیا خاص در مدت کاوش گفت: «در این محل به دلیل تخریب فراوان در دورههای مختلف تاریخی، اشیا موزهای پیدا نشده ولی اشیا مطالعاتی فراوانی بدست آوردهایم.»
وی در ادامه از حضور در تیم کاوش تپه اشرف به عنوان سرپرست ابراز خرسندی کرد و افزود: «هماکنون حفاری تپه اشرف به دست کسی سپرده شده که در تمام این دوران به این کار علاقهمند بوده و حساسیت بسیار زیاد روی این کاوش دارم و بدون تردید اگر پایهگذاری صحیح حفاری صورت گیرد، بعدا هم میتوان به خوبی آن را ادامه داد.
حفظ میراث فرهنگی در تمام دنیا افتخار شهرداران است
جعفری زند با اشاره به فصلهای بعدی کاوش تپه اشرف گفت: «تصمیم بر این است که اینجا به شکل یک سایت موزه درآید و از فصل بعد مرمت قسمتهای کاوش شده آغاز میشود و این تپه برای بازدید عموم پاکسازی میشود.»
وی رسیدن به این مهم را نیازمند همراهی و همیاری همه سازمانها و نهادها دانست و افزود: «نه تنها در ایران بلکه در تمام دنیا سازمان میراث فرهنگی به تنهایی قادر به انجام پروژه به این بزرگی نیست و لازم است نهادهای دیگر مانند به کمک ما بیایند.»
سرپرست تیم کاوش تپه اشرف تصریح کرد: «این بنا در شهر اصفهان واقع شده و شهرداری میتواند بودجهای که قصد داشت صرف ایجاد فضای سبز در صورت تخریب احتمالی کند، در رابطه با حفظ و زیباتر نشان دادن آثاری که بدست میآید به کار گیرد.»
وی با بیان اینکه تاکنون به غیر از سازمان میراث فرهنگی هیچ سازمانی از حفاری این تپه حمایت نکرده تصریح کرد: «مردم این منطقه تا قبل از اینکه عملیات کاوش آغاز شود، بارها به شهرداری مراجعه کردهاند و خواستار مشخص شدن تکلیف این محل شدهاند، زیرا اینجا به مرکز اراذل و اوباش تبدیل شده وجود تل خاک باعث میشد که با وزرش باد، خانههای اطراف پر از خاک شود ولی از زمانی که کار کاوش آغاز شده همین مردم بزرگترین حامیان ما برای حفظ این محل شدهاند.»
جعفریزند همچنین خبر از استقرار یگان حفاظت در تپه اشرف داد و خاطر نشان کرد: «اکنون یگان حفاظتی در تپه اشرف مستقر شده است و هماهنگیهای لازم نیز با کلانتری محل به عمل آمده و در حال توافق برای مجوز گرفتن فنس از شهرداری هستیم و امیدوارم شهرداری حسن نیت خود را در حفظ آثار تاریخی با همکاری در این پروژه نشان دهد.»
وی افزود: «بهترین رزومه شهرداران پاریس، رم و غیره حفظ میراث فرهنگی است و امیدواریم شهرداری اصفهان در این جهت هم پیشرو و الگو برای همه شهرهای ایران باشد.»
این باستانشناس با بیان اینکه قرار نیست آثار تاریخی به بیغوله تبدیل شود افزود: «در ساختمان پارلمان ایتالیا، دیوار کهنه رم باستان از دل چمن آنجا رد شده است و همچنین از خانه نرون امپراطور معروف رم، چهار ستون بیشتر باقی نمانده که آنها در دل فضای سبز به زیبایی نگهداری میشود و قرار نیست آثار تاریخی به بیغوله تبدیل شود.
کشف ردپایی کودک 10 ساله و یک بنای محقرانه روستایی
جعفریزند در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: «بر بقایای دژ در دوران اسلامی یک بنای محقرانه روستایی ساخته شده است. پاهای مشاهده شده در این بنای تاریخی مربوط به کودک پا برهنه 12 ساله است.»
وی ادامه داد: «البته ردی کفشها نیز در این نقطه وجود دارد که با نعل پوشانده شده (اصطلاحا ساغری) بود که مربوط به دوران نخست اسلام است.»
کشف سفالهای دوره اشکانی در تپه اشرف
جعفریزند ادامه داد: انتظار میرود در بخشهایی از این تپه به لایههای باستانیتر از دوره ساسانی دست یابیم همانطور که سفال اشکانی در بخشی از این تپه یافت شده لذا باید لایه اشکانی نیز داشته باشیم و احتمال از سوی دیگر وجود داشتن لایه هخامنشی هم وجود دارد.»
وی ادامه داد: تا کنون سه لایه از دوران تاریخی در تپه اشرف مربوط به دوران ساسانی، قرن سوم و چهارم هجری و پس از آن در دوره اشرف افغان در تپه اشرف یافت شده است و البته از سوی دیگر فکر میشود همه آثار دورههای مختلف در یک نقطه از این تپه نباشد.»
جعفریزند در ادمه سخنان خود اظهار کرد: «به احتمال زیاد در این نقطه یک دژی بسیار بزرگ واقع بود که دارای دیوارهایی با ارتفاع نزدیک به دو متر است.»
وی در خصوص نوع مصالح بکار رفته در این قلعه تاریخی اظهار کرد: «در بناهای اصفهان ویژگی معماری دیگری دارد و باید دید چرا تداوم معماری سنگ و گچ از آن دوران ادامه نداشته است و شاهد نوعی تغییر معماری هستیم.»
در خصوص ماهیت دژ مستقر در این تپه شبهاتی وجود دارد
جعفریزند با اشاره به تاریخ این تپه تاریخی و احتمال وجود سارویه معروف در این محل، تصریح کرد: «در قرون اولیه اسلامی حمزه اصفهانی و دیگر مورخان مشترکا در مورد بنایی صحبت کردهاند که متعلق به قبل از اسلام است و گفته شده که در درون شهر جی است ولی چون عرصه دقیق شهر جی در آن زمان به خوبی مشخص نیست در مورد آن ابهام وجود دارد.»
وی در خصوص مشخصات مطرح شده از سارویه در کتب تاریخی گفت: «در این کتابها گفته شده دژی در اصفهان وجود دارد که بسیار مستحکم است و مربوط به قبل از اسلام بوده و در خشکترین نقطه اصفهان واقع شده است و برای کتابخانه طراحی شده و در آن پوست نوشته و الواحی بدست میآید که از آن به سارویه نام برده شده است.»
نویسنده کتاب اصفهان پیش از اسلام در این خصوص تصریح کرد: «من قلعه تبرک را برای این محل پیشنهاد کردهام چون چندین نشانه برای رد فرضیه وجود سارویه در این محل وجود دارد.»
وی افزود: «در کتب تاریخی آورده شده که سارویه چشمه آبی دارد که مشخص نیست منبع آن کجاست. ما در اینجا نه چشمه آب و نه بقایایی از آن را داریم. اگر هم وجود داشته باشد دیگر نباید نسبت به منبع آن تردید میشد و مشخص بود منبع آن آب زاینده رود است.»
جعفریزند تصریح کرد: «در جایی دیگر نیز در مورد سارویه آمده است که در خشکترین قسمت اصفهان واقع است که قطعا خشکترین جای اصفهان نمیتواند کنار رودخانه باشد و این مساله نیز با سارویه همخوانی ندارد.»
وی تصریح کرد: «با کاوشهایی که آغاز کردهام معتقدم همان طور که همیشه باید نسبت به متون قدیمی با شک و تردید نگاه کنیم، به نظر میرسد سارویه در قرنهای سوم و چهارم فراموش شده است. برای همین خیلی از خصوصیات قلعه تبرک را با سارویه اشتباه گرفتهاند و آخرینباری که در تاریخ از سارویه نام برده میشود در تاریخ سلجوقیان است.»
کاخ اشرف افغان در زمان فتح اصفهان توسط نادرشاه کاملاً تخریب شده است
این باستانشناس تصریح کرد: «درست است که من در کتابم اینجا را به عنوان قلعه تبرک معرفی کردهام ولی اکنون که اینجا حفاری میکنم هیچ گونه حساسیتی نسبت به این قضیه ندارم که اگر شواهدی مبنی بر این که دژ سارویه در این محل است پیدا شد، اعلام میکنم که اشتباه کردهام.»
وی با اشاره به تاریخ این تپه تاریخی گفت: «آن چه در سطح تپه دیده میشود بناهای مربوط به قبل از اسلام است که بازپیرایی شده و در زمان اشرف افغان تبدیل به کاخی شده که البته این کاخ بیش از سه الی چهار سال عمر نداشت چون به خاطر نفرتی که مردم از افغانها داشتند، بلافاصله پس از پیروزی نادرشاه بر افغانهای حاکم تخریب شد و از بقایای کاخ اشرف اثری نمانده و کاملا تخریب شده است.
جعفریزند خاطر نشان کرد: «اشرف افغان پس از فتح اصفهان دستور داد کاخهای جنوبی ساحل زایندهرود را تخریب کنند و ستونها و مصالح آن را به این تپه بیاورند و در ساخت این کاخ به کار گیرند. نادرشاه پس از پیروزی بر افغانها دستور داد ستونها و مصالح این کاخ را به آیینه خانه و هفت دست ببرند و استفاده کنند و مشخص است پس از آن مردم به اینجا هجوم آورده و کاخ اشرف را به صورت کامل خراب کردهاند.»
اصفهان پیش از اسلام زیر اصفهان امروز است
وی ادامه داد: «دوران پیش از تاریخ یک نقطه تاریک در اصفهان است چرا که با توجه به اهمیتی که اصفهان در آن دوران داشته آثار پیش از اسلام ندارد و این جای تعجب است که آثار اصفهان کجاست و بر این باور هستم که اصفهان کهن زیر اصفهان امروز است و به همین سبب هیچگاه جابجا نشده است و در این آشفتگی ساخت و سازهای شهری کسی به این مسئله توجه نمیکند چشم امید به این تپه است.»
جعفری زند تصریح کرد:« اگر این آثار در فارس بود اهمیت اصفهان را نداشت چون این آثار در آنجا فراوان است.»
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
